नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

​कञ्चरूप, सप्तरी । ​सप्तरीको कञ्चरूपमा आज एउटा यस्तो उत्सव मञ्चन भयो, जहाँ शब्दहरूले आँसु पुछिरहेका थिए र स्मृतिहरूले भविष्यलाई मार्गदर्शन गरिरहेका थिए । जब प्रकृतिले वसन्तको नयाँ पालुवा फेर्दै थियो, ठ्याक्कै त्यही समयमा ‘आमाको मुख हेर्ने’ पवित्र दिनको अवसर पारेर कञ्चरूपको आँगनमा साहित्य र संस्कारको एउटा अपूर्व संगम देखियो ।

​बुढ्यौली साहित्य समाज, सप्तरी शाखाको आयोजनामा वरिष्ठ स्रष्टा मेघराज पौड्यालद्वारा रचित शोक लघुकाव्य ‘जीवनका उकाली ओरालीहरू’ को लोकार्पण केवल एउटा पुस्तकको अनावरण मात्र थिएन; यो त आफ्ना जन्मदाताप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्ने एउटा महान् अनुष्ठान थियो ।

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि, कोशी मुक्तक प्रतिष्ठानका अध्यक्ष एवं प्रखर समालोचक बाबुराम पोखरेलले जब मन्तव्यका लागि माइक समात्नुभयो, हलमा सन्नाटा छायो । उहाँले साहित्यको धर्मलाई परिभाषित गर्दै भन्नुभयो:
​”साहित्य कल्पनको उडान मात्र होइन, यो त समाजको नग्न यथार्थलाई अक्षरमा उतार्ने साहस हो । स्रष्टाले जब निडर भएर समाजको ऐना प्रस्तुत गर्छ, तब मात्र एउटा कालजयी कृतिको जन्म हुन्छ ।”

उहाँले पौड्यालको कृतिमा पारिवारिक संवेग, पितृ-वात्सल्य र जीवनका तीता-मिठा भोगाइहरूको सजीव चित्रण रहेको उल्लेख गर्दै यसलाई नेपाली शोक काव्यको क्षेत्रमा एउटा इँटा थपिएको रूपमा अर्थ्याउनुभयो ।
​
संस्कारको पुनर्जागरण र पुर्खाको सम्मान
​विशिष्ट अतिथि दिवाकर देवकोटाले आधुनिकताको अन्धवेगमा हराउँदै गएको पितृश्रद्धा र मानवीय मूल्यका बारेमा चर्चा गर्नुभयो । उहाँका अनुसार, यो कृतिले हाम्रो जरा (फेद) सँग पुन: साक्षात्कार गराउने सामर्थ्य राख्दछ । यस्तै, पौडेल वंश महासंघ नेपालका महासचिव उद्धव प्रसाद पौडेलले स्रष्टाको सूक्ष्म दृष्टि र जीवनलाई हेर्ने दार्शनिक पाटोको प्रशंसा गर्नुभयो ।

​शिक्षाविद् तीर्थराज पोखरेलले एउटा गम्भीर कुरा उठाउनुभयो । उहाँका अनुसार, भौतिक विकासले मात्र कुनै पनि जाति सभ्य हुँदैन; सभ्यताको वास्तविक मानक त त्यस समाजको साहित्य र उसले आफ्ना पुर्खालाई गर्ने सम्मानमा लुकेको हुन्छ । सह-सचिव वेनुपप्रसाद पौडेलले यो कृति आगामी पुस्ताका लागि एउटा सांस्कृतिक सेतु बन्ने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो ।

कार्यक्रमको सबैभन्दा भावुक र उज्यालो पक्ष भनेको समाजका जीवित इतिहास ८० वर्ष नाघेका ११ जना ज्येष्ठ नागरिकहरूको सम्मान थियो । ती चाउरिएका अनुहारमा देखिने मुस्कान र अनुभवका रेखाहरूले कार्यक्रमलाई अलौकिक बनाएको थियो । सम्मानित हुने व्यक्तित्वहरूमा- ​चन्द्र कुमारी कटुवाल, विमला नेपाल, नन्दराज पोखरेल, ​विश्वनाथ न्यौपाने, शालिग्राम अधिकारी, विष्णु कुमारी कोइराला, ​घनश्याम पोखरेल, फन कुमारी पोखरेल, पदम बहादुर कार्की, ​तिलक बहादुर बुढाथोकी र लोक बहादुर कटुवाल हुनुहुन्थ्यो ।

यी व्यक्तित्वहरूलाई सम्मान गर्दा हलमा उपस्थित हरेकको आँखामा आदरको भाव झल्किन्थ्यो । यो सम्मान केवल एउटा प्रशंसा-पत्र मात्र थिएन, बरु युवा पुस्ताका लागि एउटा पाठ थियो कि “हाम्रा ज्येष्ठ नागरिकहरू हाम्रा बोझ होइनन्, बरु हाम्रा आदर्श र मार्गदर्शक हुन् ।”

​कार्यक्रमको आरम्भमा राष्ट्रभक्तिको धुन र शहीदहरूप्रति मौनधारणले वातावरणलाई गम्भीर बनाएको थियो । जब गिरिराज पौडेल र स्वयं स्रष्टा मेघराज पौड्यालले कृतिका अंशहरू वाचन गर्नुभयो, हलमा उपस्थित कतिपयका आँखाहरू रसाए । शब्दहरूमा आमा-बुबाको ममता र उहाँहरूको बिछोडको पीडा यसरी मिसिएको थियो कि लाग्थ्यो, त्यहाँ हरेकले आफ्नै कथा सुनिरहेका छन् ।

कार्यक्रमको बिट मार्दै सभापति तथा कृतिकार मेघराज पौड्यालले आफ्ना भावनाहरू पोख्नुभयो । उहाँले यो कृति कुनै साहित्यिक महत्वाकांक्षाका लागि नभई आफ्ना दिवङ्गत मातापिताप्रति समर्पित एउटा सानो ‘अक्षर-पुष्प’ रहेको बताउनुभयो । उहाँको स्वरमा झल्किएको विनम्रता र कृतज्ञताले कार्यक्रमलाई थप ओजपूर्ण बनाएको थियो ।

​‘जीवनका उकाली ओरालीहरू’ को लोकार्पण कार्यक्रमले एउटा कुरा प्रष्ट पारेको छ- साहित्य र समाज एक-अर्काका पूरक हुन् । जब साहित्यले ज्येष्ठ नागरिकको सम्मान र पितृश्रद्धालाई आफ्नो काँधमा बोक्छ, तब समाजमा एउटा नयाँ चेतनाको सञ्चार हुन्छ । कञ्चरूपको यो साहित्यिक साँझले समाजलाई एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ- “आफ्ना पुर्खालाई सम्झनु र वृद्धहरूलाई सम्मान गर्नु नै आधुनिकताको सबैभन्दा उत्कृष्ट रूप हो ।”

यो कृति केवल पौड्याल परिवारको शोकको अभिव्यक्ति मात्र रहेन, बरु यो नेपाली समाजको पारिवारिक मूल्य-मान्यताको एउटा साझा दस्तावेज बनेको छ ।

०००
नन्दलाल आचार्यकाे साैजन्यमा