नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

रामप्रसाद पन्थी :

हाे , यसपालिको दशैं विदा भएर गयाे । अर्को साल आउने गरी । दशैं गए पनि यसकाे प्रभाव मसँगै रहिरह्याे । मसँग मात्रै किन ? मजस्तै मनुवाहरूसँग रहिरह्यो । मेराे विचारमा यस्ताे अवस्था घरघरमै छ । काेही कहन्छ । काेही चुपचाप सहन्छ । आफू परियाे बाेलक्कड मान्छे । मनमा लागेकाे कुरा खाेलिहाल्नु पर्ने। चित्त नबुझेकाे कुरामा बाेलिहाल्नु पर्ने । मेराे विचारमा गुम्सिएर बस्नुभन्दा गथासो पाेखेर उम्किएकै राम्राे ।

माथिल्लो गराकाे पानी तल्लाे गरामा जान्छ । तल्लाे गराकाे पानी माथि लैजान प्रविधि चाहिन्छ । मेराे जीवनमा यहीँ नियम लागू भयाे । नाै वर्षसम्मकाे नवदुर्गाकाे आराधनापश्चात् दसाैं वर्षकाे मेराे दशैं खास रह्याे । सम्झन लायक अर्थात् चाहेर पनि भुल्न नसकिने । अविस्मरणीय ।

नाै वर्ष अघि परदेश पसेकाे छाेराे दशैंमा घर भित्रिएकाे क्षण कसले भुल्न सक्छ र ? छाेराे परदेश पसेकाे नाै महिनापछि उसकी आमाले पनि छाेडेर गएकी थिइन् । आमाकाे अन्त्यकालमा छाेराे सँगै हुन सकेकाे थिएन । दागबत्ती दिनुपर्ने एकमात्र छाेराे परदेशबाट जसरी पनि आउनु पर्दथ्याे । आउन सकेन । खबर नपाएर हाेइन । उसकै भाषामा परिस्थिति त्यस्तै भइदियाे । यता गाउँलेहरूले कुरा काट्नुसम्म काटे । दर्शन छाँट्नुसम्म छाँटे ।

कसैका विचारमा – “मर्दापर्दा काम नलाग्ने छाेरा के छाेरा ? यस्ता छाेरा हुनुभन्दा नभएकै जाति । ”
कसैका विचारमा “दाेस्राे विवाह गरेकाे राम्राे । बुढेसकालमा झनै साहारा चाहिन्छ ।”
मेरा विचारमा ” साठी कटिसकेकाे मान्छेले जीवनसाथी खाेज्जुकाे के अर्थ ? ”
कुरा काट्नेहरूका लागि दाेस्राे विवाह पनि खुराक बन्थ्याे । विवाह नगरी बसेकाेमा दुनिया दसथरि कुरा भन्थ्याे । भन्नेहरूले “तरुनी बुहारीमाथि नजर लगाएकाे ” पनि भन्न भ्याएछन् । भन्नेहरूका मुख टाल्न सकिएन । आफ्नै गाउँले भनेर मानहानिकाे मुद्दा हाल्न सकिएन । पाप प्रदाेष भाेग्ने आफ्नै कर्मले हाे । देख्ने परमात्मा छदैछन् भनेर चित्त बुझाइयाे ।

छाेराे परदेश गए पनि बुहारी साथमा थिइन् । बुहारीलाई बुहारीका रूपमा हेरिएन् । छाेरी नभएकाे हुँदा छाेरीकै हिसाबले हेरियाे । छाेराे साथमा नभए पनि नाति काखमा थियाे । मलाई भुलाउने ,गाउँ डुलाउने नाति थियाे । काँधेकुरी हालेर गाउँ नडुलाएसम्म उसले भात खाँदैनथ्याे । उसकाे हजुरबासँग गाउँ घुम्ने रहरभित्र अर्को गुप्ती कुरा थियाे । चकलेट खाने लाेभले गाउँकाे पसलसम्म नातिले डाेराउथ्याे । नातिले मलाई भुलाउने । मैले नाति भुलाउने । यसैगरी दिन कटेका थिए । त्यसैले पनि अन्यथा साेच्ने कुरा आएन । गाउँलेहरूका कुरामा ध्यान गएन । कुकुर भुक्दै जान्छ हात्ती लम्किदै जान्छ भनेझैं गरियाे । गाउँलेहरूका कुरा सुनेको नसुनेझैं गरियाे ।

आगाे ताप्नु मुढाकाे कुराे सुन्नु बुढाकाे त्यसै भनेकाे हाेइन रहेछ । उबेला बुढापाकाकाे कुरा सुन्न आवश्यक ठानिएन । बुढेसकालमा विवाह गर्न मानिएन । पछिकाे कुरा जानिएन । बुढेसकालकाे साहारा एकमात्र छाेराे परदेशमा थियाे । आमाकाे अन्तिम संस्कारमा समेत उपस्थित हुन सकेकाे थिएन । बुहारी र नातिकाे मुख हेरेर मन भुलाउनेे प्रयासमा थिएँ । त्याे पनि लामाे समय टिक्न सकेन । गाउँमा बसेर नातिकाे भविष्य बिग्रिने कुरा बुहारीले एकदिन जाहेर गरिन् । उनकाे कुरा काट्न सकिएन । बुहारी नाति टिपेर सहर झरिन् । बुहारी र नाति सहर झरेपछि समयले एकलकाटे बनायाे ।

एकलकाटे जिन्दगीलाई चाडपर्वले पनि सताउँदा रहेछन् । सबैका घरमा आउदा चाडपर्वहरू मेराे बुकुराे हुँदै आउथे अनि मलाई झस्काएर गाउँतिर जान्थे । अरूकाे घरमा खुसीकाे बहार लिएर आउने पर्वहरूले मलाई भने चिथाेरेर जान्थे । त्यसमाथि दशैंले झनै घायल बनाएर जान्थ्यो । रेडियोबाट बज्ने ” नमुछे आमा दहीमा टीका नछरे जमरा …” गीतले मेराे हुर्मत काढ्थ्याे । कलेजी काट्थ्याे । छाती फाट्थ्याे ।

छाेराले छाेडेर विदेश गएपछि अनि बुढी बितेर विदुर भएपछि मेरा लागि दशैं केवल ओैपचारिकतामा सीमित भएकाे थियाे । बुहारी र नातिसमेत सहरिया भएपछि दशैं मबाट टाढिएकाे थियाे । दशैंले ल्याउने उमङ्ग उजाडिएकाे थियाे ।

दशैं आएपछि परदेशीहरूले गाउँमा काेशली बाँढ्दै हिड्थे । जागिरेहरूले सरूवा र बुढुवाकाे हिसाबकिताब गर्दथे । सहरमा बसेर बिजनेस गर्ने गाउँका साहुजीहरूले नाफा र नाेक्सानका बहस गर्दथे । स्कुलेहरू बाह्र पास गरेर विदेश जाने कुरा सुनाउथे । लाेकसेवा लड्नेहरू आफ्नो तयारीका कुरा सेयर गर्दथे । गाउँ घुम्न आएका घुमक्कड तरुनी र तन्नेरीहरू आफ्नै धुनमा व्यस्त देखिन्थे । रैथाने गाउँलेहरूलाई दशैंकाे चटारो हुन्थ्याे । गाउँटाेलकाे सरसफाइ गर्ने , घर आँगन लिपपोत गर्ने , दशैंका सरजामकाे जाेहाे गर्ने , मठ-मन्दिर धाउने आदि गर्दैमा फुर्सद हुँदैनथ्यो । गाउँमा दुई दिन झुल्किएका रसिक मण्ठलीहरू झनै व्यस्त हुने गर्दथे । डाेकाे बाेकेर घाँस काट्ने तिनै , दाउरा बालेर सेकुवा सेक्ने तिनै , पञ्जा लाएर गाेबर फाल्ने तिनै , लिङ्गे पिङमा टाङ् हाल्ने तिनै , झाँडीतिर छिरेर चुराेटमा भाङ् हाल्ने तिनै , मन्दिरहरू चाहरेर धजा बाँध्दै धार्मिक भइटाेपल्ने तिनै । तिनकाे वर्णन मै हूँ भन्नेले त सक्दैनन् भने मजस्ताे पाखे बुढाले के गर्ने ? जेहाेस् दुनियाँले फड्काे मारेकाेमा सत्तरीकाे नेटाे काट्न थालेकाे मजस्ताे लत्तरी पनि खुसी नै छु । जमानाले ल्याएकाे चलन मान्नै पर्याे । टिक्टक , रिल, भिडियो , भ्लग, फेस्बुक , इन्स्टाग्राम, भाइबर , म्यासेन्जर आदि अनेकौं सामाजिक सञ्जालका लागि कन्टेन बनाउनै पर्याे । साइबर कल्चरमा रमाउनै पर्याे । आफूलाई प्रबिधिमैत्री जनाउनै पर्याे । भाइरल बनेर नाम कमाउनै पर्याै । सामाजिक सञ्जालका साथीहरूका बीच आफ्नाे प्रभाव जमाउनै पर्याे । पछिल्लोपटक हरेक वर्षजसाे चाडपर्वहरू यथार्थपरकभन्दा प्रविधिमैत्री बनेकाेमा याे ज्यान आश्चर्यचकित छ ।

एक दिन एकाएक दसाैं वर्षकाे अन्तरालमा दशैं मेराे घर आँगनमा पनि भित्रियाे । महाअष्टमीकाे सन्ध्याकालीन प्रहरमा दशैं मेराे बुकुराेमा छिरेकाे थियाे । पहिले त मैले ठम्याउनै सकिन । शरदले बा ! भनेर संवाेधन गरेपछि हर्षाश्रुले भिजेकाे थिएँ म । साथमा बुहारी र नाति समेत आएका रहेछन् । साँच्चै भन्ने हाे भने वर्षाैंपछि दशैंका बेला परिवारका सदस्य आएकाेमा साक्षात् देवताहरूकाे आगमन भएकाे महसुस भएकाे थियाे ।

वर्षाैंपछि छाेरा ,बुहारी र नातिकाे आगमनले खुसी भएकाे मन क्रमशः धमिलिदै गयाे । कारण मेराे बुकुराेमा लाग्नेहरूका लागि पर्याप्त थियाे भने केवल अभाव मात्रै । अभाव बाहेक केही थिएन । दशैंका लागि विशेष भाेजन थिएन । खाेरमा खसी भए पनि मासुका लागि ढालिएकाे थिएन । ब्राह्मण भएकाेले कुखुरा पालिएकाे थिएन । त्यसैमाथि आफू भेजवाला भएकाेले ननभेज घरभित्रै हालिएकाे थिएन । शयनका लागि गतिलाे बिस्तारा थिएन । अट्याच वास रूम थिएन । स्नानका लागि छुट्टै बाथरूम थिएन । ताताे पानीका लागि गिजर, साेलार वा अन्य सुविधाजनक साधन र स्राेत थिएन। बत्ती झ्याप्प गएपछि बैकल्पिक ऊर्जा थिएन । रूम टेम्प्रेचरका लागि एसी थिएन । सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा मेराे झुपडीमा इन्टरनेट जडान थिएन । वाइफाइ कनेक्सन थिएन । सामान्यभन्दा सामान्य लामखुट्टे भगाउने लिक्विड तथा झुल थिएन । खाना बनाउने इन्डक्सन , ग्याँस र इन्फारेड चुलाे थिएन ।

मेरा लागि मसँग केही थिएन भन्ने हाेइन । सबथोक थियाे । मेरा लागि मनग्ये थियाे । प्रशस्त दाउरा थिए । करेसाबारीमा इस्कूसकाे झ्याङ्, मूला, गाेपी ,सिमी र साग आदि सिजन अनुसारका तरकारी थिए। भकराेमा लैनु गाई थियाे । माउ बाख्रो र एउटा खसी थियाे । वर्षमा एकपटक लिपपोत गर्नै पर्ने भएकाेले गाेबरमाटीले पाेतिएकाे घर थियाे । झ्याल र ढाेकाहरूमा अलकत्रा दलिएकाे थियाे । चुहिने खरकाे छानाे स्थानीय सरकारकाे अभियानमा फालिएको थियाे अनि टिनले छानाे टालिएकाे थियाे । समग्रमा भन्नुपर्दा घरमा काेही नभएपछि , बुढाे ज्यानले नभ्याएपछि घर त्यसै फालिएकाे थियाे । दशैंकाे बेला भएकाेले पालामा तेलकाे बत्ती भने बालिएकाे थियाे ।

छाेरा बुहारीकाे एक्कासीकाे आगमनले मलाई अन्याेलग्रस्त बनाएकाे थियाे । केही समयदेखि सहरबासी भएका नाति र बुहारीलाई मेराे बुकुराे स्विटेवल थिएन । एकैछिनमा नातिका कपडा अलकत्राले पुत्लेपाङ्ग्रे भइहाले । बुहारीका कपडामा घरका भित्ताकाे माटाे दलियाे। चर्पीमा छिरेकाे छाेराे घिनाएर शरीर कन्याउँदै चुलासम्म आयाे । सायद उसलाई एलर्जी भएर हाेला । एकमुठी चिया टक्र्याउन खाेजेकाे छाेराले ” भैगाे बा पर्दैन । हामी चिया खाँदैनाैं । कफी यहाँ छैन हाेला ” भनेपछि त्याे टन्टा पनि सकियाे । मेराे बुकुराे छाेरा बुहारीका लागि कुनै किसिमले उपयुक्त थिएन । त्यसाे भएपछि आधाघण्टा गाडीकाे बाटाेमा भएकाे हाेटलमा बास बस्न र गाँस टिप्न उनीहरू निस्किए । मेराे खुसी पलभरमै सिद्धियाे । घरमा सन्नटा छायाे ।

महानवमीकाे दिन बिहान शरद मात्रै टुप्लुक्क आइपुग्यो । नाति र बुहारी हाेटलमै छाडेर । शरदले सँगै सहरकाे आफ्नै घरमा जान जिद्दी गर्याे । छाेराकाे जिद्दी टाल्न मनले मानेन । घरकाे रेखदेख अनि गाईबाख्रा रने साइलालाई जिम्मा लगाएर निस्किएँ । झमक्क साँझ पर्दा सहरकाे घरमा पुगियाे । खाना खाइबरी सुतियाे । दशैंकाे टीकाकाे दिन छाेराे, बुहारी र नातिलाई टीका र जमरा लगाएर आशीर्वाद दिइयो । दस वर्षदेखिको सपना पूरा भएकाेमा र याे अवसर प्रदान गरेकाेमा परमात्माप्रति कृतज्ञता प्रकट गरियाे ।

दसाैं वर्षपछिकाे दशैं छाेराकाे सहरकाे घरमा मनाइयाे । सुविधा सम्पन्न घर देख्दा आनन्द पनि आयाे । अत्यास पनि लाग्याे । सबथोककाे सुविधाले बेलाबखत द्विविधामा पार्याे । कुनै कुराकाे ज्ञान नभएकाे पाखे न परियाे । दिसापिसाबले च्याप्दा टट्टीखाना फेला पार्न नसकेर शरदलाई गुहार माग्नु पर्याे । रातभरि खाेकीले सताउँदा उता बुहारी र नातिलाई डिस्टर्ब भएकाे बुझियाे । छाेराका पाहुनासित गाउँले पारामा गफ गर्दा बुहारीकाे इज्जतमा धक्का लागेकाे महसुुस गरियाे । सबैले आ- आफ्नै तरिकाले माेबाइल खेलाउँदा आफू अलपत्र परेकाे भान भयाे । गाउँकाे बुढाे दशैंका मुखमा गाउँ छाेडेर एक्कासी सहर झरेकाेमा आफ्नो उता मान गएझैं लाग्याे । गाउँकाे घरमा दैलाे लगाएर हिडेकाे हुँदा एकादशीकाे दिन बिहानै घर फर्किने निश्चय गरियाे । सहर ल्याउँदा आफ्नै गाडीमा ल्याएकाे छाेराले बसपार्क सम्म ल्याएर छाेडिदियाे । “घर देखिहाल्नुभयाे फेरि फेरि आउनुहाेला है बा ! ” भनेर छाेराले हात जाेडिदियाे । यसपालि छाेरा बुहारी , र नातिलाई दशैंकाे टीका लगाइदिने घिट्किसाे पूरा भएकाेमा अन्यथा लागेन ।

अघि भनी सकें नि , दशैं अर्काे साल आउने गरी विदा भएर गयाे । दशैं गए पनि त्यसकाे अवशेष भने मसितै रहिरह्याे । पहिले दशैं मान्न नपाउँदा रित्तिएकाे याे मन अहिले पनि भारी भइरह्यो । वर्षाैंसम्म भेट नभएकाे छाेरासित भेट भएर दशैं मनाउँदा क्षणिक रूपमा आनन्द नआएकाे हाेइन । गाउँले जीवनशैलीप्रति आधुनिक पुस्ता र सहरिया जीवनशैलीप्रति मजस्ता पाका पुस्ता समायोजन हुन नसक्ने बुझियाे । बुझियाे मात्रै किन ? भाेगियाे । त्यसैले दशैं गए पनि मनभित्र उठेका तरङ्गहरू तरङ्गित भई नै रहे । वर्षाैंसम्म दशैं मान्न नपाउँदा रित्तिएकाे याे मन यसपालि दशैं मनाए पनि दशैं सकिएपछि पनि दशैंसँगै रित्तै रहिरह्याे ।

०००
२०८३ कार्तिक ८ चतुर्दशी
रेसुङ्गा न पा २ , गुल्मी