नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

शिवप्रसाद जैशी :

मानिसको पहिचान निश्चित भूगोलभित्रको बसोबासका आधारमा हुने गर्छ । कुन देशको ? कुन प्रदेशको ? कुन जिल्लाको ? कुन गाउँको ? उसको परिचय खुल्ने कागजका लागि आवश्यक सूचनाको हकदार हुन औपचारिक सम्बन्ध देखिनु पर्छ । मानिसले बनाएका निश्चित घेराहरूलाई मानिसले नै तोड्छ, छोड्छ र जोड्छ पनि । अनि बसाइँ सर्छ । नयाँ पहिचानमा समाहित हुन्छ । बस्छ, रमाउँछ । यस वापत नागरिक अधिकार- मतदाता, करदाता हुन जोडबल गर्छ । सामाजिक परिवेशमा घुलमिल हुन्छ । समाजिकीकरणको प्रक्रियाद्वारा अघि बढ्छ । सङ्घ संस्थामा आबद्धता जनाउँछ । सामाजिक भूमिका खोज्छ । आजको युगमा उसले कुनै न कुनै रुपमा नेतृत्व सम्हाल्छ । सम्हाल्ने मानिसको सहयोगी बन्छ । मानिसबाटै जन्मिन्छ नेता । केही अपवादका देश वाहेक सबैले आफ्नो नेतृत्व आफै चयन गर्छन् यो शताब्दीमा । राज्यका अन्य सञ्चालकले आफ्नो अभियान अन्तर्गत सेवा जारी राख्छन् । कल्याणकारी राज्यको अवधारणा अन्तर्गत जनताका समस्या समाधानतर्फ राज्य सचेतनापूर्वक लागेको पाइन्छ । लाग्नु पर्छ ।

तेस्रो विश्वका मुलुकहरूमा यो लोकल्याणकारी राज्यको अवधारणा फलाक्दा फलाक्दा नेताहरूको नसा साँडिएर अनि जनताका कानहरूमा जे बोलेपनि कल्याणको नारा घन्किन थाल्छ । मानिस मानिसको एक अर्काको सवाल जवाफमा पनि कानहरूले जनकल्याण मात्र सुन्न गरी नेताहरूका कर्ण प्रिय वाणीहरूले सर्मथकको अप्रेसन गरिसकेका हुन्छन् । समर्थकहरूको भिड अन्य आवाज पहिचान्न छोडिसकेको हुन्छ । पहिचान केवल आफ्नो दलबलको आवाजको मात्र गर्न सक्छ । दल आवाजलाई बलमा परिणत गरी गोल गोल भन्न उद्दत हुन्छन् दल सदस्यहरू । सघन रूपमा छल गरी फल प्राप्त गर्न जन सेवाका नाममा दान पात्र खडा गर्छन् । जनदाताको खोजिमा आवधिक रुपमा निस्कने कानूनी पात्रो निर्माण गरिएको हुन्छ ।

जनता सेवार्थीको रुपमा देखा पर्छन् । वास्तवमा जनता दाताको दाता नै हुन्छन् । जनकाम नै दान गर्ने हो । जबसम्म जनता तबसम्म मनग्य दान गर्नु पर्छ । अन्य कुरा सोच्न पनि हुँदैन । दान नगर्ने भए जनताबाट माथि उठ्नै पर्छ । जमिन छोड्नै पर्छ । माटोको सम्बन्धबाट अलि उँचो भए जस्तो हुनु पर्छ । दाताः मतदाता, करदाता, अन्न दाता- त्यही हो जनता । किन चाहियो यिनै जनतालाई विकास र सरसुविधाको खाता । खातामा जन्मदेखि मृत्य सम्म दर्ता गरेर दाता बनेपछि दिनेलाई माग्नु किन पर्‍यो ? जन्मिँदै बाआमाले जन्म दर्ता गरेर दान गर्न सिकाइ सके । अनि स्कुलमा नाम दर्ता त्यसै भएको छ र ? अहँ, छैन । बिहेबारीको पनि त दर्ता शुल्क तोकिए बमोजिमको बुझाएकै छ । हो छुटेको छ क्या र तिर्न- न्वारनको, जन्मदिन मनाउँदाको अनि भात खुवाइको कर तिरेको छैन नि ! त्यो कर किन नलगाएको होला सरकारले जस्तो लाग्दैन ? लाग्छ नि ! दाताले दिन नपाउँदा कस्तो छट्पटी हुन्छ ।

स्वच्छिक हो नि दान । टाउको दुख्यो अस्पतालमा नाउँ दर्ता गराउनै पर्‍यो, हुन्छ त्यसै ? नाउँ दर्ता । अँझ दर्तावाल डाक्टरले बोलाएको ठाउँमा पुग्नु परेन ? अनि डाक्टर चाहिँ दर्ताविहीन हो र ? उसले पनि त पढ्दा चढाएको दर्ता शुल्क कम चर्को छ ? घरिनाले तिहुनमा ठिक्क हालेको नुनमा अघरिनाले रिसले थपेको अतिरिक्त नुनको स्वाद भन्दा कम छैन नि डाक्टरले पढ्दा तिरेको मुल्य । मोल उठाउँ है, उठाउँ । मोल तिर्नु हाड्डि चुस्नू भन्ने संस्कार हो हाम्रो । ठेकिएको दर्ता शुल्क तिरेर जन्मे हुर्केकाले असुल्नु पर्दैन ? पर्छ ।

दाताले माग्नु पर्छ भनेर कसले भन्यो ? जन्मिँदै देताकार भएर जन्मिने अहिले चाहिँ माग्ने । मिल्दैन । मिल्दै मिल्दैन । माग्ने भए त्यो बाउले तिरेको जन्म दर्तादेखि नै माग्नु पर्थ्यो । आमाले पेटमा आएको बेला जँचाएर तिरेको होइन ? अनि भ्रुण नहुँदै तिर्न शुरु गर्नेले अहिले माग्नु न्याय सङ्गत हुँदैन । अहिले निवेदन दर्ज गर्ने हो भने म दिन पाउँ भनेर गर्नुपर्छ । पढ्दा मागेर पढेको होइन नि ! पैसा तिरेर पढ्नेले जागिर चाहिँ माग्ने । दिएर पढ्नेले जागिर पनि दिन सक्नु पर्छ । रोजगारी चाहियो भनेर माग्ने । रोजगरी पनि दिन सक्नु पर्छ, दिने वानी परेकाले । खानेपानी चाहियो भनेर माग्ने। पुल हाल्नु पर्‍यो भनेर माग्ने ? मिल्छ माग्न ? बाटो पनि बनाइदिनु पर्‍यो रे ! धुवाँधुलो उडाउन थाल्यो स्वास्थ्यमा खराबी आयो भनेर विकासवादी जुलुस निकाल्ने ? जन्मिँदै निकाल्नु पर्दैन जन्म दर्ता तिर्दैनौ भनेर । जँचाउन जाने बेला म जन्मिदैन भन्नु पर्दैन ? उतिबेला बाआमाले खुरुक्क तिरेको सम्झिनु पर्दैन ?

माग्ने हो भने खुरुक्क चुनावमा जाने । टिकट माग्ने । उम्मेदवार दर्ता शुल्क बुझाउन माग्ने । मत माग्ने । मतो माग्ने । जनता दान दिन सीपालु हुन्छन् । चन्दा दाता पनि खोज्ने । चन्दा माग्ने । दाताले दान दिन्छन् । दिने वातावरण बनाउँछन् । चुनाव जित्ने हो । नमागेर चुनाव जित्नु त उही हो । चुनाव जित्ने जित्ने जसरी नि जित्ने । सुरुकसुरुक उक्लेर सरकारमा जाने । सरकारमा जाने वातावरण मिलाउन माग्ने । व्यापारी खोज्ने । उनको मन जोख्ने अनि माग्ने । नमाग्न त जनता हुनु पर्छ । जनताले माग्न पर्दैन । माग्न पाउँदैन । माग्न पाइँदैन । किनभने साधारण मानिसले हो दिने । ऊ दाता हो । दाता खातापिता हुन्छ ।

सरकारमा बसेर सिटामोल माग्ने । स्वास्थ्य सुविधा माग्ने । स्वदेशमा होइन विदेशमा उपचार माग्ने । घुम्न जान माग्ने । सरकार चलाउन माग्ने । घर चलाउन माग्ने । परिवार चलाउन माग्ने । कार्यकर्ता पाल्न माग्ने । पुलपुलेसा बनाउन माग्ने । सवारी साधन चढ्न माग्ने । सवारी चलाउन चालक माग्ने । सुरक्षाका लागि बडी गार्ड माग्ने । आकाशमा उड्न चिलगाडी धर्तीमा गुड्न ल्याण्ड रोवर, स्क्रपियो, ल्याण्डक्रुज के के छ आको माग्ने । न आको माग्न आदेश दिने । खानपानका लागि माग्ने । लालनपालनका लागि माग्ने । बाहिरतिर रिक्रियसनका लागि बायोलोजिकल ब्रेकमा बस्न अतिरिक्त प्रेमी प्रेमीकाको बन्दोबस्तका लागि माग्ने ।

इच्छापूर्ति गर्न माग्ने । इच्छा बढाउने । इच्छा शक्ति बढाउने । माग पनि बढ्दै जान्छ । माग अनुसार आपूर्ति बढाउने । आपूर्तिका लागि परिवार बढाउने । सङ्ख्या बढाउने । जनघेरा साँगुरो पार्ने । मनघेरा फराकिलो पार्ने । आसेपासे, ढोके, हुक्के बढाउने । माग्न खटाउने । स्वदेशमा माग्ने विदेशमा माग्नेको दक्षता अभिवृद्धि गराउन नयाँनयाँ प्रविधिको विकासका लागि प्रशिक्षित गर्ने माग्ने ।

धातुले शरीर सजाउन भन्सारमा मुसा पाल्ने । मुसाको माग बढाउने । छुचुन्द्रोलाई भारी बोकाउने । घोडालाई दौडाउने । बिरालोलाई दूध बोकाउने । हात्ती र साँडेको बारले बिरालो, छुचुन्द्रो र मुसोको बाटो क्लियर गर्ने । घोडा हिनहिनाएर अरुको आवाजलाई निस्तेज पार्ने । मगमगाउने अत्तर सोत्तर पारेर सौन्दर्य सामग्रीहरूको आयात बढाउन माग्ने । दल्ने, छर्कने । सुँघाउने । अत्तर सुँघेर गरौँ गरौँ लाग्ने भावनाको विकास गरी उत्प्रेरित गर्ने । आयात गर्ने जनदाताहरू खोजेर भरिया दान माग्ने । हिनहिनाएको घोडाले आवाज रोकेर, हात्तिले बडेमानको जिउ गलेको बेला थकाइ मार्दा मुसोले सूचना चुहाएमा आयात गर्ने बाउरु जनदाताहरूलाई झ्यालखानामा हाल्न माग गर्ने । आयात र निर्यात गर्ने जन दाताहरूलाई जेलदातामा बढोत्तरी गरेर दाता सम्मान सम्मेलनको आयोजना आँखामा पट्टी बाँधेर जन सुरक्षाकर्मीहरूबाट गराउने । पत्राकारहरूको मागमा वृद्धि गर्ने । सञ्चार माध्यममा तरङ्ग फैलाएर दाताहरूको भण्डारफोर गर्ने । कल्याणकारी राज्यको भूमिकाको बखान गर्न लगाउने ।

दिने दाताको जय खाने भूताको जय । भरिया जेलमा गए । भोजनका लागि लिएको दर्ता शुल्कले सन्दिग्धको पगरी गुँथेर दाताले मागेको आरोपमा जञ्जीर भिराएर फुली पड्काउने दाउ खोज्ने राज्यपालकका मुखतिर तेर्स्याइएका माइकहरूको प्रदर्शनी चलाउने । रेडियो र टेलिभिजनमा घन्कि घन्काउने अनि सामाजिक सन्जालतिर पोत्ने । दर्ज्यानी चिन्हले सुशोभित हुने औसर जुराउने । दाताले दान गर्ने हो माग गर्ने होइन भन्दै चोर औला र माइली औँलाले चुड्की बजाउने काम सम्पन्न गर्ने । माउ हराएको जानकारी गराउने । चारोको लोभमा फसेका भाडाका चल्लाहरू खोरतिर पठाउने । सरकारको प्रगति विवरण छाप्ने । फरार माउ सरकारी अधिकारीको कुममा हात राखेर निदाएको हेर्ने ।

०००
काठमाडौं