नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

अन्तिम पुस्ता तिनै हुन जस्ले भोकाधिकारको अन्तिम लालसा पुरा गरेका हुन्छन् । म अथवा तपाईंभन्दा अगाडिको पुस्ताले के कस्तो अवस्थाको सामना गर्नुपर्‍यो ? कस्ता कस्ता व्यथा बुहार्तन, सकस र शास्ती व्यहोर्नु पर्‍यो तर त्यही स्वाद र सकस अरूले व्यहोर्नु परेन भने त्यो भोगाइ वा स्वाद अन्तिम स्वाद बन्न पुग्छ । जस्तो शाह वंशीय शासनको स्वादको अन्तिम रसास्वादन ज्ञानेन्द्र शाहले लिएका थिए । जीवनमा कसले के गरे के गरेनन् नभनेको नलेखेको नदेखेको कसरी थाहा पाउनु ? भोलिका भाले पोथीले के कस्तो अवस्था व्यहोर्नु पर्छ, लेखे थाहा हुन्छ, देखे थाहा हुन्छ नत्र कसरी थाहा हुन्छ ?

त्यसैले आफूले भोगेको अवस्थाका बारेमा आतेजाते दुबै पुस्तालाई सुसूचित गराउने हेतुले सत्यतथ्य प्रष्ट पार्नु लेखकको धर्म अनि अभिभावकीय अन्तिम कर्तव्य ठानेको छु । तथ्यपरक वस्तुस्थितिको विस्तार भावी पुस्ताका निम्ति बौद्धिक खुराक बन्ला भन्ने हेतुले प्रस्तुत लेख यहाँ समक्ष पेश गरेको छु ।

हुलाकबाट समाचार आदान प्रदान गर्ने डाकपत्र हवाइपत्र र आवाको उपयोग गर्ने म अन्तिम पुस्ता । रेडियो घन्काउँदै हिँड्ने म अन्तिम पुस्ता । पाँच रुपियाँ तिरेर अखबार पढेर समाचार थाहा पाउने, अर्काको घरमा टिभी छ अरे भन्ने थाहा पाएर विनासंकोच, विना सरम लुसुलुसु रामायण हेर्न जाने म अन्तिम पुस्ता । मेटलका एकएक अक्षर जोडेर छापाखाना चलाउने म अन्तिम पुस्ता । एघारवटी श्रीमती बटुलेर पचास पचपन्न जनासम्म सन्तानोत्पत्ति गर्ने र पोस्टकार्ड किनेर मायाको मन राख्ने म अन्तिम पुस्ता ।

खाँडी, टोप्रेलको सारी र बोकेदारी आफ्नो पहिचान सूचक ठान्दै ज्वानो र जिम्मु झान्दै कोदालाले बारीका डल्ला फुटाउने म अन्तिम पुस्ता । दियालो, लालटिन, टुकी, मइन्टोल र अँध्यारो रातमा सिटा बालेर घण्टौँको बाटो तय गर्ने म अन्तिम पुस्ता । गुच्चा, गट्टा, मोजाबाट बनाएको बल, ढुङ्गा थुपारेर खेलिने पाँच तले, बालन खेल्ने म अन्तिम पुस्ता । खोला, कुवा, पँधेरोमा, फिल्टर नगरी हातले सोझै पानी पिउने, बाँसको ढुङ्ग्रो काठको दुँध्यारोमा दुध नुहुने, भेडा, बाख्रा, च्याङ्ग्राको संयुक्त चरन भेडीगोठ सार्दे हिँड्ने म अन्तिम पुस्ता । जनैमा चाबी झुण्ड्याएर हिँड्ने र मुल ढोकामा भोटे ताल्चा ठोक्ने म अन्तिम पुस्ता । मुर्चुङ्गा, बिनायो, ढ्याङ्ग्रो, सारङ्गी, एकतारे बजाएर साङ्गीतिक स्वाद लिने म अन्तिम पुस्ता । ओखल, कोल, घट्ट, ढिकी, चनौटो, सिलौटो र आफैले बनाएको मसिमा बाँसको कलमले चोब्दै चिना, सुतिका लेख्ने धुले पाटीमा लेखेर ज्योतिषी काम र जोखाना हेर्ने म अन्तिम पुस्ता । ठेकी, हर्पे, मदानी, घुर्रो, नेती, कठुवा, डालो, थुन्से, फिपी, डोको, पेरुङ्गो, चित्रा, भकारी, घुम/स्याखु, पाथी बुनेर बनाएर नथाक्ने म अन्तिम पुस्ता । क्यामेराको रिल, क्यासेटको चक्का, बास्सा र एक्कामा रमाउने म अन्तिम पुस्ता । दौरा सुरुवाल ढाकाटोपी लगाउने र लँगौटीले लाज ढाक्ने म अन्तिम पुस्ता ।

च्याख्ला, फ्याप्लो, कोदो, फापरको खोले, ढिँडो, गुन्द्रुक, साग, सिस्नु, कन्दमुल खाएर गुजारा गर्ने म अन्तिम पुस्ता । खालीखुट्टा गाई वस्तुको भकारो सोहोर्ने, खाली खुट्टा मेलापात, बनजङ्गल हिउँद वर्षा जतिखेर पनि खाली पाउमा रमाउने अनि हात खुट्टा फुटेर चरचर्ती रगत बग्दा नौनी घिउ दल्ने म अन्तिम पुस्ता ।

शिशु कक्षा नपढी कक्षाको कापी किताब नै नकिनी भकाभक पास हुने, गुरु वर्गलाई भगवान् ठान्ने र पाँच रुपियाँ स्कुलको फिस तिर्न नसक्ने हरिकंगाल म अन्तिम पुस्ता । गाई बाख्राको गोठालो गर्दै पढ्दै गर्ने र छोराछोरीलाई भारी माथि भारी बनाएर ठसठस कन्दै बोक्दै गर्ने अनि सारा जग्गा जमिन गोरुले नै जोत्ने म अन्तिम पुस्ता ।

जाडो गर्मी, बारैकाल दाल भातका साथ थाल अगाडि आइलाग्दा ब्राह्मणभूषण फेरुवा/धोती लगाएर काठको पिर्कामा टुक्रुक्क आसन जमाएर रासन पानी सिनित्त पार्ने काठो भनाउँदो म अन्तिम पुस्ता । भुइँमा अप्सानी हाल्दै पानी अचाएर मात्रै भातको गाँस टिप्ने र पाइखाना जाँदा काँधको जनै कानमा सिउरिएर एक लोहोटा पानीले सिनित्त सुची हुने र ब्रह्म मुहुर्तमा उठेर स्नानादि कर्मपछि हातका औँलाको कोठाबाट चौबिस गायत्री मन्त्र जप्न सक्ने बहादुर बाहुनको म अन्तिम पुस्ता ।

बाबु, आमा, हजुरबा, हजुरआमा, काका, काकी र दाजुहरूको गोडामा छाँद हाल्दै निधार टँसाएर, अनि मामाको हात निधारमा राखेर ढोग्ने र पत्नीलाई आफ्ना पाउमा लम्पसार पर्न लगाउने म अन्तिम पुस्ता । चन्द्र ग्रहण, सूर्य ग्रहणका बेला ६ घण्टा अगाडि ६ घण्टा पछाडि सूतक बार्ने म अन्तिम पुस्ता । श्रीमान्ले नखाई श्रीमतीले नखाने म अन्तिम पुस्ता । छोराछोरीलाई विवाह ब्रतबन्ध नगरी आफ्नै घरको चुलामा भात भान्सा छुन नदिने र भान्सामा भात खाँदाखाँदै त्यस्ता सन्तानले छोएमा भात खाँदै नखाई उठेर हिँड्ने म अन्तिम पुस्ता ।

विवाहमा दुलहीलाई डोलीमा बोकेर दमैलाई पन्चेबाजा बजाउन लगाएर अगाडि अगाडि दमै पछाडि पछाडि जन्तीका जम्मै लावालस्कर लगाएर हिँड्ने र सारा जन्तीलाई बारीका डिलमा बिना आसन बसाएर जन्ते बाख्राको झोल सहित भतेर खुवाउने म अन्तिम पुस्ता । जनैमा चावी झुन्ड्याएर आफ्नो सम्पत्तिको जतन गर्नुपर्छ, टुप्पी पाल्नैपर्छ र टुप्पीमा शिखा पार्नुपर्छ भन्ने म अन्तिम पुस्ता । रिठ्ठाले नुहाएर, खरानीमा लुगा पकाएर मुङ्ग्राले ड्याम ड्याम पिट्दै लुगा धुने म अन्तिम पुस्ता । आगो बालेको अँगेनामा खरानीभित्र बलिराखेको अगुल्टो घुसारेर भोलिका लागि आगोको जगेर्ना गर्ने म अन्तिम पुस्ता । ब्रसले दाँत नमाझ्ने म अन्तिम पुस्ता । माटो, भुस, पराल, मिसाएर माटो मुछेर अठार इन्चको गारो लगाएर खरले घर छाउने तर चर्पी नबनाउने म अन्तिम पुस्ता । गेटमा बाँसको तगारो लगाउने म अन्तिम पुस्ता ।

जन्मदिन, जन्म महिना, मंगलबार, औँसी र घाम अस्ताएपछि कपाल नकाट्ने, गोठमा बाधी राखेको गाई बन्धनमा नै अचानक मरेमा, घरको धुरीमा हुच्चिल बसेमा, कागले शरीरमा विस्ट्याए, माउसुली छेपारोले छोएमा, घरमा स्वस्ती शान्ति गर्ने म अन्तिम पुस्ता । चकमक झुलोका मदतले आगो पारेर पातमा बेरेको सुर्तीको धुवाँ उडाउँदै हिँड्ने म अन्तिम पुस्ता ।

अर्काकी स्वास्नी फकाई फुल्याई ल्याएर अतिक्रमण गर्दै जारी तिरेर एकलौटी बनाउँदै मख्ख पर्ने, म अन्तिम पुस्ता । सात वर्षको कलिलो उमेरमा विवाह गरेकी आमा र चौध वर्षमा दुलाहा बनेका बाबुको म अन्तिम पुस्ता । अहिले नेपाल सरकारले बाल विवाहलाई बर्जित गरेको छ तर बाल्यकालमा नै विवाह गरेर पच्चिस वर्षकै उमेरमा छोराछोरी पैदा गरेर ढुक्कको सास फेर्ने म अन्तिम पुस्ता । मौकामा चौका हान्दै खेताला खोज्नाका दुःखले एघारवटी श्रीमती भित्र्याएर घरको सारा खेतीपातीको अड्को पार लगाउने चलाख म अन्तिम पुस्ता । सय रुपियाँमा एक बोटको सबै सुन्तला, पच्चिस सयमा एक तोला सुन खरिद गर्ने म अन्तिम पुस्ता । भात खाँदा खाँदै हाच्छिउँ आए फेरि पानी अचाएर मात्रै भात खाने म अन्तिम पुस्ता । प्लटिङ गरेर खेतीयोग्य जमिन ध्वस्त पारिरहेको वर्तमान अवस्थामा भिरालो पाखोबारीमा घरबास गरेर समथर भागमा खेतीपाती गर्ने म अन्तिम पुस्ता । आमाको दुध चुस्दै गरेकी नाबालिकाको दुध छुटाएर पन्चे बाजा घन्काउँदै ल्याएकी श्रीमतीसँग बोल्न लजाउने तर सन्तान चाही वर्षौटे जन्माइ राख्नु पर्ने म अन्तिम पुस्ता ।

राजा, गुरु, ज्ञात, अज्ञात मृतात्मालाई तर्पण दिने, छोराछोरीलाई नेपाली पढ लेख भनेर अनुरोध गर्ने, केही मानव जाति लगायत सुँगुर, गधा, कुखुरालाई अछुत प्राणी ठान्ने म अन्तिम पुस्ता । चारै वेदको पूजा गर्ने, कलम किताबलाई ढोग्ने, सरस्वती माताको पूजा आरधना गर्ने म अन्तिम पुस्ता । काँधमा जनै भिरेर टुप्पी हल्लाउँदै बाहुनले गोरु जोत्नु हुँदैन भन्दै हली खोज्दै हिँड्ने म अन्तिम पुस्ता ।

बालबालिका बिरामी परेर हैरान पार्दा धामी झाँक्री लगाएर झारफुक गरेर सन्चो बनाउने, किराले खाएको दाँत, सर्प, बिच्छी, कुकुरले टोकेमा फुकेर विष झार्ने, दर्द समन गर्ने, बोक्सा बोक्सी लागेको चाल पाउने र धामी झाक्री लगाएर ठिक पार्ने म अन्तिम पुस्ता । टन्टन्ती दुखेको टाउको बिहानको झुल्के घाममा पिनासको कथा सुनाएर सन्चो बनाउने, म अन्तिम पुस्ता । ब्रह्ममुहूर्तमा उठेर जपतप ध्यान गर्ने, आफ्नामा आएका आगन्तुकलाई भगवान् ठानेर गाँस, बासको व्यवस्था गर्ने म अन्तिम पुस्ता । दलित जातिलाई कुट्नु हुँदैन, अर्काको धन सम्पत्ति सित्तेमा खानु हुँदैन, लुट्नु कुट्नु, काट्नु हुँदैन, प्राणी हत्या महापाप हो र धर्म गर्नुपर्छ, संसार धर्मले नै अडिएको छ भन्ने म अन्तिम पुस्ता । तपाईंहरूमा पनि अन्तिम पुस्ताका सम्झना योग्य कुनै अवशेषहरु बाँकी छन् भने भावी पुस्ता समक्ष साँचो बक्न कन्जुस्याइँ नगर्नु होला है ।

शिवशक्ति मार्ग
फूलबारी-११, पोखरा, कास्की
फोन ९८०६६७७५९४