नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

पिँडालु पण्डित :

उनले (?) कुर्सीमा बस्नेवितिकै कामभन्दा पहिला हाम सम्झे । नसम्फुन् कति किन ? जन्मनेवित्तिकै सबभन्दा पहिला गरेको काम नै हाम हो । तपाई भन्नुहोला,- ‘जन्मनेवित्तिकै हाम गर्न सक्ने को हुन्छ र । यसले गफ छाँट्यो ।’ होइन प्रभु । त्यस्तो मर्जी नहोस् । जन्मनेवित्तिकै मान्छेले गर्ने पहिलो काम नै हाम हो। उसको यो जन्मसिद्ध अधिकार । पत्याउनु हुन्छ भने यो हो ब्रह्माजीको वरदान ।

एउटा कुरा तपाईंलाई पहिल्यै भनौँ, मान्छेले जन्मनेबित्तिकै खल्तीबाट झिकेर कपाकप खान थाल्छ भन्ने तर्क पनि मेरो होइन । मेरो लिंडेढिप्याई यत्ति हो कि मान्छेले जन्मनेबित्तिकै सुरु गर्ने काम हाम हो । बच्चाबच्चीले सोझै पत्याए पनि बग्रेल्ती सन्तानका बाउ भइसकेका हुनाले तपाईंले मेरा कुरा नपत्याउन सक्नुहुन्छ । अनि भन्नुहोला,- ‘मान्छेले जन्मनेवित्तिकै सबभन्दा पहिला गर्ने काम रोइकराइ हो ।’ तपाईंको यो नपत्याइसँग भने मेरो केही सहमति हुन सक्छ । किनकि, मान्छे जन्मने बित्तिकै रुन्छ कराउँछ । तर किन ? अब तपाईंले मलाई दिने जवाफ मै भन्छु – खानका लागि। अर्थात्, हाम गर्न । आफैँ हाम गर्न सक्ने भइदिएको भए ऊ रोइकराइ पनि किन गर्थ्यो र ! नसक्ने भएकाले अरूलाई गुहार्यो । खान पनि पाइने र अर्काले खुवाइ पनि दिने भएकाले उसको यो बानी दिगो । विकासका रूपमा स्थापित भयो र पछिसम्म पनि अडियो। त्यसैले सुशासनका कुरा गर्ने अहिलेका कुशासनीहरूको मूल मन्त्र पनि यही भएको छ, ‘दिगो विकास ।’ अनि अर्को कुरा जन्मनेबित्तिकै खाने छाप परेकाले यहाँ मर्ने वेलामा एक चम्चा पानी नै भए पनि खाने चलन छ । अन्यत्रका कुरा मलाई थाहा छैन ।

धत्तेरी ! कुरो अन्तै मोडियो । अँ, कुर्सीले कुर्सीमा गएर बस्न मिलेन । त्यसमा बस्ने मान्छे नै हो । त्यो पनि तपाई हामी जस्तै । जन्मनेवित्तिकै अरूलाई पिरेर/गुहारेर खान जानेका मान्छे । त्यसैले कुर्सीमा बस्नेवित्तिकै उनले कामभन्दा पहिला हाम सम्झिनु उनको पनि अपराध होइन । यसमा त म ठोकुवै गरेर भन्छु । जोसुकैले जेसुकै भनोस् । भन्न डराउने मान्छे म पनि कहाँ हूँ र ? भन्नै डराउने भइदिएको भए खान लाउनकै लागि यस्तो दुःख किन गर्नु पर्थ्यो ।

कतै ‘ज’ कतै ‘म’ यो के हो ! तपाईको खसखस बुस्किन नपाउँदै मन्दिइहालौँ, – ‘ऊ’ र ‘म’ भनेको उस्तै हो – उही हो। किन खसखसाउने। ‘जा र ‘म’ दुइटै सर्वनाम । फरक यत्ति हो कि कुर्सीमा हुँदा म ‘ऊ’ हुन्छ र बाहिरिदा ऊ ‘म’ हुन्छ । बुझे बुझ्नुस् नबुझे नबुझ्नुस् ।

ऐ’या ! नाम सोधेको भए त बताइदिइहाल्थें नि ! कठालै समात्नु पर्छ । तर फेरि नामै भन्ने हो भने पनि अप्ठ्यारै पर्ला नि । सर्वनामबाटै बुझ्नुस् न । फ्याट्ट नाउँ बताउनु पनि कसरी । त्यस्तैको पछि लागेर जागिर खाने संस्था यहाँ कति छन् कति ! व्यक्तिको त कुरै छाडौं। अनुसन्धान गर्न खप्पिस्, समात्न भन्या त्यस्तै हो। खानेका पछि लागे खान पाइन्छ भन्ने कुराको तिनले राम्रै अनुसन्धान गरिसकेका छन् । आखिर ती पनि भुइँमा बसेर काम गर्ने होइनन् क्या र ! ‘ऊ’ ले ‘ऊ’ लाई गुणन गर्नुस् या भाग, जे गर्दा पनि उत्तर जति ‘ऊ’ नै आउने भएपछि धेरै कुरा किन कोट्टयाउनु ?

ल, ल, ठीकै छ। सबै ‘ऊ’ को पुराण रचेर वेदव्यासलाई पुड्क्याउनेमनसाय तपाईंको होइन भने के भयो र ! म भन्छु। ल सुन्नुस्, तपाईले जान्न खोजेका यस्तै ‘ऊ’ हरू मध्येका एउटा ऊ हुन्, कुरुवा काजी। कुरुवा काजी भनेपछि उनलाई नचिन्ने कोही छैनन् । त्यसैले लिखतको नाउँ भनेर उनलाई कुफत पार्नुपर्ने जरुरत पनि अहिले मैले देखेको छैन । ‘कि, तपाई उहाँलाई चिनु हुन्न !?’

मैले यत्ति के भनेको थिएँ- उनी खित्का छाडेर हाँस्न थाले । ए ! उनै कुरुवा काजी। भो, उनका विषयमा अरू नओकल्नुस् । तपाईलाई भन्दा बढी मलाई नै थाहा होला । उनका यत्ति कुराले म श्रोता बनें, उनी वक्ता। थाले भ‌ट्टयाउन ।

कुरुवा काजी पहिल्यैदेखि चलाख मान्छे । ‘चलाख मात्र होइन, अति चलाख’- उनले फेरि थपे। माल पाएर चाल पाउन नसक्ने सर्वसाधारण भएका मुलुकमा उनी पहिल्यै चाल पाएर माल पाएका मान्छे । त्यसमाथि सानातिना मालउद्योग (दाम कमाउने उद्योग) त उनले पहिल्यै चलाइसकेका । यस्ता अनुभवी मान्छेले पहिल्यै चाल पाएर माल पाउँदा के भयो होला, तपाई सोच्दै नसोच्नोस् । सोदै नसोध्नोस् । यदि सोच्ने पनि सोध्ने पनि धृष्टता गर्नु हुन्छ भने पहिले अस्पताल भर्ना हुनुस् – अनि सोच्नुस्-सोध्नुस् अथवा जेसुकै गर्नुस् ।

म ताटो । मैले अहिलेसम्म नसुनेको यस्तो अनौठो महानवाणीले म अझै अकमक्कमा परें। कसैका विषयमा सोच्नु र सोध्नु पूर्व अस्पताल भर्ना हुनु पर्ने । कस्तो अचम्म !! जे होस् होस् मैले आँटै गरेर सोधे, किन ?

तपाईलाई हृदयाघात हुन सक्छ’ उनले सम्झाए । अँ, मैले पनि एकछिन गम खाएँ । यत्तिकैमा अगस्त्यमुनि जस्तो फेरि म चुपचाप उनको कुरा सुन्न उत्सुक भएँ । उनी स्कन्दकुमार भएर अगाडि बढे । बुझ्नु भो । कुरुवा काजी कुर्सीमा बस्नेबित्तिकै भित्तातिर हेरेर नमस्ते गर्थे । खाली भित्तालाई नमस्ते गरेको तपाईं नसम्झनु होला, होइन । भित्तामा एउटा दयनीय गरिब किसानको फोटो झुन्ड्याइएको हुन्थ्यो। उनी त्यसैलाई नमस्ते गर्थे । सर्वसाधारणले देख्ता उनी जस्तो कुर्सीलीन भएर पनि गरिब किसानलाई आदर गर्ने व्यक्ति सायद अरू कोही छैन जस्तो भान हुन्थ्यो । भवाट्ट हेर्दा कति महान् थियो उनको विचार, अनि क्रियाकलाप । तर वास्तविकता अर्कै थियो ।

उनी अन्तहृदयले वास्तवमा ती किसान र तिनको समूहलाई दुबो सम्झन्थे, अनि आफूलाई महादेवको वाहन ‘साँढे’ । साँढे दुवोमाथि जति चर्छ उति दुबो पलाउँदै र झाङ्गिदै आउँछ भन्ने उनको आफ्नै तर्क थियो। त्यसैले आफ्नो चरनलाई सुरक्षित राख्न उनी ती किसानको फोटो देख्नेबित्तिकै सधैं त्यही हालतमा रहन निवेदन गर्यो, प्रतीकात्मक रूपमा नमस्ते गरेर । हुन पनि महादेवको आड पाएर उनी सधैं साँढे भए, किसानहरू जस्ताको तस्तै । अरूका साँढे भ’को भए सुम्ला उठ्ने गरी पिटाइ खान्ये वा अरू नै केही हुन्थ्यो तर उनी परे महादेवका साँढे, – छुन सक्ने कसको हिम्मत ?

काजीले आफूलाई सढि सम्झे पनि त्यो कुरा अरूलाई बताएका थिएनन् । जरू भने उनलाई काजी मात्र नभनेर इज्जतसाथ कुरुवा काजी भन्थे । यसको पनि न एउटा कारण थियो । कुर्सीमा विराजमान भएर भित्ते नमस्कार अर्पण गर्नेबित्तिकै काजीको खाइमहात्म्य सुरु हुन्थ्यो । खाइमहात्म्यको मङ्गलाचरण लोकल कुखुराको न गुरुबाबाट सुरु भएर कायनवाचा कोदामृतमा गएर टुङ्गिन्थ्यो । आफ्नो खाइमहात्म्य झोलबाट सुरु गरेर झोलमै टुङ्ग्याउने काजीलाई लोकले उपयुक्त नाम जुराएको थियो, – कुरुवा काजी । हुन पनि उनलाई कुरुवा घटीले केही पनि पुग्दैनथ्यो ।

काजीको पनि यसमा आपत्ति थिएन । कोदामृतको कुरुवा र कुखुराको सुरुवा दुवै आफ्नो भोज्यामृत भएकाले त्यसकै प्रतिफलमा जुरेको लोकनामप्रति उनलाई अझै सन्तुष्टि नै थियो ।

उनको महात्म्य सिद्धिने छाँटै देखिएन; आफूलाई भने साँच्ची पर्दै आयो। यसो विचार गरें,- दुःख पाएका जनताको कुरा गर्ने कसैलाई फुर्सद छैन । सुख पाउनेको शुभयात्रा वर्णन सातदिन सातरात भट्टयाए पनि सकिने होइन । अर्काको शुभयात्रा वर्णन सुनेर फेरि के नै पुण्य मिल्छ र ! मैले निश्चय गरें । तर फुत्किने कसरी ? तै एउटा उपाय चट्ट सुझ्यो । अमिलो मुख पार्दै पाइखाना दौडें । जसरी काजीको कुर्सीकला सहन नसकेर अमिलो मुख पार्दै अन्य सर्वसाधारण दौडिन्थे ।

०००
‘समष्टि’ (२०६१ मङ्सिर/पुस)