नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

गोपेन्द्रप्रसाद रिजाल :

हेर्दा सुन्दा कस्तो कस्तो लाग्ला तर खकार र मान्छेको सम्बन्धलाई कुनै वेद पुराणमा उल्लेख गरेको पाइँदैन यसरी हेर्दा खकार उहिल्यै मान्छे बन्दादेखिकै हो भनेर लख काट्न चैँ सकिन्छ । डार्विन बुढाले पनि किरा समात्दा र च्याप्दा खकारको वारेमा सोच्नै भ्याएनन् क्यारे । लुइ पाश्चरले पनि दुध फाटेको देखे तर फोक्सो फाटेको देखेनन् होला । के थाहा उनकै पृय साथी खकार नै थियो कि ?

अब यसको बनावट विचार गरौँ । ‘ख’ भनेकोे ‘क’ वर्गको दोश्रो अक्षर हो र यो आफैँमा शब्द हो धातु हो भनेर भाषाविदहरू ठोकुवा गर्छन् । यो भाले जातिमा दरिन्छ । ‘ख’ भनेको खाली अर्थात आकाश हो, शून्य हो । यही ख मा कार फुँदो झुण्डिएर खकार शब्द जन्मेको हो । ‘कार’ आफैँमा अर्थ बोकेको शब्द त हो तर यो दोजिया जस्तै बन्छ जुन धातु वा शब्दले बोक्यो त्यस्तै अर्थ जन्माउने । यहाँ उल्लेख गरिएको कार क धनीमानी, साहु महाजन, नेता, अभिनेता आदिले आफू सहित कुकुर सवार चलाउने कार भने होइन । यो त एउटा फुँदो लुर्को हो । जस्तै साहित्यकार, कुचिकार, सुचिकार, पत्रकार, ताम्राकार, चित्रकार, चाटुकार, आकार, विकार, डकार आदि जस्तै यो ख को ऐँँजेरु बन्दा खकार भएको हो । जे होस् यसले वायु मण्डलसँग सम्बन्ध राख्छ र खकारले आप्mनो आकार लिइ सकेपछि यो प्राय मानव जातिको फोक्सोमा बसेर राज गर्छ ।

आकाशबाट बनेको हुनाले यो अनन्त छ । बाँकी कसैलाई राख्दैन । खर्कका भेडादेखि नर्कका लिँडासम्म यसले छाड्दैन । हामी नेपालीलाई त झन यो वरदान नै साबित भएको छ । लाम्पाते सुर्ति तानेर फुर्ति लाउनेदेखि फेटावाल चुरोट तान्ने केटासम्म, ट्याक्टर, बस चलाउने चालकदेखि, सिमेण्टको ढलान गर्ने ढालकसम्म खकारले अड्डा जमाएकै हुन्छ ।

खकारको स्वरुप, काम, रङ्ग आदि पनि मान्छे मान्छेमा फरक हुन्छ । मान्छेले के पेशोको मेसो पाएर दुखेसो चलाएको छ भन्नेतिर पनि खकारले ध्यान दिएको हुन्छ । जस्तैः भ्mयाल नभएको घुमाउने घर भित्रको अगेनुमा शिरीषका कट्मिरा दाउरा ठुसठुस पार्दै बाल्दा मडारिएर निस्किएको पिरो धुँवाबाट बनेको खकार कालो र खैरो रङ्गको हुन्छ । यसले निम्तो दिने भनेको दम र निमोनियालाई हो प्राय । बेलैमा सेफिक्जिम र सालबुटामोल गोलीले नहाने परमधामको बाटो समात्न लाउँछ यसले । नभए पनि उमेरले साठी, हातमा लाठी अनि मनले पाठी ताक्ने त पक्कै बनाउँछ । यसलाई शिरीषे खकार भने पनि हुन्छ ।

अर्को हो तेनेने खकार । यो खकारको जन्म प्राय गाउँघरमा सुत्केरीबाट हुन्छ । आमाले आप्mनो बच्चालाइ पेटिकोटमा पोको पारेर कुना पसेपछि “बेहुलीलाई रातो सुत्केरीलाई तातो” भन्ने उखानको बखान गर्न आउँछ यो जातको खकार । कोठाका सबै भ्mयाल ढोका बन्द गरेर तातो तेलले तालु तताउँदै सेक्दै गर्दा र घिउ मिश्रित जुवानुको झोलले यसको न्वारान सहजै गर्न सकिन्छ । फोक्सोदेखि जिब्रोको टुप्पोसम्मको लाम्सा एकै नासले लेप्सिने यो खकार गाउँघरमा धेरै रमाउँछ । यो शहरीया सुकुलगुण्डे खकार होइन । अँ बरु यसले इकोसिस्टमलाइ मदत भने गर्छ । रातभरिमा तयार भएकोे एकराते दही जस्तो यो खकार बिहानको पारिलो घाममा बसेर ख्वाक्क खोकेर पर हुत्याउँदा लोकल कुखुराले दशैँको दही झैँ ठानेर सुलुत्त गोजेरोमा पठाउँछ । कुखुराले कुनै प्रकृया पुर्‍याइरहनु पर्दैन सरकारी कर्मचारी र नेता मिलेर सार्वजनिक जग्गा निले जस्तो । त्यही तेनेने खकारको तागतले तङ्ग्रिएको भालेको झोल झानेर तानेपछि यता सुत्केरीको जीउ पनि तङ्ग्रिन्छ ।

अर्को कक्टेल खकार । यो शहरीया जहरिलो खकार हो । गाडीको धुँवा, सिमेण्ट र बाटोको धुुलो आदिबाट यो खकारको जन्म हुन्छ । शहरीया बन्ने रहर बोकेर साँझका छिचिमिरा झैँ शहर पस्नेहरूका लागि यो गतिलो उपहार पनि हो । गोरुलाई मोहोला लाएर बाली बिमाख गर्न जोगाए जस्तैै मान्छेले पनि मास्क नामधारी मोहोला लाउने चलन कक्टेल खकारबाट जोगिने व्यापारी मेलो मात्र हो । यो मोहोलाको काम खाली पुलिसलाई चोर र साधु छुट्याउन गाह्रो पार्ने मात्र हो ।

अब खकारका स्तरको चर्चा गरौँ । एउटा खकार गाउँमा जन्मन्छ, गाउँमै हुर्किन्छ र गाउँमै गुर्किन्छ । यस्को कुनै दर भाउ छैन । यसले पाउने भनेको “राम नाम सत्ते हो” मात्र हो । यो निम्न स्तरको खकार हो । अर्को मध्यम स्तरको खकारले शहर पसेर माइक्रोस्कोपको स्लाइड चढ्न पाउँछ तर जीवनभर कमाएको द्रव्य सेताकोटलाई बुझाइ सकेपछि यसले परमधामको बाटो तताउँछ र परिवारलाई “नाङ्गै जन्मिएको नाङ्गै जाने हो” भन्ने भजन मण्डलीमा खैँजडी बजाउन पठाउँछ ।

अर्को उच्च स्तरको खकार । यो खकारको हकदार हुन हावादारी नकचरो बन्नु पर्छ । प्राय सरकारी गाडीमा झण्डासँगै वरिपरि डण्डावालको झुण्डले घेरिएको हुन्छ यो स्तरको खकार । अलिअलि बाक्लो थुकदेखि नै डलर कुम्ल्याउने क्षमता भएको यो खकारको कमाइ नामुद क्रिकेटको बलरको भन्दा ज्यादा हुन्छ । नाम चलाएर दाम असुल्ने विश्वका सेताकोटको सेवा र देशको ढुकुटीबाट मेवा ढेवा असुल्न सिपालु यो खकारले देश देशावर डुलाउँछ । आफन्त र परिवारजनलाई ब्राण्डीमा भुलाउँछ । आफू परमधामको यात्रामा गयो भने पनि यसले सातपुस्ते श्रेष्ता लालपुर्जामा र देशी विदेशी बैङ्क खातामा मिलाएकै हुन्छ ।

अब तपाइँ कुन कोटीको कुन दर्जाको खकार बन्ने हो ? तपाइँकै जिम्मा । म भने राम नाम सत्ते हो रुपी खकारमै दरिन्छु ।
जदौ !!!

०००
काठमाडाैं