नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

दिव्य गिरी :

शीर्षक पढ्दै हाँसो उठ्ने यो हास्यव्यङ्ग्य मैले आजभन्दा चौवन्न वर्ष पहिले अर्थात वि.सं.२०२६/२०२७ सालतिर पढेको हुँ । म ललितपुर जिल्लाको इमाडोल गाउँको महेन्द्र आदर्श हाई स्कूल विद्यालय छोडेर वि.सं.२०२६ सालमा ललितपुरको पाटन ढोकास्थित पाटन हाई स्कूलमा पढ्न गएँ । त्यहाँ स्कूलमा मेरो मिल्ने साथी मध्ये जावलाखेल घर भएका शैलेश (थर चाहिँ याद भएन) साथी थिए । वर्ष कुन थियो यकिन गर्न सकिनँ, तर छब्बीस हो वा सत्ताइस सालमा हो शैलेशले एक दिन एउटा ठूलै किताब स्कूलमा ल्याए । किताबको शीर्षक पनि अनौठो थियो – खप्पर । त्यसमा पन्ध्र वटा हास्य निबन्धहरू थिए । ती मध्येको एउटा हास्यव्यङ्ग्य निबन्ध थियो ‘सोल्टीमाथि साँढे साँढेमाथि पाँडे’ ।

किताबको शीर्षक र निबन्धको पनि शीर्षक अनौठो देखेरै मलाई त्यो किताब पढ्न मन लाग्यो । मैले शैलेशसँग किताब मागेँ । उनले किताब दिए अनि यो पनि भने- ‘यो किताब मैले मामासँग मागेर ल्याएको हो, छिटै फर्काइदिनुपर्छ ।’ मैले एक दुई दिनमै फिर्ता गर्ने शर्तमा किताब लिएर घर आएँ । त्यसमा भएका निबन्धहरू मध्ये सबैभन्दा मलाई रमाइलो लाग्यो ‘सोल्टीमाथि साँढे साँढेमाथि पाँडे’ निबन्ध । मैले विद्यालयको पाठ्यपुस्तकबाहेक पहिलो पटक पढेको ठूलो किताब भनेकै त्यही थियो । घरमा म रामायण पढ्थें फुर्सदको समयमा । बा शिक्षा विभागमा जागिरे हुनुभएकोले बाले दुई वटा रामायणका पुस्तक ल्याउनुभएको थियो । त्यस बेला त्यो रामायण शिक्षा विभागले देशभरका विद्यालयहरूलाई नि:शुल्क वितरण गरेको थियो ।

मैले त्यो किताबको उक्त हास्यव्यङ्ग्य पढेपछि मलाई त्यसको सम्झना रहिरह्यो । धेरै वर्षपछि रामकुमार पाँडेसरसँग मेरो भेट र परिचय भएपछि मलाई त्यो हास्यव्यङ्ग्यको याद आयो । हास्यव्यङ्ग्यको बारेमा कतै सन्दर्भवश चर्चा परिचर्चा हुँदा पनि म त्यो हास्यव्यङ्ग्य सम्झिनपुग्छु अहिले पनि । अब मलाई त्यो हास्यव्यङ्ग्य फेरि एक पटक पढ्ने इच्छा भएर पनि पाएको छैन ।

यसै बीच हिजो अर्थात् २०८१ कार्तिक ७ गते म पाँडेसरको जावलाखेलस्थित घरमा गएँ । उहाँसँग केही साहित्यिक छलफल भयो र उहाँले मलाई आफूले लेखेका कृतिहरू – कथाकुथुङ्ग्री (भुङ्ग्रो लघुकथासङ्ग्रह (२०८०), अर्काको आँखामा आफू (२०८१), अङ्ग्रेजी भाषाका पुस्तक HAIKU BUD अनि Literary Leadership र प्रमोद प्रधानले लेख्नुभएको ‘नेपाली हास्यव्यङ्ग्यमा रामकुमार पाँडे र पाँडेपुराण (२०८१)’ समेत गरी पाँचवटा पुस्तक उपहारस्वरूप दिनुभयो । उहाँ विभिन्न विधा र उपविधाका पुस्तकहरू बेला बेलामा प्रकाशन गर्नुहुन्छ तर उहाँ पुस्तकको कतै विमोचन र अन्तरक्रिया गराउनु हुन्न । उहाँले पुस्तक दिएपछि मात्र थाहा पाइन्छ । यसपटक पनि त्यही भयो दुई वर्षमा प्रकाशन भएका पाँचवटा पुस्तकबारे पुस्तक पाएपछि मात्र थाहा पाइयो ।

कवि, समीक्षक, नेपाली साहित्यका विभिन्न विधाको खोज अनुसन्धान कर्ता र बाल साहित्यकार एवम् बालसाहित्यका अभियन्ता प्रमोद प्रधानले नेपाली साहित्यमा विगत ६ दशकदेखि नेपाली साहित्यका धेरै विधा र उपविधामा निरन्तर साधनारत भूगोलविद्, हास्यव्यङ्ग्यकार, हाइजिन, बालसाहित्यकार, चित्रकार, ललितकला र अभिनय कलामा समेत पारङ्गत अर्थात बहुमुखी प्रतिभाका धनी प्राध्यापक रामकुमार पाँडेकोबारेमा एउटा कृति लेख्नुभएको छ – ‘नेपाली हाँस्यव्यङ्ग्यमा रामकुमार पाँडे र पाँडेपुराण’ ।

यस कृतिमा प्रा.रामकुमार पाँडेको जीवनी र साहित्यमा विशेषगरी नेपाली साहित्यको हास्यव्यङ्ग्यको क्षेत्रमा उहाँले पुर्‍याउनुभएको योगदानको विस्तृत चर्चा गरिएको छ । यो कृतिलाई जम्मा बाह्र अध्यायमा विभाजन गरिएको छ भने दस वटा परिशिष्टाङ्कहरू राखिएका छन् । पुस्तकमा प्रा.पाँडेको जीवनी, साहित्यमा प्रवेश र लेखन, हास्यव्यङ्ग्य लेखन परम्परामा उहाँको प्रवेश, हास्यव्यङ्ग्यका कृतिहरूको परिचय र चरणहरू, हास्यव्यङ्ग्यका निबन्धहरू, कविता, व्यङ्ग्य चित्रकला ((कार्टून), कृतिको विश्लेषण, अङ्ग्रेजी भाषामा प्रकाशित हास्यव्यङ्ग्यको अभिलेखसम्बद्ध कृतिहरू, हास्यव्यङ्ग्यसम्बद्ध लेख रचना र भूमिका, नेपाली हास्यव्यङ्ग्यको ब्राण्डिङ पाँडेपुराण, हास्यव्यङ्ग्यसम्बद्ध संस्थाहरूमा पाँडेको संलग्नता र विभिन्न लेखकका दृष्टिमा प्रा.रामकुमार पाँडे आदि विषयगत विविधहरूलाई सिलसिलाबद्ध गरी समावेश गरिएको छ ।

यी प्रत्येक अध्यायमा हास्यव्यङ्ग्यकार प्रा.पाँडे र उहाँसँग सम्बन्धित सम्पूर्ण कुराहरूलाई समेटेर प्रा.पाँडेले हास्यव्यङ्ग्यको क्षेत्रमा गर्दै आउनुभएको साधनालाई उल्लेख गरिएको छ । यस कृतिले हास्यव्यङ्ग्यकार प्रा.पाँडेले हास्यव्यङ्ग्यको क्षेत्रमा गर्नुभएको साधना र महत्त्वपूर्ण योगदानबारे यथेष्ट जानकारी पाउन सकिन्छ । पुस्तकको परिशिष्टाङ्कमा उल्लेख गरे अनुसार हास्यव्यङ्ग्यकार प्रा.पाँडेका हालसम्म २४९ वटा हास्यव्यङ्ग्यका निबन्ध र ११४ वटा हास्यव्यङ्ग्य कविताहरू प्रकाशित भइसकेका छन् । वि.सं. २०२१ सालको प्रतिध्वनिको वर्ष १, अङ्क ४ मा रमिता शीर्षकको रचना प्रकाशन गरेका प्रा.पाँडेले हालसम्म विभिन्न साहित्यिक पत्रि-पत्रिकाहरूमा २३७ वटा लेख रचनाहरू प्रकाशित भएका छन् ।

नेपाली हास्यव्यङ्ग्यको क्षेत्रमा प्रा.पाँडेले गरेको योगदान निकै वृहत् भएको प्रमाण हो यो पुस्तक । नेपाली साहित्यमा हास्यव्यङ्ग्यको क्षेत्रमा रूचि भएका साहित्यकार, विद्यार्थी र अनुसन्धानकर्ताहरूको निम्ति यो कृति महत्त्वपूर्ण र अति उपयोगी छ । स्रष्टा प्रा.पाँडे र उहाँको बारेमा यति धेरै मेहनत गरेर कृति लेखन गर्नुहुने प्रमोद प्रधानलाई हार्दिक बधाई तथा कृति सफलताको लागि प्रा.पाँडेलाई हार्दिक शुभकामना ।

कृति : नेपाली हास्यव्यङ्ग्यमा रामकुमार पाँडे र पाँडेपुराण
लेखक : प्रमोद प्रधान
प्रकाशकः हासने प्रकाशन, काठमाडौं
संस्करणः वि.सं. २०८१, प्रथम
मूल्य : रू.५७८/-

०००
ललितपुर
सामग्री श्राेत : शब्दपथ