नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

रामप्रसाद पन्थी :

साङ्ख्य दर्शनले प्रकृतिलाई जगतको उत्पत्तिको मूल कारण मान्दछ । यसर्थ प्रकृतिबाट उत्पन्न सबै विषय प्राकृतिक विषय हुन् । यसैगरी व्यक्ति वा वस्तुभित्र निहित स्वभाव, बानी , लत वा गुणलाई पनि प्रकृति भनिन्छ । बाँदर ,बँदेल र बनकर आदि अनेकाैं वन्यजन्तु तथा वनस्पति प्रकृतिका अभिन्न अङ्ग हुन् । यी र यस्ता प्राणीहरूकाे स्वभाव , गुण वा विशेषता पनि आआफ्नै प्रकृतिको छ । यिनका स्वभावहरूमा केही समानता र भिन्नताका लक्षण देखिन्छन् ।

बाह्रगाउँ हाेस् या बाह्रबिसे बाँदर , बँदेल र बनकरकाे आधिपत्य छ । वराहक्षेत्रकाे बाँतर हाेस् या लेकाली भेगकाे खँदेल ; बाँदर , बँदेल र बनकरहरूबाट प्रभावित नभएकाे काेही छैन ।

डार्बिनकाे विकासवादी सिद्धान्तले बाँदरबाटै नरकाे विकास भएकाे भन्याे । त्रेतायुगमा रामचन्द्रकाे सहयोगी बाँदर सेना बन्याे । अष्टचिरञ्जीवी मध्येका एक हनुमान थिए । यी हनुमान बाँदर कुलमै जन्मिएका थिए । रामचन्द्रका परम् भक्त बनेर रावण र उसकाे लङ्कापुरीलाई उनले दनक दिएका थिए ।कयाैं राक्षस र राक्षसीहरूकाे प्राण हरेका थिए । । द्वापर युगमा यिनै हनुमानले महाबली भीमकाे अभिमान ताेडेका थिए ।महाभारत युद्धमा अर्जुनकाे रथकाे रक्षा यिनैले गरेका थिए । अर्जुनकाे रथ त्यतिबेला धुजाधुजा भयाे जतिबेला रथमाथिकाे ध्वजाबाट हनुमान झरेका थिए ।

`हरि´ शब्दकाे नालीबेली खाेज्ने हाे भने यसले विष्णु र बाँदर दुवै अर्थ बहन गरेकाे छ । विभिन्न अवतार धारण गर्ने भगवानले कहिले नर रूप त कहिले बानर रूपकाे धारण गरे । अधर्मीहरूकाे नाश गरी दीन, दु:खीहरूकाे तारण गरे । भगवानकाे लीला न हाे ; कहिले नर बनिदिन्छन् । कहिले बानर बनिदिन्छन् । मानव र बाँदर नछुट्टिएकाे अवस्था । मानवजस्ताे देखिने बाँदर । बाँदरजस्तो देखिने मानव । समग्रमा भन्दा नरवानर ।

बाँदर र मान्छे एउटै वंशका भएपछि अंशका विषयमा हानथाप त हुने नै भयाे । मान्छेले बाठाे भएर जग्गा आफ्नो नाममा दर्ता गर्याे । बाँदर उता जंगलकै भर पर्याे । जब जंगलले नथेग्ने भयाे मान्छेजस्तै बाँदर पनि बस्तीतिर झर्याे । आफ्नै वंशले जग्गा कब्जा गरी खेती गरेकाे कुरा बाँदरलाई पनि मन पर्याे । त्यसैले त आफ्नो भाग सम्झेर बालीनालीमा हक जमाउने सुरसार गर्याे । फरक यत्ति हाे; मान्छेले खेती गर्दा दुःख गर्याे । बाँदरले स्याहार्न सहयोग गर्याे ।

वास्वतमा मान्छेजस्तो बैगुनी अरू केही छैन । कहिले मूर्तिरूपकाे बाँदरलाई हनुमान मानी पुज्दछ । साक्षत् बाँदर रूपकाे हनुमान फाैजलाई कुकुर भुकाउदै कुद्छ । भगवानलाई सताउनु कहाँकाे मानवता हाे ? भगवानलाई कसैले गुलेली हानेर हैरान पार्न सक्छ ? बन्दुक पड्काएर दुरदुहाइ गर्न मिल्छ ? हनुमानकाे पुच्छरमा आगाे लगाउँदा लंकामा के भएथ्याे ? सुग्रीव, अङ्गद , नल जस्ता पराक्रमी बाँदरहरूकाे बयान सुनेकै हाेला ? शूरवीर बालीकाे शक्तिका अगाडि रावणसमेत पराजित भएकाे कथा पनि त कसैले कहेकै हाेला ? तसर्थ बाँदरलाई कम नआँक्ने हाे कि ?

हामी बाँदरको जाँगरका अगाडि अल्छी मनुवा त के हाे र ? ” गर जाँगर खा बाँदर ।” मान्छेकै उखान हाे । खेत बारीमा काम गर्ने केही मान्छेकाे कुरा अर्कै हाे । बसीबसी खान पल्केकाे मान्छेले हाम्रा कुरा काड्दा पाे उदेक लाग्छ । सरकारमा भइम् भन्दैमा , सदनमा गइम् भन्दैमा हाम्रा कुरा काट्न लाज लाग्दैन ।हाम्लाई कसले मार्दाे रहेछ ? कसले हाम्राे बस्ती सार्दाे रहेछ । कसले खाेला तार्दाे रहेछ ? हेर्छाैं हामीले पनि ।

बाँदरकाे पुच्छर लाैराे न हतियार भनेर नहेप हामीलाई । हनुमानकाे पुच्छरकाे कथा नै काफी हाेला । हामीलाई चैते भन्नेहरूका कात्तिके व्यवहार पनि देखेकै छाैं ? बाँदरको हातमा नरिवल भनेर हामीलाई घाेच्ने मान्छेले आखिर के नै नापेकाे छ र ? जुनसुकै तन्त्र ल्याए पनि तिम्रा मनपरी तन्त्र हामीले देखेका छाैनाैं र ? स्वर्ग जस्तो देश कस्ताे बनायाै ए नेपाली ? अरूकाे आङ्काे जुम्रा खाेज्दै हिड्नेले आफ्नो आङ्काे भैंसी देख्नु पर्दैन ? उल्टाे हामीलाई जाल थाप्ने ? धरापमा हाल्ने ? हाम्राे समूहबाट एक्लिएकाे एक्ले बाँदरझैं प्रकृतिबाट एक्लाउँदा के हाेला तिम्राे ?

आज एउटा सत्य कुरा खाेल्नै पर्छ यहाँ ।मान्छेहरूका हर्कतका हिसाबकिताब गर्नैका लागि बाँदर र बँदेल एक भएका छाैं । अहिले बाँदर र बँदेलकाे कार्यगत एकता भएकाे छ । बाँदरे डे सिफ्ट र बँदेलले नाइट सिफ्टमा काम गर्दै आएकाे अवस्था हाे याे। हामी बाँदरले जाबाे मकैका दुई/ चार ओटा घुँगा लाछ्दैमा बँदेलले खेतका आली ताछ्दैमा तर्सिएकाे छ मान्छे । भाेलि पशुसमाज गाेलबन्द हुँदा के गर्ला ?

खाेइ गुन मानेकाे बैगुनी मान्छे ? तिमीले बजेट पचाएर पनि बाटाे बनाउन सक्दैनाै । बँदेलले बिना डिजेल र पेट्राेल डाेजरकाे काम गरेकै छ । रातभर नसुती तिम्रा खेतबारी जाेत्न अगाडि सरेकै छ । धर्मका कुरा बिर्सियाै अधर्मी मान्छे । भगवान विष्णुकाे वराह अवतार । मूर्तिमा त वराहदेवकाे पूजा गर्छाै त ढाेंगी मान्छे । वराहरूपी विष्णुकाे लीला नबुझी के काे चर्तिकला बँदेलमाथि ?

घरमा बस्दैमा सभ्य भइन्छ भन्ने नठाने हुन्छ मान्छेले । प्रकृतिमा मान्छे जस्तो बर्बर, असभ्य र हिंस्रक काेही छैन । लाेभलालच , ईर्ष्या , दम्भ र अंहकार कहिल्यै देख्यौ हामीमा ? सञ्चय गरेर सात पुस्तालाई कहिल्यै थुपार्याै हामीले ? सक्छौ भने हाम्रा बैंक ब्यालेन्स देखाऊ ; कम्बोडिया , सिङ्गापुर , दुबै र मलेसियाहरूमा । पशु समाजले कहिल्यै बन्दुक चलायाे ? बम पड्कायाे ? विश्वयुद्धकाे नरसंहार गर्याे ? आतंक मच्यायाे ? नेपालकै कुरा गर्दा हामीले काेत पर्व रचाएकाे हाे र ? दरबार हत्याकाण्ड त हामीले गरेनाैं । दस वर्षकाे गुरिल्ला युद्ध पनि हाम्राे थिएन । दास ढुङ्गा हामीले गरेनाैं । सिंहदरबार जलाउने र नाबालक ढलाउने पनि हामी थिएनाैं । न कहिल्यै हामीले बल्तकार गरी मार्याैं नाबालिकाहरू । न अस्मिता लुट्याैं अबलाहरूकाे । देशका नदीनाला बेच्ने हामी थिएनाैं । सरकारी जग्गा घिच्ने हामी थिएनाैं । घुसखाेर र तस्कारका मतियार हामी कहिल्यै थिएनाैं । आमाकाे गला रेटेर आलाे रगत कहिल्यै पिएनाै । विदेशीकाे हाेलीवाइनमा कहिल्यै जिएनाैं । सिमा मिचिएकाे साेर नपाउने पनि हामी थिएनाैं । न हामी टीओबीका टट्टू भयाैं । न बार्बराका कट्टु भयाै । न रअकाे रहमा चाेबलियाै । न सिआइएकाे सिन्दुर लगायाैं । यता र उता ढल्किदा आफ्नै ढाड खुस्केकाे पत्ताे नपाउनेलाई के नै भन्नु छ र ?

आफूलाई प्रजातान्त्र, लाेकतन्त्र वा गणतन्त्रका मसिहा ठान्ने मनुवा हाे ! तिम्राे लाेकतान्त्रिक परिभाषामा भातृत्व , समानता, एकता , विश्वबन्धुत्व र बसुधैव कुटुम्बकमकाे भावना छ भने हाम्राे बारेमा पनि साेची हेर । हाम्राे उचित व्यवस्थापन गर । अन्यथा आफ्नै पुर्खासित पाैठेजाेरी खेल्छाै भने भगवान् वराहका सन्तान बँदेलाई पेल्छाै भने मान्छेलाई पनि हामी बनकर घाेषणा गर्छाैं । डरलाग्दो , जङ्गली , बर्बर , वनमान्छेलाई जङ्गलमा फर्काएर हामीले सहर बजारमा आवादी गर्छाैं । साँच्चै सुन ए नेपाली नेताहरू हाे ! तिम्राे सिंहदरबारबाट हामीले हाम्रा वास्तविक सिंहराजकाे शासन चलाउँछाैं । जहाँ एउटै जंगलमा बाघ, भालु , हात्ती , गैंडा, हरिण , मृग रमाउन सक्छन् । एउटै नदी तलाउमा माछा, कछुवा, गाेही र सर्पहरू सलबलाउन सक्छन् । आवश्यकताका आधारमा एककाे आहारा अर्काे भएर जीवनकाे साहारा बन्न सक्छन् । प्रकृतिले बाँधेकाे नियममा बलिदान दिन सक्छन् ।

बाघ, बँदेल, बाँदर लगायत वन्यजन्तुुलाई बाधक ठान्ने मान्छेकाे नाङ्गोपना वस्त्र वा आभुषणले ढाक्न सक्दैन । गहना वा अलङ्कारले कुरूपतालाई छाेप्न सक्दैन । प्रकृतिलाई एकलाैटी दाेहन गर्ने र शाेषण गर्ने अधिकार मान्छेलाई छैन । प्राकृतिक कानुनका अगाडि मान्छेका विधि, विधान वा संविधानकाे कुनै ओैचित्य छैन । खबरदार ! आफ्नै पुर्खा र आराध्यकाे उछिताे काढ्न बनकरलाई कुनै अधिकार छैन । बाँदर र बँदेलभन्दा पृथक् प्रकृतिमा बनकर, वनचर, वनमान्छे हुनै सक्दैन ।

०००
मिति २०८३/०३/२१
रेसुङ्गा न पा २ , गुल्मी