उडाउनेसँग उड्दा उड्दै

सत्ताको शयनमा विराजमान हुन नपाउँदा मुलुकमा सङ्कटै सङ्कट देख्ने, विराजमान भएपछि सङ्कटको नामोनिसान क्यै नदेख्ने ! यो उडुवा र उडन्ते दर्शन हो । ...कोरिया भनेर कतार र युएसए भनेर मलेसिया उडाउनु उनीहरूमा रहेको विशेष खुबी हो ।

इलामको कुरा भो अब नगरौँ । बरु अलिकति कुरो गरौँ इलमको । मानिसले जीवन निर्वाह गर्न अनेक इलम र व्यवसाय गर्दै आएका छन् । कोही के गर्छन् कोही के गर्छन् । थरीथरीका मानिस र थरीथरीका इलम । नेपाल कृषिप्रधान देश हो, धेरै मानिसको इलम कृषिमै केन्द्रित छ । समयमा मल र बिउको व्यवस्था गरिदिनु पर्नेहरूको इलम घाम ताप्ने मात्रै भए पनि इलमीहरू यहाँ धान फलाउने छन्, कोदो मकै र गहुँ फलाउने छन् । फलफुल र तरकारी फलाउने पनि प्रशस्तै छन् । केही अल्छीखालका मानिसहरू फलाउने भन्दा खेलाउने इलममा खप्पीस देखिन्छन् । भद्रभलाद्मी जुवाडेलाई आफ्नै घरमा आमन्त्रण गरेर तास वा जुवा खेलाउन इलममै मस्त भेटिन्छन् कोही ।

एक थरी मानिसको भने इलमनै अरूलाई उडाउनु बनेको छ । गाउँघरतिर भेटिने यस्तो प्रवृत्तिका मानिस आजकल दुई चार अक्षर पढेर शहर पस्छन् । जो कसैलाई उडाउन यतातिर धेरै सजिलो पनि छ । माध्यमहरू धेरै छन् र जसलाई पनि बेफ्वाँकमा उडाउन सहज पनि छ । बुरूक्क उफ्रेर गाली गरे पनि ताली पड्काउनेहरूको केही कमी छैन शहरतिर । घरमा श्रीमती हुँदाहुँदै साली च्यापेर हिँडे पनि समाजका माली नै ठहरिने ठाउँ हो यो । त्यसकारण उड्दैउड्दै आएका यी उडन्तेहरूको मूल इलम नै अरूलाई बेपर्वाहसँग खसी खुइल्याएर भुत्ला उडाए झैं उडाउनु रहेको छ । इलमै जो कसैलाई उडाउने भएपछि यसैमा उनीहरूको दिनचर्या बित्नु स्वाभाविकै हो ।

यो लखरठ्याक पनि सुदूर गाउँमै खाइखेली हुर्केको लठुवा हो । गाउँमा आफूभन्दा निकै बढी उमेर भएका एकजना जवाँमर्द थिए- थर चाहिँ नभनी हालौँ, उनको नामै ‘उडुवा’ थियो । निकै पछिसम्म उनको नाम ‘उडुवा’ कसरी रह्यो भनेर मैले थाहा पाएको थिइनँ । सामाजिक जीवनका घटना परिघटना बुझ्नसक्ने भएपछि मात्रै मलाई थाहा भो- उडुवाको बानी गजबकै रहेछ । उनको आफ्नै घरमा दुहुनु भैँसी थियो, आजकालको जस्तो बजारमा लगेर दुध बेच्ने चलन पनि थिएन । दुध दही र घिउको छेलो भए पनि ती ‘उडुवा’ भने छरछिमेकीको घरतिर लुसुक्क पसेर दही भेटे दही, दुध भेटे दुध र घिउ भेटे घिउनै उडाइदिँदा रहेछन् । घर करेसातिर घरीमा पाकेको केरा वा बोटमा पाकेको मेवा पनि ‘उडुवा’को नजर परेपछि त्यो उड्यो । दाउ हेरेर कुन सड्को उडाउँथे कसैलाई पत्तो हुँदैनथ्यो ।

उडुवाको यस किसिमको आनीबानीबाट आजित भएर उनलाई सबैले उडुवा नाम जुराइ दिए । उरन्ठेउलो उमेर नाघेर घर गृहस्थी गर्ने पाको भइसक्दा पनि उनको उडाउने बानी कायम रहेको कुरा उनका छिमेकीहरू बताउँछन् । यस्ता उडुवाहरूको बिगबिगी अहिले गाउँघरतिर त्यति छैन । अधिकांश उडुवाहरू भुरूरू उडेर कोही मलेसिया पुग्छन् त कोही कोरिया । रहलपहल रहेकाहरू चाहिँ शहर पसेका छन् र मान्छे उडाउनमै व्यस्तभै बसेका छन् ।

उड्ने उडाउने एउटै व्यवसाय भए पनि यसमा लागेका उडन्ते र उडुवाहरूको प्रकृति एवम् उडाउने कार्यको क्षेत्र भने अलि फरक देखिन्छ । कोही एक दुई वर्ष खाडी मुलुकतिर उडेर फर्केकाहरू छन् । उनीहरू राजधानीमै अखडा बनाउने र विदेशतिर मान्छे उडाउने गर्छन् । गाउँतिरका घरखेत र बारी बुकुरो सस्तैमा उडाउन लगाई दामजति आफैं कुम्ल्याई ठिटाहरूलाई नाङ्गो पारेर विदेश उडाउने र उनीहरूले तिरेको मोटो रकमले आफूचाहिँ महँगा महँगा पजेरो गुडाउने इलममा मस्त छन् । कोरिया भनेर कतार र युएसए भनेर मलेसिया उडाउनु उनीहरूमा रहेको विशेष खुबी हो । कोही चाहिँ बालबालिका र कलिला युवतीलाई फस्ल्याङफुस्लुङ पारी विदेशका कोठीतिर उडाउनमै व्यस्त छन् ।

अर्काथरी ‘उडुवा’ छन् अलि टाठाबाठा खालका । उनीहरू केही पढेलेखेका छन् । कुखुराको पोथीले फुल पारेझैं कुराको फुल पारी पारी कुरा लेख्न सिपालु छन् । लोकतन्त्रसँगै हलक्क हुर्केको पत्रकारितातिर छिरेर कालोलाई सेतो र सेतोलाई कालै हो भनेर फुलबुट्टा भरी मान्छे उडाउनु उनीहरूको इलम बनेको छ । राज्यको चौथो अङ्ग भनेर स्वीकारिएको पत्रकारितामा छिरेका यी उडन्तेहरूको दिनचर्या मान्छे उडाउनमै बेफुर्सद । पालिस लाएर आफ्नो कुरोलाई टलक्क टल्काउन र गाँठवालाहरूलाई पल्काउन अभ्यस्त यिनका कुरा नपत्याई धरै पाइन्न । राष्ट्रिय स्तरका अखबारमा भँगेरा टाउके अक्षरमा यिनले लेखेपछि होइन कुरो पनि हो, हो नै ठहर्छ ।

उडाउने इलममा संलग्न यी उडुवाहरू पात्र छनोटमा विशेष ध्यान दिन्छन् । हरेकको तीनपुस्ते विवरण उनीहरूलाई कन्ठस्थ छ । कुन बेला, कसलाई, कसरी खुइल्याउने र कसलाई कसरी हावामा उडाउने भनेर उनीहरू बिरालोले मुसो ढुके झैं ढुकिरहेका हुन्छन् । उडाउनु पर्ने पात्रले कुन ठाउँमा, के अवसरमा, कता फर्केर के बोल्यो भन्नेसम्मको जानकारी उनीहरूको पहुँचमा हुन्छ । बस्, वक्ताको त्यही बोलीलाई अलिकति रड्काउने, अलिकति पड्काउने, अलिकति छिमल्ने छाँस्ने र थोरैतिन तास्ने, कताकति गाँस्ने गरेपछि बिचरो वक्ता त बेलुन बनिहाल्छ । अनि अक्षर, शब्द र वाक्यमा थोरै चास्नी घोलेर मिडियामा घचेटेपछि मान्छे उड्न थालिहाल्छ । वा ! कति सजिलो मान्छे उडाउन ! न रकेट चाहियो न हवाइजहाज । पखेटा विहीन मानिसलाई काइदासँग आस्मानमा उडाउन सक्ने यी कलाकारहरूको खुबी ढङ्ग देखेर यो लखरठ्याक पनि दङ्ग पर्ने गरेको छ ।

सङ्कटको अर्को नाम नेपाल हो । आर्थिक र समाजिक सङ्कट छँदैथियो, आर्थिक र राजनीतिक सङ्कटले यो मुलुकलाई कहिल्यै छाडेन । ‘मुलुक अहिले अकल्पनीय सङ्कटमा छ’ राजनीतिक उडुवाहरू नै यसो भनिरहेका छन् । सत्ताको शयनमा विराजमान हुन नपाउँदा मुलुकमा सङ्कटै सङ्कट देख्ने, विराजमान भएपछि सङ्कटको नामोनिसान क्यै नदेख्ने ! यो उडुवा र उडन्ते दर्शन हो । लोकतन्त्रमाथि आउने हरेक सङ्कट ‘निर्वाचन’ बाट पार लगाइन्छ पनि भन्ने अनि त्यही निर्वाचनबाट उत्पन्न सत्तासङ्कटले अर्को महासङ्कट निम्त्याउनु त्यही उडन्ते दर्शनको परिणति हो । फेरि पनि उडुवाहरूको लागि यो कुनै सङ्कट र समस्या नै होइन ।

उसले उसलाई उडायो, उसले उसलाई उडायो ! उडुवाहरू उडाउनमै मस्त छन्, व्यस्त छन् । कुरा कथुरेर फुलबुट्टा भर्दै उडन्तेहरू एकले अर्कोलाई उडाउनमै अभ्यस्त छन् । बस् उनीहरूको खेतीपाती भनूँ वा इलम व्यवसाय यसरी नै चलिरहेको छ । भुइँजनता, राष्ट्र, राष्ट्रियता र स्वाभिमान भन्ने कुराको हेक्का नराख्ने यी उडुवाहरूको दानापानी यसरी चलिरहेको छ !

एजेन्ट नामका उडन्तेहरूले घरजग्गा जायजेथा उडाउन लगाइ खाडीमुलुकतिर उडाइएकाहरूको रेमिटेन्स मफतमा उडाउँदै तलब भत्ता र सेतो सत्ता उडाइरहेका महामहिमहरू ! कुनै दिन आक्रोशको आँधी मडारियो भने यहाँहरूको उडिरहेको उडनखटोला यसै गरी सानसँग उडिरहला ? यो लखरठ्याकलाई त हेक्का भइसक्यो । कि त्यसबेला यो मुलुक नै छिमेकीहरूलाई ठेक्का दिने मुडमा हुनुहुन्छ हँ ?

०००
कलङ्की, काठमाडौं

फित्काैलीको सूचना
बागमती प्रदेश सञ्चार कार्यालय लामो
सुतानन्दको बल्ढ्याङ्ग्रे आँखा

सुतानन्दको बल्ढ्याङ्ग्रे आँखा

माधव पोखरेल गोज्याङ्ग्रे
छेपारो

छेपारो

डा. विदुर चालिसे
अल्छीका अधिकार

अल्छीका अधिकार

डा. टीकाराम पोखरेल
भगौडा बुद्धि ! आज पनि भाग्यो

भगौडा बुद्धि ! आज...

सुरज पराजुली
दुब्लो गान

दुब्लो गान

रेहित सैजु