नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

रामप्रसाद पन्थी :

अचेल किन किन नाकलाई सम्झ्याे कि त्यसै त्यसै कन्सिरी तातेर आउँछ । एक मनले भन्छ “के काम छ तेराे नाकको ? काटेर फालिदे ।” अर्काे मनले भन्छ ” नाक तेराे शाेभा हाे । प्रतिष्ठा हाे । नाक जाेगाएर राख ।” म बढाे अन्याेलमा छु । नाक काटूँ कि राखूँ ?

लक्ष्मणले शुपर्णखाकाे नाक काटिदिदा खैलाबैला मच्चिएकाे कथा सबैले सुनेकै हाे । शुपर्णखाकाे त्यति सानाे नाक काटिदा लंकामा डंका पिटियाे । शुपर्णखाकाे नाक काटिएकाे घटनाले रावणले आफ्नाे नाक काटिएकाे ठाने । यहाँनेर नाक प्रतिष्ठाकाे विषय बन्याे । काटिएको नाककाे बदला नलिएसम्म आफ्नो नाककाे इज्जत नरहने ठहर रावणले गरे । जसका कारण सीता हरिन पर्याे । सीता हरिदा रामले आफ्नो नाक काटिएकाे महसुस गरे । नाक जाेगाउनका लागि रामले लंकामाथि आक्रमण गरे । आक्रमणमा रावण मारिए । रावण मारिदा सदाका लागि लंकाकाे नाक काटियाे । अयाेध्याकाे नाक युगान्तकारी बनेर ठडियाे । नाककै कारण घटेका यस्ता थुप्रै घटनाहरू छन् । जसकाे वर्णन गरिसाध्ये छैन ।

नाककै कारणबाट जब घटनाहरू घट्छन् भने यस्तो नाक निमिट्यान्न पारिदिए हुन्न ? न रहे बाँस न बजे बाँसुरी ! नाकै नभएपछि के काे खसखस ? टन्टै साफ ।

निधारमुनि र ओठमाथि दुई आँखाकाे बिचमा पसारिनु बाहेक के काम छ नाककाे ? भन्नू हाेला सास फेरेकाे छ । सुगन्ध लिएर स्वाद फेरेकाे छ । खाने मुखलाई जुँगाले छेक्छ र ? जाबाे नाककाे काम मुखले गरिहाल्छ । नाकले फेर्ने सास मुखले पनि फेरिहाल्छ । जहाँसम्म सुगन्धकाे कुरा छ ; सधैंभरि नाकले सुगन्ध लिएकाे छ र ? दुर्गन्धका कारण चाेर ओैला र बुढी ओैलाले थिचेर हिड्नु परेकाे बेथा धेरैलाई थाहै हाेला !

नाक हुनु त बरू कुकुरकाे जस्तो । नाककै कारण कुकुरकाे बढाे इज्जत छ । मान्छेका नाकले गर्न नसकेकाे काम कुकुरकाे नाकले गरिदिएकाे छ । कुकुरकाे नाकले मान्छेकाे नाक जाेगाइदिएकाे छ । घ्राणशक्ति कमजाेर भएकाे नाककाे के अर्थ ? तुच्छ अपराधी पत्ता लगाउन कुकुरकाे नाक चाहिन्छ भने मान्छेकाे नाककाे कुनै ओैचित्य छ र ?

मलाई नाकसित एलर्जी हुनुका अरू पनि धेरै कारण छन् । न अलिकति धुलाे सहन्छ यसले । न अलिकति चिसाे । बस् चिलाउन थालिहाल्छ नाक । हिमाल पग्लेर हिमनदी बगेजस्तै सिङ्गानका भेलहरू बग्छन् दुई ओडारबाट । सिङ्गान झर्दाकाे सिकसिकाेले अरूलाई त सताउछ नै स्वयं आफैलाई पनि सताउछ । सिङ्गान पुछ्दा पुछ्दा यहीँ नाकलाई राताे गराउछ । नाकभित्र बाझिएकाे विकारले पिनास गराउछ । केही सीप नलागेर चिरफार गराउछ । अब भन्नुहाेस् त नाकले कहाँसम्मकाे हैरानी गराउँछ ?

नाक महामारीको जड हाे । यसैले काेराेनाकाे जन्म गराएकाे बिर्सिनुभयाे र ? यहीँ नाकले काेराेनाकाे नाममा कालकाे पनि काल महाकाल बनेर कतिका ज्यान खायाे ? एउटा नाकसित अर्काे नाककाे दुरी कति बढायाे ? समाजमा मात्रै हाेइन परिवारभित्रै मान्छेलाई कैदी बनायाे । एक्लै बनायाे ।

तपाईं आफै भन्नाेस् यहीँ नाकले इज्जत फालेर हाेइन ? मान्छेले नाक ढाक्नकै लागि मुखमा पर्ने गरी कट्टु लगायाे । नाके कट्टु भन्न लाज लागेर माक्स भन्याे । माक्सले ढाकेर नाक जाेगायाे । नाकै हुँदैनथ्यो भने काेराेनाले सताउँथ्याे ? पक्कै पनि सताउँदैनथ्याे ।

पर्खनुहाेस् कुरा यत्तिकैमा सकिँदैन । काेराेनाका नाममा जब नाक लुकाएर हिड्न थालियाे । अपराधीहरूले पनि नाक टालेर हिड्न थाले । डाँकाहरूले डाँका डाल्न थाले । नाकमुख टालेर हिडेपछि काे चाेर काे सज्जन कसरी चिन्नु ? सज्जनहरू पुलिसकाे केरकारमा परे । चाेरहरूले सन्ताेषकाे सास फेरे । लुकिछिपी लभ गर्देै हिड्नेहरूले लाज पचाएर दिनदहाडै ग्वाम्ल्वाङ्ग आफूलाई अङ्गालाेमा बेरे । मान्छे छुट्याउन नसक्दा कतिपय जाेईपाेइलाई समेत चारैतिरबाट घेरे । साेझासाजाले लाटाले केरा हेरेझै हेरे ।

जब्बरजस्ती टाँसिएको नाककै कारण मानिसकाे पहिचान मासिएकाे छ । यसकाे आकारप्रकारका कारण इज्जत नासिएकाे छ । न्वारानदेखिकाे नाम हराएर उपनाम गाँसिएको छ । नाक छाेटाे भए पनि सुख छैन । लामाे भए पनि सुख छैन । लामाे हुनेले चुच्चे र छाेटाे हुनेले बुच्चेकाे उपाधि पाउनुभएकै हाेला । कतिपयले नाककै आधारमा जातिगत बर्गीकरण पछि पर्दैनन् । थेप्चाे नाक देखे मगर लेडाे र चुच्चे नाक देखे बाहुन काठाे भनिहाल्न पछि पर्दैनन् लाल बुझक्कडहरू ।

पुर्खाहरूले नाकबाट धैरै सताइएका हुँदा नाक छेड्ने प्रथा चलाएका हुन् कि भन्ने ठम्याई छ । भन्नुहाेला महिलाकै नाक किन छेडियाे ? तपाईंलाई थाहै छ ; पुरूषप्रधान समाज हाे हाम्राे । महिलालाई राम्री बनाउने निहुँमा नाककान छेड्ने चलान चलाएका हाेलान् । अनुसन्धान गर्दै जादा सत्य के हाे थाहा लाग्ला । जहाँसम्म मेराे बुझाइ छ ; नाकलाई तह लगाउनका लागि नै नत्थी लगाइयाे । बिरालाे बाँधेर श्राद्ध गर्नेहरूले यसलाई शृङ्गारकाे रूप दिए र गहना लगाउन थाले ।

अब कुरा गराैं गहनाका । गहना लगाउन के नाकै चाहिन्छ र ? जहाँ पनि घाेप्न र खाेप्न सकिन्छ । मान्छेले नाककान छाेडेर अन्त पनि त गहना लगाएकै छ । हात, खुट्टा , घाँटीजस्ता ठाउँमा नघाेचिकन पनि त लगाएकै छन् । घाेच्ने र छेड्नेहरूले नाइटाे पनि त छाडेका छैनन् । अब तपाईं आफै भन्नुहाेस् नाथे नाक किन चाहियाे ? भन्नुहाेला – चस्मा त अढाएकाे छ नि ? मेराे प्रश्न छ – चस्मा अडाउन नाकै चाहिन्छ र ? मैले त धेरैजसो चस्मा टाउकाेमा अडिएकाे देखेकाे छु । टाउको दुखेमा किन नाकमा चस्मा अडाएर आँखालाई भार पार्नु ? कानका लाेतीलाई पनि यातना ! टाउकोमा चस्मा अडाएपछिकाे सान र मान आँखामा लगाएर हुँदैन । अचेल आँखामा चस्मा लगाउने यसै पनि हेपिन्छ । जब हेपिनु नै छ भने किन नाकमा चस्मा अड्याउने ?

मैले आजसम्म नबुझेको एउटा कुरा छ । म सानाे छँदा सरले नाके थाेप्ली ङ भनेर पढाए । जान्ने भएपछि बुझ्ने धेरै प्रयास गरें । नाकमा थाेप्लाे वा थाेप्ली परेकाे अझैसम्म भेटाएकाे छैन । त्यसैले लाग्छ नाककाे महिमा गाउन जबरजस्ती लगाइएकाे हाे याे ।

कहिले भनियाे नाक जाेगाउनु है जसरी भएपनि । नाक काटियाे भने इज्जत जान्छ । नाक काटियाे भने अनुहारकाे शाेभा बिग्रिन्छ भनेर यसाे भनिएकाे हाे कि ? यदि अनुहारकाे शाेभा नाक नै हाे भने नाक काटिदा अवश्य इज्जत जाला ! हाेइन भने नाक भएकै कारण कहाँ जाेगिएकाे छ र ? घिराैंला नाके, हात्ती सुँडे, नेप्टे, नेप्टी आदि अनेकाेैं नामहरूले आफ्नो बेइज्जत गरेकाे ठान्छन् मान्छेहरू ।

प्रतीकात्मक रूपमा नाक जाेगाउनु र नाक काटिनुलाई हेर्ने हाे भने कसका पाे नाक जाेगिएका छन् र ? प्राय : सबैजसाेलाई कुनै न कुनै आराेप लागेकै छन् । नेता हाेस् या कर्मचारी , साधु हाेस् या ब्रह्मचारी धेरैजसाेका नाक काटिएकै छन् । टुँडिखेलमा उफ्री उफ्री नाकका डाँडी भाँचिदिन्छु भन्नेहरूले आफ्नै नाक जाेगाउन सकेनन् । म भ्रष्टाचार गर्दिन अरू अरूलाई पनि हुन दिन्न भन्नेहरूका नाके डाँडी भाँचिएको हल्ला चलेकाे छ । अरूलाई कानुनकाे पाठ सिकाएर नथाक्नेहरूले कानुनकाे धज्जी उडाएर आफ्नै नाक जाेगाउन हम्मेहम्मे परेकाे सुनिन्छ । सुशासन दिन्छु भन्नेहरूका गाडधन भेटिए । परिवर्तनको राग अलाप्नेहरू विदेशीका एजेन्ट बनेका देखिए । अब देख्न र सुन्न केही काँकी छ जस्तो लाग्दैन । कुनै काण्डले नछाेएकाे दल, नेता, कार्यकर्ता, विज्ञ, विश्लेषक, नागरिक र नागरिक समाज भेटाउन मुस्किल छ । अब आफै भन्नुहाेस् कसरी जाेगिन्छ नाक ? मान्छे नमर्ने सहर हुँदैन भनेझैं नाकका कारण विवादमा नपरेकाे काेही छैन र हुँदैन भन्दा फरक पर्दैन ।

संसारमा जे जति विध्वंस भएका छन् नाककै कारणले भएका छन् । आफ्नाे नाक जाेगाएर अरूका नाक भाँच्ने वा काट्ने दाउका कारण साँढेकाे जुधाईमा बाच्छा मिचिएका छन् । निर्धा थिचिएका छन् । निरीह किचिएका छन् । यदि सृष्टिकर्ता ब्रह्मा हुन् र उनैले मान्छे बनाएका हुन् भने एउटै मात्रै बिन्ति छ- प्रभु ! बिना नाककाे मान्छे बनाऊ । उप्रान्त मान्छेमा भएका नाक कटाऊ । जसरी हुन्छ प्रभु ! नाक काटेर नकटाे बनाऊ । नाक राखेर निर्लज्ज नबनाऊ ।

०००
२०८२ कार्तिक १५ हरिबाेधिनी एकादशी
रेसुङ्गा न पा २ तम्घास, गुल्मी