नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

टेढो नजर (२०८३ वैशाख ३०, विश्व हाँसो दिवस) हास्यव्यङ्ग्य कृतिका स्रष्टा हुन् – ठाकुरप्रसाद अधिकारी । यसअघि उनको बेसारे घुर्की, २०७९ प्रकाशित भैसकेको छ । प्रथमतः रोएको बाटो (२०७३) कवितासङ्ग्रहबाट साहित्यमा प्रवेश गरेका अधिकारीको समयको आवाज (संस्मरण सङ्ग्रह, २०७६) पनि प्रकाशित भैसकेको छ । यस दृष्टिले कविता, संस्मरण र हास्यव्यङ्ग्य उनका रुचिका विधा देखिन्छन् । यो उनको फित्कौली अनलाइनमा प्रविष्ट भैसकेका २० वटा रचनाराशिको सङ्गृीत स्वरूप हो ।

वि.सं. २०१७ धनधान्यपूर्णिमामा जन्मिएका अधिकारी तिथिअनुसार प्रभाव छोड्ने चन्द्रमाकै प्रभावले धनधान्यले पूर्ण रहेछन् । उनका दुई सन्तान रहेछन् – छोरा र छोरी । “दुई सन्तान ईश्वरका वरदान” भन्छन् । छोरा अमेरिका र छोरी अस्ट्रेलिया रहेछन् । जसका छोरा अमेरिका छोरी अस्ट्रेलिया हुन्छन् तिनका भैंमा खुट्टा हुन्न भन्छन् । स्थिति त्यस्तै पनि रहेछ । छोराछोरी विदेश हुनाका कारण उनले विदेशको शयर गर्न पाए; यो सौभाग्यको कुरा हो । यति बेला उनको बढी समय विदेशमा र कम समय स्वदेशमा व्यतीत हुने अवस्था रहेछ । अधिकतर विदेशमै बसे पनि साहित्यमा लागेर आफ्नो प्रतिभा, सीपसामर्थ्य दर्शाउने सिर्जनशील व्यक्तित्व रहेछन् । हास्यव्यङ्ग्य क्षेत्रमा खुबै नाम चलेको फित्कौली अनलाइन पत्रिकासँग उनको गठबन्धन कस्सिएको रहेछ । उनले फुर्केर नै बेसारे घुर्कीजस्ता रचनाहरू रची फित्कौलीबाट निसाना साँधेका रहेछन् ।

“काव्यशास्त्र विनोदेन कालो गच्छति धीमताम्”को उक्ति चरितार्थ तुल्याइरहेछन् । कविता र संस्मरणमा अभ्यास गरिसकेपछि उनी फित्कौली हान्नतिर बढी लहसिएका देखिन्छन् । आत्मपरक शैलीमा सामाजिक जीवनका पात्रहरूका असङ्गत स्थितिको चित्रणमा उनी कुशल देखा पर्छन् । उनका हास्यव्यङ्ग्य सिर्जनामा हास्य र व्यङ्ग्यको अन्तर्घुलन भएको पाइन्छ भन्ने हास्यव्यङ्ग्य मर्मज्ञको कथन रहेको पाइन्छ ।

हास्यव्यङ्ग्य कृतिको शीर्षक राखिएको छ टेढो नजर । बीसवटा रचनाराशिभित्र पनि टेढो नजरको कुनै निबन्ध छैन । समस्त रचनाको प्रतिनिधित्व हुने गरी बेग्लै टेढो नजरको हास्यव्यङ्ग्य प्रयोजनका निम्ति सटीक र सार्थक शीर्षक हो भन्ने देखिन्छ । टेडो भनेको बाङ्गो र नजर भनेको दृष्टि हो । समाजका कतिपय कुरा सोझै नजरले हेर्दा देखिँदैनन् तिनलाई टेढो नजरले नै हेर्नुपर्ने हुन्छ । “सोझो औँलाले घिउ आउँदैन” भनेझैँ टेढो रहस्यमय कुरा बुझ्न टेढो नजर नै लगाउनुपर्छ । यस कृतिमा पनि अधिकारीले टेढो नजर हेरेर कतिपय गाँठी कुरा खोलेरै राखिदिएका छन् । यही अर्थ र आशयले टेढो नजर शीर्षक सार्थक रहेको छ ।

छपाइ र विषयअनुसारका चित्र प्रस्तुतिले कृति अब्बलस्वरूपमा प्रस्तुत भएको छ । कागजको गुणस्तर, विषय संयोजन र व्यवस्थापन पनि उत्कृष्ट र आकर्षक छ । कृति हात पर्नेबित्तिकै नव दुलहीझैँ सुम्सुम्याउने किसिमको मनोरम बनेको छ । बीसवटा आत्मपरक प्रस्तुतिबाट अधिकारीले पाठक हृदयमा निकै मीठो आनन्दानुभूतिको सञ्चार गरेका छन् । समग्र शीर्षकहरू हास्यव्यङ्ग्यका निम्ति नमुना शीर्षक बनेका छन् । शीर्षक विधाअनुरूप विषय सम्बद्ध हुनु पनि सिर्जनात्मक एक सफलता हो । चमती निवासी अधिकारीको गति पनि हास्यव्यङ्ग्यमयरूपमा महति हुँदै गए सबै हास्यव्यङ्ग्यानुरागीहरू मजाले रत्तिने थिए भन्ने लाग्छ ।

अधिकारीको हास्यव्यङ्ग्यात्मक कला अरूभन्दा पृथक् र मौलिक छ । उनी कतै अलि काव्यात्मकता, कतै अलि विश्लेषणात्मकता र कतै अलि व्याख्यात्मकताले कथ्यको पूर्णाहुति गर्छन् । अनुप्रासको तारतम्य मिलाउँछन् र प्रस्तुतिलाई रोचक पार्छन् । कतै कथनको वैचित्र्यले  प्रतिपादित विषयलाई आकर्षक तुल्याउँछन् । विशृङ्खलित अनुभूतिहरूलाई समेट्दै प्रस्तुत गर्ने प्रवृत्तिले रचना केही अमूर्तजस्ता पनि प्रस्तुत लाग्दछन् । उनका अधिकांश रचना शीर्षककेन्द्री विषय सम्बद्ध पनि छन् । शीर्षक आफैँले पनि व्यङ्ग्यको मुस्लो छोड्छन् । फेसले दर्शाएको फुईँ होस् कि कालु बनेको ठालु होस्, खेलमा झेल होस् कि सपनाको मोडेल होस् शीर्षकले पनि व्यङ्ग्यका झटारा छोड्छन् ।

व्यङ्ग्य एक प्रकारको झटारो नै हो, जहाँ लाग्नेको पारो तात्छ आक्रोशको भुमरी छुट्छ । व्यङ्ग्यले लाग्नेलाई ऐया–आत्था पार्न सकेन भने झटारोको प्रयोजन नै के रह्यो र ! कतिपय झटारा त तीरझैँ तीक्ष्ण पनि बनेका हुन्छन् । ‘फित्कौलीका झटाराले देशमारा गल्दैन’जस्ता कथनसूत्रले मलमूत्र नै निस्कने गरी छेड हान्न बाँकी राखेका छैनन् । अचेल फित्कौली ब्राण्डेड बनिसकेको छ । कौवाजस्तो हौवामा होइन; यो यथार्थमै उठेको छ । यसबाट प्रकाशित कृतिहरू कसरमसरयुक्त हुनु हुँदैन । परिष्कृत र परिमार्जित भई तिख्खर र निख्खर हुनुपर्छ । संयोजन सुन्दर भएपछि सम्पादन पनि उत्कृष्ट हुनुपर्छ । यही मूल्य र मान्यताले फित्कौलीलाई नम्बर एक बनाउँछ । तर यसमा अर्थमा अनर्थ नलाग्ने किसिमका भाषिक अशुद्धिहरू भने धेरै छन् । अशुद्धि अर्थ सम्प्रेष्यमा बाधा नपुर्याउने सामान्य किसिमका भए पनि आइन्दा त्यो नदोहोरियोस् भन्ने पाठकीय समीक्षकहरूको कामना छ किनकि ती सहजै निवारण हुने विषय हुन् । फित्कौलीले लेखकका कृतिहरूको प्रकाशनमा सहजीकरण गर्छ । यो खुसीको विषय हो । यसैमा यसले स्तरीकरण पनि गरोस् । यो आम गुनासो पनि हो । यो भाषिक शुद्धिका निम्ति प्रत्यक्ष खट्न नसक्दा खट्किएको पक्ष हुनसक्छ । खटाइको इज्जत नगर्ने प्रवृत्तिले रहेको कसरमसर पनि हुन सक्छ । तर कृति निकाल्ने सूर कसिसकेपछि झूर व्यवहार नगरे परिणाम राम्रै हुन्थ्यो भन्ने लाग्छ ।

यो हास्यव्यङ्ग्यात्मक विशेषताले समृद्ध छ । यसमा हास्यव्यङ्ग्यका शिखर व्यक्तित्व अर्यालको जस्तो सीपसामर्थ्य र प्रतिभा छ त्यसैको छनक पनि छ एवम् हास्यव्यङ्ग्यका शिखर व्यक्तित्व पिँडालीको जस्तो दनक पनि छ । कसी लगाएर हेरे यो तथ्य स्पष्ट हुन्छ । तर्क गर्न, फुर्ती लगाउन, फुईँ लडाउन, गफ चुट्न, अर्डरका दरभाउदेखि जात्राको झङ्कारसम्मका सूत्रहरूलाई सुसूचित गराउन व्यङ्ग्यकार खली भैसकेका देखिन्छन् । लेखकको निजी चिन्तन र विचारले पनि कृतिमा निहित हास्यव्यङ्ग्यको स्वरूप मौलाएको अनुभव गर्न सकिन्छ ।

आधुनिक हास्यव्यङ्ग्यका अधिकांश कृतिहरू राजनैतिक विकृतिविसङ्गतिमा केन्द्रित हुन्छन् तर अधिकारीका हास्यव्यङ्ग्य बहुआयिक विषयमा निहित छन् । विषय र शैली दुवै दृष्टिले उनका हास्यव्यङ्ग्य परिपक्व रूपमा प्रस्तुत भएका छन् । उनले कथ्यभित्र सूक्तिको जडान पनि सटीक रूपले गरेका छन् । उनका कतिपय निबन्धबाट व्यावहारिक सन्देश पनि पाउन सकिन्छ । जे होस्, सतही हाँसो र बोक्रे व्यङ्ग्यभन्दा उनका निबन्ध निकै उच्चस्तरका अनुभव हुन्छन् । व्यङ्ग्य कसरी लेख्ने भन्ने सन्दर्भमा “उनको व्यङ्ग्य लेख्नुभो हजुर”ले पनि दर्शाएकै छ ।

बीसवटा निबन्धबाट उनले विष वमन होइन समाजमा व्याप्त बिब्ल्याँटा र बेढङ्गी प्रवृत्तिहरूको उछित्तो काढ्ने गरी गरिएका प्रस्तुतिहरूले हास्यव्यङ्ग्यका पाठकको चित्त शमन गरेका छन् । ठाकुरे हास्यव्यङ्ग्यका एक उच्च टाकुरे देखिएकोमा हार्दिक शुभेच्छा प्रदान गर्दै यसै विषयसँग सम्बद्ध तीन मुक्तकले कथ्यको बिट मार्दछु ।

०००
मैत्रीनगर, कीर्तिपुर– २, काठमाडौँ