नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

“स्वादे जिभ्रो अल्छे तिघ्रो” जाँगरिलादेखि लिएर अल्छीसम्म र सत्तापक्षदेखि लिएर प्रतिपक्षसम्म हुन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय भलादमीदेखि लिएर राष्ट्रिय आदमीसम्मको हुन्छ । यो नभए देशको अर्थतन्त्रदेखि लिएर प्रजातन्त्रमा पनि ठप्प बिर्को लाग्न सक्छ । सबैसँग भएको र सबैलाई थाहा भएको हुनाले सारसंक्षेपमा मन्थन गर्दैछु ।

कसैका शेषनागका झै“ हजार जिभ्रा र साँढेका झैं अल्छी तिघ्रा पनि हुनसक्छन् । कसैको विशेषता कसैसँग मिल्यो भन्दैमा एकले अर्कालाई हान्ने राँगाले झैं हेर्नैपर्छ पनि भन्ने छैन । जे भए पनि विशेषता त विशेषता नै हो । एक–अर्कामा मिल्न पनि सक्छ, नमिल्न पनि सक्छ । पञ्चको पालाको राष्ट्रिय नेताको विशेषता र वर्तमानका राष्ट्रिय नेताको विशेषता पटक्कै नमिल्न पनि सक्छ । विमानस्थलको भन्सारको कर्मचारीको विशेषता र सीमाक्षेत्र बाहिरका भन्सारका कर्मचारीको विशेषता अब ¥याङ्को ठ्याङ मिल्छ । विचारै गर्नुस् न फुर्तीफार्ती, चालचलन, हाउ–भाउ, क¥याककुरुक उस्तै छ । जसरी वर्तमानका नेताको वार्ताबाट वार्ता मिल्छ । मिल्यो त मिल्यो, भाग्यले मिल्यो । अब रिसाएर के हुन्छ ? तर आफ्नो चाँहि भूतपूर्व जिभ्रो र तिघ्रो यथावतै छ ।

पक्ष र प्रतिपक्ष भए पनि स्वादे जिभ्रो र अल्छे तिघ्रोमा समानता छ, तर द्वन्द्वात्मक रूपमा । प्रतिपक्षले मरेर कर्तव्य पूरा गर्छ । सत्तापक्षले त्यसलाई सौताले सौतालाई झैं एकै गाँस बनाउँछ । मुख खाली भयो कि जिभ्रो बकबकाउन थालिहाल्छ । सत्तापक्ष हन्डर खाएर जोरजाम गर्छ, तर प्रतिपक्ष त्यसलाई स्वाहा पार्छ । प्रतिपक्ष केही गरेर नमूना बनेर नदेखाई भएन भनेर केही गरेर देखाउँछ । सत्तापक्ष त्यसलाई एकै गाँस बनाउँछ । जिभ्रोमा अलिकति नून तलमाथि हुनुहुँदैन, प्रतिपक्षको सारा गुण बिर्सिहाल्छ । जिभ्रोले ठिक्क मीठोबाहेक केही चाहँदैन, तर प्रतिपक्षले तीतो, नमीठो, टर्रो, हर्रो सब जिम्मा लगाइदिन्छ । “के खोज्छस् काना ? आँखो” भनेजस्तो जिभ्रो चौपट बटारिन थालिहाल्छ । भ्यागुते नेतादेखि लिएर साँढे नेता पनि डुक्रिने, टरटराउने, बरबराउने, कानै खाने गरी मार्नै लाने गरी चारै पाउ फ्याँकेर कुर्लिन्छन् ।

हुन त मेरो जिभ्रो र तिघ्रो पनि यही कोटिको हो । दुवै पक्ष र प्रतिपक्ष परे म निष्पक्ष । न घरको न घाटको, परेन फसाद अनि त याद आउँछ– समको कविताको “सहू सहू सहू बाबु, सहनै नसके पनि ।” कहिले तिघ्राले लछार्छ, कहिले जिभ्रोले पछार्छ । कहिले तिघ्रोले सपार्छ, त कहिले जिभ्रोले विगार्छ । कहिले जिभ्रोले स्वीकार्छ, तिघ्राले धिक्कार्छ । हैरान परेको छु । गालामा परेको खाल्डो कहिले नउक्सने भइसक्यो ।

रातदिनको झगडा, साँढेको जुधाई बाछाको मिचाई यस्तो हन्डर कसरी सहनु ? कति सहनु ? एक आपसमा मीत लगाएदेखि मीतको कुरा मीतले काट्ने प्रश्नै हुँदैनथ्यो । नत्रभने एउटाले गर्नु अर्काले हसुर्नु, अर्काले गर्नु भिन्नैले हसुर्नु । लुछालुछ, तानातान, एउटा छुसीले अर्काको खुट्टा समाएको छ, अर्काले एउटाको टुप्पी समाएको छ । राष्ट्रिय ताण्डव नृत्य । दुई–तीन दिन चक्काजाम हुन्छ तर तिघ्राजाम कहिल्यै हुँदैन । देश बन्द हुन्छ तर एक दिन पनि जिभ्रो बन्द हुँदैन । के जिभ्रो र तिघ्रो गर्भावस्थादेखि नै सक्रिय थिए ? यसको इतिहास कसले कोरलेर राखेको होला ?

समयको अविरल गतिसँगसँगै एक दिन जिउँदो इतिहास फेला प¥यो । जिउँदो इतिहास आफैं बोल्ने भएकाले कति वर्ष पहिलेको भन्न नपाउँदै इतिहास पड्क्यो– “छपन्न उसो, साठी यसोमा चल्दैछु ।” जिभ्रो र तिघ्राको बारेमा पक्कै केही जानेको हुनुपर्छ भन्ने ठानेर बुढियालाई प्रश्नको घोचो बजारियो– “जिभ्रो र तिघ्रोको बारेमा केही थाहा थियो कि “होइन के सोधेको ?”

जिउँदो इतिहास अगाडि बढ्यो– “हेर बाबु मैले उसबेलामा एक दर्जनभन्दा बढी भुराभुरी पैदा गरेको हुँ । त्यसमा कुनै सन्तान औपचारिक थिए त भलै कुनै सन्तान अनौपचारिक पनि छुट्याऊ । जेसुकै भयो, भयो ट¥यो । मेरा बा आमा त करोडभन्दा बढी छोराछोरी धर्तीमा ओराल्न सफल भए । तर एउटा अचम्मको कुरा, सन्तान दिनप्रतिदिन बढ्दैछन्, किन ? मेरा पुर्खाले जति जन्माए मैले त्यसको आधी जन्माएँ । मैले जति जन्माएँ मेरा छोराछोरीले त्यसको ठीक आधी जन्माए । अब हुने पुस्ताले पनि आधीको आधी जन्माउलान् अनि अन्तिममा जनसङ्या सङ्कटले जन्म लिने त होइन ? कही“ जनसङ्ख्या घटाउन राष्ट्रले राष्ट्रिय सङ्कटलाई अघि सारेको त होइन ?

इतिहासले भने– “पुर्खाको पालाको जिभ्रो र तिघ्रो आज–भोलिका जिभ्रो र तिघ्रोभन्दा भिन्न थिए । पहिलेका जिभ्रा त्यति मात्तिएका थिएनन् बरु तिघ्रा भने कम थिएनन् । हुन त, सासूको जिभ्राले बुहारीलाई सर्लक्कै खान्थे । राणाको पालामा जिभ्रालाई कारागारमा राखियो र तिघ्राकै फाँइफुट्टी चल्यो । एकसय चार वर्षसम्म यस्तो कुकार्य भयो । कुकार्य भनेको कुकुरले गर्नेजस्तो कार्य हो । पञ्चका पालामा आएर जिभ्रो एकदमै जाग्न थाल्यो । तर म त समयसापेक्ष भएर चल्नसक्थें । समयसापेक्ष भएर चल्न नसक्नेलाई “पर्नु पीर पर्यो, ज्यानलाई पर्नु पीर प¥यो” । साँच्चै भनू“भने मान्छे म जस्तो हुन सक्नुपर्छ रङ बदल्न सक्ने ।”

उसबेलाको हरियो परियोबाट बनेको गुन्द्रुकले अझै साँझ–बिहान धानेकै छ । तर आज–भोलि जिभ्रोस्फीति, तिघ्रोस्फीति, फेशनस्फीति, गुण्डागर्दीस्फीति, डाक्टरस्फीति, साहित्यकारस्फीति, नेतास्फीत, मुद्दास्फीति, जनतास्फीति, विदेशी आगमनमा स्फीति, शहीदस्फीति, गरीबस्फीति, सङ्कटस्फीति, गर्दा भन्दा मेरो बोली पनि स्फीति हुने हो कि ? इतिहासले सोधे अनि तिम्रो जागिर पनि छ ? लोग्नेमान्छेको जागिर र स्वास्नीमान्छेको उमेर नसोध्नु भन्ने कुरा जिउँदो इतिहासलाई थाहा थिएन क्यार ?
‘ऋषिमुनिका सन्तान सिसीमुनि’ सङ्ग्रहबाट