बालबालिकालाई मोबाइलको लतबाट जोगाऔ

‘भोकासुर’को सुरमा हरि खनालको खनखन

सङ्ग्रहका निबन्धहरूले हाम्रो सामुन्नेका विसङ्गत क्रियाकलापहरूमाथि शक्तिशाली व्यङ्ग्य गरेका छन् । हाँसो उठाएका छन्, र पोल खोल्दै प्रहार गरेका छन् । विसङ्गत यथार्थलाई खोतलेर छ्याल्लव्याल्ल पार्नु मात्र हास्यव्य लेखनको दायित्व हैन, यसले विकृत पर्यावरणलाई उच्छेद गरी सङ्गतिको आग्रह पनि गर्दछ ।

Nepal Telecom ad

नरनाथ लुइँटेल :

Narnath Luitel Fitkauliबिजुली हुलाकको बाटो भएर एक साँझ मेरो काखे कम्प्युटरसम्म आइपुग्यो टङ्कण गरिएको एउटा गुजुल्टो । झण्डै झण्डै पुस्तकको आकार लिइसकेको गुजुल्टोलाई मैले ओल्टाई पल्टाई पारेँ- ‘भोकासुर’ नाम दिइएको हास्यव्यङ्ग्य निबन्धहरूको एउटा ठेली नै पो रहेछ । गुजुल्टोलाई बिजुली हुलाकमा ठेल्दै अलिकति जनाउ दिइएको थियो यसभित्रका त्यान्द्रा केलाइकुलाई पारेर आफूलाई लागे बमोजिम केही कथनसहित यथासमयमै फिर्ता ठेलिपाऊँ । गजुल्टो ठेल्ने व्यक्ति हुनुहुन्छ धादिङ घर भई हाल शिक्षा विभागतिर सेवा पुयाएर दिनचर्याको मेवा जुटाउँदै गर्नुभएका हरि खनाल । खनाल नेपाली साहित्यको पछिल्लो चरणमा निकै प्रभावकारी उपस्थिति जनाई सक्नुभएका स्रष्टा हुनुहुन्छ । कथा, कविता, निबन्ध, उपन्यास र बालसाहित्यसम्ममा जाँगर पोख्दै एक दर्जनभन्दा बढ्ता कृति दिइसक्नु भएका खनाल हास्यव्यङ्ग्य शैलीलाई पनि उत्तिकै मान र मर्यादा गर्नुहुन्छ । ‘फित्कौली’, ‘जनमत’, ‘मधुपर्क’ जस्ता साहित्यिक पत्रपत्रिकामा उहाँका फुटकर हास्यव्यङ्ग्य रचनाहरू प्रकाशित भएका छन् ।

जुन देशको राजनीति र राज्यव्यवस्था बढी जर्जर हुँदै जान्छ, हास्यव्यङ्ग्य लेखन उत्तिनै उर्वर हुँदै मौलाउँछ । राजनीति राज्यको मेरुदण्ड हो, राजनीति नै विकृत एवम् विसङ्गत भयो भने राज्यका कुनै पनि अङ्ग, निकाय वा क्षेत्रमा सङ्गति मिल्दैन । अहिले हाम्रो देश यस्तै अवस्थाबाट गुज्रिरहेको छ । समग्र पर्यावरण प्रदूषित भएको छ । कसैले राम्रो कुरा गर्‍यो भने ऊ फटाहा साबित हुन्छ । बरू फट्याइँ, लुच्याइँ, अनाचार, दुराचार र लुटखसोटमा निर्लिप्त भएर लागेको मान्छेले सज्जनको सम्मान पाउँछ- पाइरहेको छ । बेइमान, गतिछाडा, स्वार्थलम्पट मान्छे पुजिने, पुरस्कृत हुने अनि इमानदार, कर्तव्यनिष्ठ, निस्वार्थी र नैतिकवान् मान्छे भने सबै खालको अवसरबाट पाखा लाग्नुपर्ने परिस्थिति अधिक दुर्भाग्यपूर्ण हो । यही सङ्गति नमिलेको वस्तु-सन्दर्भलाई हास्यव्यङ्ग्य लेखनले आफ्नो प्रहारको निसाना बनाउँदै आएको छ । नेपाली हास्यव्यङ्ग्यका मानक व्यक्तित्व भैरव अर्यालका मानक कृतिहरूबाट अभिप्रेरित भई यस क्षेत्रमा सक्रिय हुँदै आएका स्रष्टाहरूको पङ्क्तिमा उभिनुभएको छ हरि खनाल । कृतिका रूपमा ‘भोकासुर’ उहाँको पहिलो हास्यव्यङ्ग्य सङ्ग्रह हो ।

असाध्य अस्तव्यस्त समयको चपेटामा फसिरहेको बेला भएपनि मैले ‘भोकासुर’ कृति प्रकाशनपूर्व यसको टङ्कण प्रतिलाई काखे कम्प्युटरकै पर्दामा सर्सरी हेर्ने, केलाउने र अलिअलि खेलाउने अवसर पाएँ । यस अवसरका निम्ति म यसका स्रष्टा हरि खनालप्रति आभार व्यक्त गर्दछु । यसको समग्र मूल्याङ्कन, समीक्षण र विश्लेषणको अभिभारा विज्ञ समीक्षकहरूबाट पूरा हुने नै छ । मचाहिँ सङ्ग्रहका निबन्धहरूले नेपाली राजनीति, समाज, संस्कृति, शिक्षा, अर्थतन्त्र, प्रशासन र साहित्य क्षेत्रमा देखिएका विसङ्गति र बिब्ल्याँटाहरूलाई के कसरी टिपेका छन् र कहाँ-कहाँ व्यङ्ग्य प्रहारको निसाना लगाइएको छ भनेर केही सङ्केत मात्र गर्न खोज्दै छु ।

‘भोकासुर’ सङ्ग्रहमा जम्मा तेत्तीसवटा निबन्ध सङ्कलित छन् । सङ्कलित निबन्धहरूमध्ये केही यसअघि नै साहित्यिक पत्रपत्रिकामा प्रकाशित भइसकेका निबन्धहरू छन् भने केहीचाहिँ यसै सङ्ग्रहमार्फत पहिलोपटक प्रकाशित भएको ज्ञात हुन्छ । दुईचार वटालाई छाडेर यस सङ्ग्रहका प्रायः धेरैजसो निबन्ध संरचनाका दृष्टिले लघुआयतनमा संरचित छन् । हिजोआजका पाठकलाई लामो र ठूलो आयतनका रचना पढ्ने फुर्सद छैन भन्ने कुरा हास्यव्यङ्ग्य शिल्पी खनालले थाहा पाउनुभएको छ । खनालले मात्र होइन अबका स्रष्टाहरूले यस किसिमको पाठक मनोविज्ञानलाई ग्रहण गर्नु जरुरी भइसकेको देखिन्छ ।

लघु आयाममै भए पनि यस सङ्ग्रहका निबन्धहरूमा शैलीविविधता पाइन्छ । सङ्ग्रहका केही निबन्धले त कथाको छनक दिन्छन्- आत्मपरक शैली भएको हुँदा त्यस्तो लाग्नु अस्वाभाविक पनि होइन । निबन्धैपिच्छे संवाद शैली, वर्णन शैली, प्रवचनात्मक शैली, कथपोकथन शैली आदिको प्रयोग देखिन्छ । ‘हो’ कुरो भनेर ‘होइन’ कुरो बुझाउने अनि नकारात्मक कुरा गरेर सकारात्मक अर्थ सम्प्रेषण गर्ने हास्यव्यङ्ग्य शैलीको विशिष्टतालाई सङ्ग्रहका निबन्धहरूले गम्भीर ढङ्गले आत्मसात् गरेका छन् । प्रायः धेरैजसो निबन्धमा पात्रहरूको उपस्थिति देखिन्छ- कहीँ विकृतिका नायकका रूपमा त कहीँ ती नायकलाई नाङ्गेझार पार्ने उपनायकका रूपमा । कहीँ हाँसो उमार्ने र व्यङ्ग्य बजार्ने किसिमले त कतै समवेदना उमार्ने किसिमले । कतिपय निबन्धहरूमा कथामाझै घटना सन्दर्भहरू आउँछन् अनि विसङ्गत पर्यावरणलाई प्रस्तुत गरिराखेर सुटुक्क जान्छन् । शब्द, वर्ण र वाक्यानुप्रासको पर्याप्त प्रयोगले पाठकलाई आल्हादित पार्न सक्ने क्षमता पनि राम्रोसँग प्रकट भएको छ खनालको ।

सङ्ग्रहको सबैभन्दा सबल पक्ष भनेको निबन्धले खोतलेको विसङ्गतिको बहुविध विषयक्षेत्र नै हो । वर्तमान नेपाली समाज, यहाँ अहिले हावी भएको विकृत राजनीति, विकृत राजनीतिका कारण अधोगति समातिरहेको सामाजिक जीवन, आर्थिक जीवन, शिक्षा, संस्कृति र साहित्यिक क्षेत्रका विकृतिका अनेकन केस्राहरू केलाइएको छ । लाग्छ स्रष्टा खनालको व्यङ्ग्य चेतनाले नदेखेको र नभेटेको कुनै क्षेत्र र ठाउँ छैन, जहाँ अलिकति भए पनि सङ्गति मिलेको होस् । खनालका निबन्धहरू लघु आकारकै भएपनि एउटामात्र विषयवस्तुभित्र सीमित पाइँदैनन् । उनको शब्दको मट्याङ्ग्राले एकसाथ वहुक्षेत्रमाथि प्रहार गरेको पाइन्छ तथापि विषयवस्तुको प्रधानपक्षको आधारमा प्रस्तुत निबन्धलाई निम्नबमोजिम वर्गीकरण गरेर हेर्न सकिन्छ :

क) राजनीतिक क्षेत्रका असङ्गतिमाथि व्यङ्ग्य प्रहार

राजनीतिले अख्तियार गरेको बिब्ल्याँटोका कारण यो देश आज सङ्कटापन्न हुन पुगेको हो । राजनीतिक खेलाडीहरू देशको राष्ट्रिय अस्मिता, जनताको चाहना, यहाँको विकास निर्माण र सम्पन्नतालाई रौं बराबर महत्त्व दिइरहेका छैनन् । पद, कुर्सी, सुविधा र शक्ति बाहेक उनीहरूको दिमागमा अरू केही छैन । मुखले जे भने पनि व्यवहारमा उनीहरूको स्वार्थलम्पट प्रवत्ति र भ्रष्ट मनोवृत्ति घाम जत्तिकै छर्लङ्ग भइरहेको छ । बोक्रे नेता, नेतृत्वको होडबाजी र दलीय खिचातानीलाई केन्द्रमा राखेर लेखिएका सातवटा निबन्ध परेका छन् यस सङ्ग्रहमा । ‘चोरपाटी- जिन्दावाद’ शीर्षकको निबन्धमा नेता र उनीहरूका कार्यकर्ता वर्गलाई चोरीखान पल्किएको चोरवर्गका रूपमा चित्रण गरिएको छ भने ‘नेतावाद’ निबन्धले दल र दलको पनि गुटभित्रको राजनीतिक दाउपेचलाई प्रस्तुत गरेको छ । अर्को निबन्ध ‘जुँगा’ मा महत्त्वाकाङ्क्षा पूर्ति गर्नकै लागि राजनीतिक विमति प्रकट गर्ने मनोवृत्तिमाथि थप्पड हानिएको छ भने ‘अष्ठदल नाच’ मा अर्को तरिकाले दलीय खिचानतानीको जीवन्त चित्रण प्रस्तुत गरिएको छ । राजनीतिको एउटा कालखण्डलाई प्रस्तुत गरेको यस निबन्धले पछिल्लो परिदृश्यलाई पनि जीवन्त तरिकाले व्यङ्ग्य गरिरहेको पाइन्छ । राजनीतिक विषयलाई नै केन्द्रमा राखेर रचना गरिएको अर्को निबन्ध ‘संसदको अपमान’ मा सांसदहरूको गैरसंसदीय क्रियाकलापमाथि हाँसो उडाउँदै तीखो व्यङ्ग्य गरिएको छ भने झण्डा, डण्डा र धन्दा’ शीर्षकको निबन्धमा सिद्धान्त र दर्शन छोडेर वर्तमान राजनीतिभित्र छिरेको हुलहुज्जतको चित्रण प्रस्तुत भएको छ । त्यसै गरी सङ्ग्रहको शीर्ष निबन्ध ‘भोकासुर’ पनि राजनीतिको आडमा आलोपालो सत्तासीन हुनपुगेका व्यक्ति र दलहरूमार्फत राष्ट्रको अकुत ढुकुटीमाथि हुने गरेको भ्रष्टाचारको तस्विर उतारिएको छ । सन्तानको चक्कर छिमेकीको ठक्करले वर्तमान नेपालको समसामयकि राजनीतिक विकृतिमाथि बेजोड व्यङ्ग्य गरेको छ । मानवअधिकार निबन्धले मानवअधिकारको नाममा हुने गरेका अपव्याख्या र विकृतिको भण्डाफोर गरेको छ ।

यसरी स्रष्टा हरि खनालले राजनीतिक विसङ्गतिका कारण मुलुकले बेहोर्नु परेको अधोगतिलाई गम्भीर ढङ्गले प्रस्तुत गर्दै सङ्गतिको आग्रह अगाडि सार्नुभएको देखिन्छ ।

ख) सामाजिक/ नैतिक क्षेत्रसँग सम्बन्धित विसङ्गतिको नालीबेली

सङ्ग्रहका निबन्धले महत्त्वकासाथ हाँसो र व्यङ्ग्य गरेको अर्को विषयक्षेत्र हो सामाजिक विसङ्गति । यस क्षेत्रसँग सम्बन्धित निबन्धहरू चारवटा रहेका छन् । सामाजिक क्षेत्रसँग सम्बन्धित विषयमा गरिएको व्यङ्ग्य पनि राजनीतिक आवरणमा आधारित छन् । ‘आँखाको तिरिमिरीमा, बाबुछोराको संवाद’ पूर्ण रूपमा संवाद शैलीमा संरचित निबन्ध हो । राष्ट्रिय पहिचान वेशभुषाले पनि प्रकट गर्दछ, तर हाम्रा अगुवाहरू सुट र टाइमाथि टोपी लगाउन थालेका छन् भन्दै अगुवाहरूमै देखिएको असङ्गतिको उछितो काढिएको छ यस निबन्धमा । त्यसैगरी ’बुझि गुरु’ शीर्षकको निबन्धमार्फत् अरुलाई नैतिकताको पाठ पढाउने गुरु नै दुराचारमा लिप्त रहेको विसङ्गत सन्दर्भ प्रस्तुत गरिएको छ भने सामाजिक कुलतले समाजमा प्रदूषण फैलाइरहेको वस्तुतथ्य प्रस्तुत गर्दै रक्सी र रक्स्याहाको नाटीकुटी उतारिएको छ ‘बिजुलीपानी’ निबन्धमा । अर्को ‘सन्तानको चक्कर, छिमेकीको ठक्कर’ निबन्धलेचाहिँ पारिवारिक सन्दर्भ उठाएर सामाजिक विसङ्गति र मुलुकको राजनीतिक अवस्थामाथि संयुक्त प्रहार गरेको छ । त्यस्तै परिचय निबन्धले मुलुकको विसङ्गतिपूर्ण अवस्थाप्रति शब्दवाण चलाएको छ ।

ग) आर्थिक क्षेत्रसँग सम्बन्धित विसङ्गतिको चित्रण

‘भोकासुर’ कृतिमा परेका तीनवटा निबन्धले आर्थिक क्षेत्रसँग सम्बन्धित विसङ्गतिलाई केन्द्रीय विषयवस्तुका रूपमा समेटेको देखिन्छ । सम्पति अर्थात् पैसा आर्जनका निम्ति मानिस अहिले जस्तोसुकै कुकर्म गर्न पनि तयार भइरहेको छ । पैसा धुपार्नका लागि मान्छे अहिले दानवीय स्वरूपमा उपस्थित भएको छ । यही वस्तुतथ्यमाथि तीव्र प्रहार गर्दै रचना गरिएका छन् यस कोटिका निबन्धहरू । ‘मभन्दा नोटै ठूलो निबन्ध द्रव्यपिचास प्रवृत्तिमा केन्द्रित छ भने ‘भातमारा’ निबन्धले आर्थिक भ्रष्टाचारको उच्छेद गर्नुपर्ने आग्रह प्रस्तुत गरेको छ । अर्को निबन्ध ‘ढुकुटी’ ले राष्ट्रको ढुकुटीलाई सुकुटी बनाउन सक्ने मात्र अब्बल दर्जाका भक्षक हुन् भन्दै स्वादिलो चड्कन हानिएको छ ।

घ) विसङ्गत शैक्षिक वातावरणमाथि परिहास

हरि खनाल शैक्षिक क्षेत्रसँग सम्बन्धित विसङ्गतिहरूका बारेमा अलि बढी नै जानकार हुनुहुन्छ । सङ्ग्रहमा परेका चारवटा निबन्धमध्ये ‘विदेश’ मा शैक्षिक अध्ययनका लागि विदेश पस्ने होडबाजीको खुलासा गरिनुको साथै मुलुकमा भित्रिएको अव्यवस्था र गुण्डाराजमाथि कटाक्ष गरिएको छ भने ‘ढाँटको खेती’मा विद्यालय प्रशासनमा छलछाम मार्फत हुने गरेको भ्रष्टाचारको पोल खोलिएको छ । अर्को निबन्ध ‘स्कुलको धन्दा, काइदा जाने फाइदै फाइदा’ मा च्याउ जसरी उम्रिएका बोर्डिङ स्कुलहरूको अभिभावक लुट्ने काइदा र ‘खल्ती खलास’ मा शिक्षाका नाममा हुने गरेको लुटतन्त्रमाथि व्यङ्ग्य गरिएको छ ।

ङ) सांस्कृतिक विकृतिको खुलासा

खनालको ‘भोकासुर’ सङ्ग्रहमा नेपालको सांस्कृतिक जीवन एवम् संस्कारसँग सम्बन्धित विकृतिमाथि पनि उल्लेखनीय ढङ्गले व्यङ्ग्यवाण प्रहार गरिएको छ । यस विषयक्षेत्रलाई छोएका छवटा निबन्ध सङ्ग्रमा परेका छन् । नेपाली मौलिक संस्कृति र संस्कारको उछितो काड्ने प्रवृत्तिलाई प्रस्तुत छ- ‘चोरबाटो’ शीर्षकको निबन्धमा । ‘गीतको धीत’ निबन्धमा गीत सङ्गीत क्षेत्रको विकृत मानिसकतामाथि व्यङ्ग्य गरिएको छ भने ‘भोज’ निबन्धमा गरिएको सांस्कृतिक तडकभडकपूर्ण बिहे संस्कृतिका नाममा देखिएको विकृतिलाई छ्याल्लब्याल्ल पारिएको छ । त्यसैगरी ’काइदा र फाइदा निबन्धले चलचित्र क्षेत्रको विसङ्गत पर्यावरणमाथि मजाक गरेको छ । ‘दरको डर’मा सांस्कृतिक चाडपर्वको आडमा बढ्दै गएको विकृति र ‘काँ पर्‍यो कि आँ पर्‍यो’ निबन्धले सर्सती पढ्दा फोन र मोबाइलको दुरूपयोगको कुरा उठाउन खोजेकोजस्तो लाग्छ तर निसाना र प्रहार राजनीतिक विकृतितिरै सशक्त ढङ्गले केन्द्रित भएको पाइन्छ । मुलुकलाई आँ गर्नेहरूदेखि सावधान रहन सन्देश दिएको देखिन्छ ।

च) साहित्यिक क्षेत्रका विसङ्गतिमाथि छेडछाड

हाम्रो साहित्यिक क्षेत्र पनि विकृतिविहीन बन्न सकेको छैन । यस कित्तामा केन्द्रित चारवटा निबन्ध यस सङ्ग्रहमा परेका छन् । प्रतिभा, क्षमता र तपस्या बिनै चाकडी र चाप्लुसीको बलमा पुरस्कार जिप्ट्याउने प्रवृत्तिलाई ठोक्दै चाकडी र तिकडस गरेर सम्मानित हुने दरिद्र मानसिकतामाथि ‘पुरस्कार’ निबन्धले निकै सशक्त प्रहार गरेको छ । अर्को निबन्ध ‘अन्तरवार्ता’ले पुरस्कार र पदकको हरिविजोकलाई जस्ताको तस्तै उतारेको छ भने ‘मुक्तकको झट्टी, मैतीमायाको भट्टी’ मा विदेशी भूमिमा श्रम गरेर पनि विश्वासघातमा परेका व्यक्तिदेखि भ्रष्टाचार गरेर जेलजीवन व्यतित गरेका व्यक्ति र लेखकसम्मको जमघट गराउनु भएकाे छ लेखकले । यसमा उनीहरूको मर्म र कर्म खोतल्न खनालले होशियारीपूर्वक शब्दवाण प्रयोग गगनुर् भएकाे छ । यसैमा भ्रष्टाचारीले जेलबाट निस्कँदा लगाएको फूलमालाको परिहास पनि गरिएकाे छ । यसैगरी ‘कलम जोगाउने काइदा’मा कलमको दुरुपयोग गर्नेमाथि कटाक्ष गरिएको छ ।

छ) प्रशासनिक ताबेदारी र भ्रष्ट मनोवृत्तिमाथि मजाक

राजनीतिक हस्तक्षेपका कारण मुलुकको प्रशासनिक क्षेत्र पङ्गु हुँदै गएको नाङ्गो यथार्थलाई सङ्ग्रहका दुईवटा निबन्धले राम्रोसँग समेटेका छन् । हाकिमको हैकमदेखि कारिन्दाका खातिरदारी प्रक्रियासम्मका सन्दर्भहरू प्रस्तुत गर्दै हाकिम कर्मचारी सबैको भ्रष्टमनोवृत्तिको चित्रण निकै मनोहर छ । ‘हाकिम साहेब जिन्दावाद’ निबन्धमा प्रशासनिक क्षेत्रको भ्रष्ट र तावेदारीमाथि मज्जैसँग मजाक मारिएको छ । त्यस्तै यही कित्ताको अर्को निबन्ध ‘अघाइदिने र हगाइदिने काम’ले सरकारी अड्डामा हुने गरेका अनेकन बद्मासीको पोल खोलिदिएको छ । सङ्ग्रहको एउटा निबन्ध ‘सपना’ चाहिँ विसङ्गत मनोविकारसँग सम्बन्धित रहेको देखिन्छ । यसभित्र कार्मचारीतन्त्रको विकृति, बेरोजगारको बेथा, व्यापार दुनियाँको अपराध, मुलुकको न्याय व्यवस्थादेखि सिंहदरवारसम्मको अवस्थामाथि तिक्ष्ण व्यङ्ग्य गरिएको छ ।

सङ्ग्रहका निबन्धले समेटेको विषयगत विसङ्गत पर्यावरणको बारेमा साङ्केतिक चर्चा गरियो । स्रष्टा हरि खनाल शब्द चातुर्य एवम् हास्यव्यङ्ग्यात्मक क्षमता प्रस्तुत गर्ने केही फाँकीहरू यहाँ उठाउनु सान्दर्भिक हुने छ । अनुप्रास आयोजनाले हास्य सिर्जना र शक्तिशाली व्यङ्ग्य निरूपण गर्न ठूलो सामर्थ्यं दिन्छ । यो सामर्थ्य खनालको लेखनमा राम्रोसँग मौलाएको छ दुईवटा मात्र उदाहरण हेरौँ :

१. “मान्छेजस्ता लाग्ने यी भोकासुरहरूलाई बोल्न अर्कैले बोली दिन्छन् र लड्नका लागि गोली पनि अर्कैले दिन्छन् । कहाँ हान्न हुने कहाँ हान्न नहुने कुनै विवेक नभएकाले यिनीहरू आफ्नै घरतिर फर्काएर गोली चलाउँछन् र इसारा दिनेहरूसँग लोली मिलाउँछन् । एउटा माछोको लागि खोली चढाउँछन् र रोटीका लागि चोली चढाउँछन् ।”
(भोकासुर)

माथि प्रस्तुत गरिएको निबन्ध अंशमा तीनवटा मात्र वाक्य छन् । ‘बोली दिन्छन्, ’गोली दिन्छन्’, ‘लोली मिलाउँछन्, खोली चढाउँछन्’ र ‘चोली चढाउँछन्’ जस्ता पुनरुक्तियुक्त पदावलीहरूको प्रयोगले पठनमा मिठास मात्र होइन, विसङ्गतिका विरूद्ध हाँसो सहितको शक्तिशाली व्यङ्ग्य निर्माण हुन पुगेको छ ।

२. नोट लगेर हाकिमलाई कोट लगाइदिन नसक्नेले कहिले डोटी पुगेर सुस्ताउँछ त कहिले ताप्लेजुङ पुगेर अस्ताउँछ । (मभन्दा नोटै ठूलो)

यहाँ पनि ‘कोट’ र ‘नोट’, ‘सुस्ताउँछ’ र ‘अस्ताउँछ’ को अनुप्रासले कथनलाई मनोरञ्जक मात्र बनाएको छैन, घुस आदानप्रदानको कुत्सित कर्मले मान्छेलाई कति सास्ती दिएको छ भन्ने यथार्थको उद्घाटन सशक्त ढङ्गले गरेको छ ।

३. नुन उतैबाट सुन उतैबाट । पत्ती उतैबाट बत्ती उतैबाट । सर्दी उतैबाट । गर्मी उतैबाट । भनसुन उतैबाट मनसुन उतैबाट (काँ पर्‍यो कि आँ पर्‍यो )

यहाँ ‘नुन’, ‘सुन’, ‘पत्ती’, आदि पदावलीहरूले यसलाई निकै स्वादिलो बनाइदिएका छन् । सङ्ग्रहका निबन्धहरूमा यस किसिमको मनोहर प्रहार यत्रतत्र फेला पर्छन् ।

सङ्ग्रहका निबन्धहरूले हाम्रो सामुन्नेका विसङ्गत क्रियाकलापहरूमाथि शक्तिशाली व्यङ्ग्य गरेका छन् । हाँसो उठाएका छन्, र पोल खोल्दै प्रहार गरेका छन् । विसङ्गत यथार्थलाई खोतलेर छ्याल्लव्याल्ल पार्नु मात्र हास्यव्यङ्ग्य लेखनको दायित्व हैन, यसले विकृत पर्यावरणलाई उच्छेद गरी सङ्गतिको आग्रह पनि गर्दछ । यस दृष्टिबाट पनि सङ्ग्रहका निबन्धहरू उम्दा छन्, प्रभावशाली छन्, मनोहर छन् र पठनीय छन् । यहीँनेर उक्ति वैचित्र्यको सुन्दर नमुना दिन मन लाग्यो :

“जसले हार्‍यो उसले जित्यो, जसले जित्यो उसले हार्‍यो । यो जीतको हार र हारको जीत कुन बाटोबाट भयो होला ?”

(चोरबाटो)

“कहिल्यै नजित्ने चुनाव गर्छन् तर कहिल्यै हार स्वीकार गर्दैनन् । आश्वासनका यी पूजारीहरू सबैलाई दालभात दिने घोषणा गर्छन् तर आफैमात्र हसुर्छन् ।”

(भातमारा)

यी केही उदाहरण र सङ्केतबाट के स्पष्ट हुन्छ भने हरि खनाल हास्यव्यङ्ग्यको कित्तामा आवश्यक र उपयुक्त प्रविधिसहित उपस्थित हुनुभएको छ । कोभन्दा को कम वा कोभन्दा को बढी भनेर दाँजिरहन आवश्यक छैन- यस सङ्ग्रहमार्फत हरि खनाल स्वयम् एउटा विशिष्ट हास्यव्यङ्ग्य स्रष्टाका रूपमा उपस्थित हुनुभएको छ । थोरै शब्दमा व्यापक क्षेत्र र विकृतिहरूमाथि सशक्त प्रहार गर्ने क्षमता राख्नु नै खनालको व्यङ्ग्य लेखनको विशेषता देखिन्छ । भैरव अर्यालले खडा गरेको मानकलाई पच्छ्याउँदै उहाँको लेखनसीप अघि बढिरहेको छ । सुकेलुतो लागेको हाम्रो समग्र सामाजिक जीवनमा खोयो लिएर कन्याउँदा मज्जा आए जस्तै मज्जा लाग्छ खनालका यी निबन्धहरू पढ्दा । मलाई यस्तै लाग्यो । धेरै पाठकहरूलाई यस्तै लाग्ला । यस क्षेत्रमा उहाँको उपस्थिति र सक्रियताले नेपाली हास्यव्यङ्ग्यको बगैँचामा महक अवश्य थपिने छ । म पूर्ण विश्वास व्यक्त गर्दै स्रष्टा खनालप्रति खित्कौलीमय शुभकामना भन्छु ।

१ साउन, २०७०
सम्पादक/प्रकाशक,
फित्कौली मासिक (सम्पूर्ण हास्यव्यङ्ग्य पत्रिका)

हरि खनालकाे ‘भोकासुर’ (२०७०) 

Fitkauli Publication Books comming soon
Nepal Telecom ad
पुस्तकको भूमिका

पुस्तकको भूमिका

हरिशंकर परसाईं
कन्पु भिसा

कन्पु भिसा

होम सुवेदी
चोरहरू

चोरहरू

वसन्त अनुभव
भुकाइ र ढुकाइ

भुकाइ र ढुकाइ

गाेपेन्द्रप्रसाद रिजाल