नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

वासुदेव गुरागाईं :

बुढा असी, बुढी सत्तरी । दश वर्षको फरक बुढाबुढीमा । छोराछोरी सबै बाहिर । कोही कता, कोही कता । एकै ठाउँमा बसेर कसको पो गुजारा चल्छ र ? पाखुराको पौरख नछरी कतैबाट केही झर्ने होइन । उमेरका बेलामा सकेको गरे यी बुढाबुढीले पनि । दुवै उत्तिकै मेहनती । उत्तिकै परिश्रमी । जिउमा केही रोग थिएन । चिसो पानीको कुलो लाग्ने खेत÷बारी प्रशस्तै थियो । छैन भन्ने अवस्था थिएन । त्यही भएर सकेका बेलामा यिनले गर्नु गरे । कहिले कृषिका काम गरे, कहिले पशुपालनका । कहिले तरकारी उब्जाए, कहिले कुखुरापालन । कहिले ससाना उद्योग धन्दा, कहिले अन्य व्यापार । यस क्रममा कहिले लुगा बुने, कहिले पसल चलाए । जानेको काम सबै गरे यिनले । कसैले कुभलो चिताएनन् । मिलेका जोडी थिए । अझै पनि मिलेकै छन् छन त । तर, पछिल्लो समय बुढा विरामी परे । बुढो भएपछि कुनै न कुनै

सामान्य रोग त लागिहाल्छ । जुन कुरा स्वाभाविक हो । सधैँ एकनास को पो रहन्छ र ? के पो रहन्छ र ? बुढो भएपछि कसैका कानले काम गर्दैनन्, कसैका आँखाले । कसैका गोडाले काम गर्दैनन्, कसैका हातले । कसैका नाकले काम गर्दैनन्, कसैका मुखले । यी त बाहिरका कुरा भए । देखिने अङ्गका कुरा भए । शरीरभित्र पनि बुढो हुँदै गएपछि कता के रोगले समात्छ, कता के रोगले । कोही मुटुका विरामी होलान्, कोही दाँतका । कोही घाँटीका विरामी होलान्, कोही जिभ्राका । कोही फोक्सोका विरामी होलान्, कोही कलेजोका । कोही छातीका विरामी होलान्, कोही पाखुराका । कोही मिर्गौलाका विरामी होलान्, कोही अरू अङ्गका । नयाँ किनेको गाडी पछिसम्म उस्तै नरहे जस्तै मानिस पनि पुरानो हुँदै गएपछि पछिसम्म उस्तै रहन सक्दैसक्दैन । यो जगजाहेर कुरो हो ।

उमेरकै हिसाबले पनि बुढीभन्दा बुढो बढी कमजोर हुनु, रोगी हुनु अनौठो कुरा होइन । त्यही भएर सत्तरी वर्षकी भइसक्दा पनि बुढीलाई उनी उमेरदार नै सम्झिन्छन् । म पो बुढो भएँ त, यसले त जे पनि गर्न सक्छे भन्ने सम्झिन्छन् । तर, त्यसो होइन । उमेरले दश वर्ष कम भए पनि बुढी भनेको बुढी नै हो । छोराछोरी जन्माउने, लालनपालन गर्ने, हुर्काउने बढाउने कामले यिनलाई अझ बढी जीर्ण बनाएको हुन्छ । त्यसमाथि घरका नदेखिने कामले यिनलाई सधैँ थिलथिलो पार्छ । थकाउँछ । दिक्क गराउँछ । सधैँको भातभान्छा र अरू घरायसी कामले यिनलाई कहिल्यै छोड्दैन । यो कुरो सबैले देखेर पनि सबैले बुझ्दैनन् । यथार्थमा देख्दैनन् । अनि आफू मात्र बुढो अरू उमेरदार किन नदेखुन् यस्ता अबुझहरूले ?

बुढा जतिखेर पनि म विरामी परेँ, म सकिएँ, मैले केही गर्न सकिनँ भन्दै सधैँ बुढीलाई कचकच गरिरहन्छन् । तैपनि बुढी यिनको सधैँको बानी यस्तै हो भनेर खासै कुनै प्रतिक्रिया जनाउँदिनन् । बुढी चुप लागिरहनु भनेको बुढालाई बढी कचकचको अवसर दिनु हो जस्तो छ परिस्थिति । तैपनि बुढी सहेर बस्छिन् । आप्mनो काम छोड्दिनन् । लागिरहन्छिन् । राखनधरनदेखि पकाइतुल्याइसम्म घरको सबै भर उनकै छ । कसलाई के कसरी दिनु, कोसँग के कति लिनु पनि उनकै जिम्मामा छ । समग्रमा घरको पूरा व्यवस्थापन बुढीकै जिम्मामा छ ।

जतिखेर पनि यस संसारमा विरामी भनेको म मात्र हो झैँ गरी म विरामी परेँ, म सकिएँ, म अब मर्छु भन्दै बुढाले निरन्तर कचकच गर्न थालेपछि बुढीले आजित भएर एक दिन बुढालाई सहरतिर घुम्न जाने प्रस्ताव गरिन् । बुढाले आनाकानी गर्दागर्दै पनि कहाँ–कहाँ घुम्न जाने भन्ने ठाउँको निधो पनि उनैले गरिन् । मनमनै कार्यक्रम बनाइन् । भोक लाग्दा खाने र तिर्खा लाग्दा पिउने पानीको जोहो पनि घरबाटै मिलाइन् । झोलाभरिको सामान काँधमा हालेर बुढी अघि लागिन्, बुढा पछि लागे । हिँड्नै नसक्ने पनि थिएनन् बुढा । फटाफट बुढीका पछि लागे । जाडोको महिना थियो । छोड्नै मन नलाग्ने पारिलो घाम । एक घण्टा जति हिँडेपछि सहरको ठुलोमध्येको एउटा पुरानो अस्पताल पु¥याइन् बुढालाई । अघिपछि जस्तो जाँच पड्तालका लागि गएका थिएनन् उनीहरू आज । बुढीले अस्पतालमा उभिएका विरामीको लाइन देखाइनन् । कोठा चोटामा विरामी परेर भर्ना भएका विरामीहरूका विषयमा खोजखबरी गरेर बुढालाई जानकारी गराइन् ।

अर्को दिन पनि यसरी नै कार्यक्रम तय गरिन् बुढियाले । बुढा हिजो जस्तै बुढीका पछि लागे । बुढी अघिअघि बुढा पछिपछि । आज उनले सहरकै अर्को ठुलो अस्पताल पु¥याएर हिजोको जस्तै बुढालाई सबै निरीक्षण र जानकारी गराइन् । सहरका विभिन्न अस्पताल पुर्याएर बुढालाई घुमाउने काम उनले एक हप्तासम्म जारी राखिन् । यस क्रममा उनले मिलेसम्म विभिन्न प्रकारका रोगीहरूसँग भेटघाट र भलाकुसारी गराउने काम पनि गरिरहिन् । बेलाबखत के ? किन ? भनेर बुढाले राखेका जिज्ञासामा बुढीले आलटाल गरेर बुढालाई टार्दै आइन् । यथार्थ कुरो बताइनन् ।

अर्को हप्ता उनले बुढालाई सहरका ठुलाठुला औषधि पसलमा लगेर घुमाइन् । त्यहाँ रहेभएका औषधिका थुप्रा देखाइन् । भण्डारभरिका औषधिका गोदाम देखाइन् । उनले बुढालाई जति अस्पताल घुमाइन् त्यसको दोब्बर÷तेब्बर सङ्ख्यामा औषधिका पसल र गोदाम देखाइन् । यी कुनै एउटा रोगका मात्र नभएर विभिन्न रोगका औषधि हुन् भनेर कहिले आफैँले र कहिले औषधि पसलेबाट व्याख्या गराइन् । बुढाले कत्ति न बुझे नै गरी मुन्टो हल्लाउँदै ए ! ए !! भनिरहे ।

यसरी झन्डै तीन हप्ताको कार्यक्रम सम्पन्न भएपछि सार्वजनिक विदाको दिन पारेर एक दिन बुढीले छोराछोरी र नातिनातिना समेतलाई एकसाथ घरमा खाना खुवाउने कार्यक्रम मिलाइन् । सबै जम्मा भए । सबैसँग एक साथ भेट गर्न पाएकामा बुढा पनि खुसी देखिए । आफ्नै सन्तानले कोठाको ससानो हल भरियो । जो जुरेको खानपान भयो ।

यसबिचमा कतिखेर के गर्ने भनेर बुढियाले यसअघि नै एउटा समय तालिका बनाएकी थिइन् । यही तालिका मुताबिक उनले पन्ध्र मिनेटको समय आफ्नो प्रवचनका लागि छुट्ट्याएकी थिइन् । सोही समयको सदुपयोग गरेर बुढियाले उपस्थित सबैका सामु बुढालाई पनि सँगै राखेर आफ्नो भनाइ राख्न थालिन् । भनाइ अरूसँग सम्बन्धित नभएर आफ्नैर बुढासँग सम्बन्धित थियो । उनले बुढातर्फ आँखा जुधाउँदै भनिन्– हे मेरा स्वामीज्यू, मैले तपाईंलाई तीन हप्तासम्म घरमा बस्न नदिई सहर घुमाएर दुःख दिएँ हकि ?

बुढाले हो भन्ने भावमा मुन्टो हल्लाए । बुढीले फेरि थपिन्– सहरका अस्पतालमा कति धेरै विरामी हुँदारहेछन् भन्ने पनि मैले तपाईंलाई नजिकबाट देखाएँ । सबैका एउटै रोग थिएनन् । कोही के रोगका, कोही के रोगका । समग्रका विभिन्न थरीका रोगी त्यहाँ भेटिए । तिनीहरू कतिपयसँग म आपैmँले कुरा गरेँ, कतिपयसँग तपाईंलाई नै कुरा गर्न लगाएँ । होइन त ?

बुढीका यस कुरामा पनि बुढाले हो भन्ने भावमा मुन्टो हल्लाए । तीन हप्ताको हिँडाइमा मैले तपाईंलाई विभिन्न ठाउँका औषधि पसल र तिनका गोदामहरू पनि देखाएँ होइन त ? बुढीले थप प्रश्न गरिन् । बुढाले हो भन्ने भावमा फेरि पनि च्यापु तलमाथि गर्दै मुन्टो हल्लाए ।

त्यहाँ एउटै रोगका औषधि थिए कि विभिन्न रोगका ? बुढीको यस प्रश्नमा भने बुढाले अघिजस्तो मुन्टो मात्र नहल्लाई आप्mनो मुख नै खोलेर छोटकरीमा जबाफ दिए– विभिन्न रोगका ।

यति भएपछि अब बुढी बुढासँग आँखा जुधाएर एकोहोरो बोल्न थालिन् र भनिन्– यस संसारमा विरामी भनेको तपाईं मात्र होइन अरू पनि हुँदा रहेछन् । रोग बुढालाई पनि लाग्दो रहेछ, अरू उमेरका मानिसलाई पनि लाग्दो रहेछ । अनि, मानिसलाई एक थरी मात्र नभएर विभिन्न किसिमका रोग लाग्दा रहेछन् । रोगीले प्रयोग गर्ने औषधि एकै किसिमको मात्र नभएर रोग अनुसार विभिन्न किसिमका हुँदारहेछन् । यसरी औषधि  प्रयोग गर्ने मानिस धेरै भएकै कारण सहरमा औषधिका पसल र गोदाम पनि थुपै्र हुँदा रहेछन् । त्यो पनि तपाईंलाई मैले देखाएँ । तपाईंले नजिकबाट देख्नु भयो । कुनै पनि रोग लागेपछि घरका मानिसलाई गनगन गरेर रोग निको हुँदो रहेनछ, त्यसका लागि औषधि नै सेवन गर्नुपर्दो रहेछ । उमेरअनुसार रोग सबैलाई लाग्दोरहेछ । उमेरमा तपाईंभन्दा निकै कान्छी भए पनि म पनि त बुढी भइसकेँ नि । तपाईंले मलाई मात्र गनगन गरेर रोग निको हुने होइन रहेछ, होइन त ? तपाईंले अब यी सबै कुरा बुझ्नुपर्छ । मैले यस उमेरको तपाईंलाई शारीरिक कष्ट दिएर तीन हप्तासम्म सहर घुमाउनुको मुख्य उद्देश्य नजिकबाट यिनै कुराको जानकारी दिनु थियो । यी सबै कुरा जानेपछि अब फेरि पनि तपाईं मलाई सधैँको जस्तो कचकच गरिरहनु हुन्छ त ?

बुढीका कुरा सुन्दैमा अघिदेखि नै कताकता बुढा भावुकजस्ता देखिइरहेका थिए । यो पछिल्लो प्रश्नले उनलाई अझै बढी भावुक बनायो । सोच्न बाध्य गरायो । बुढीको पछिल्लो प्रश्नको जबाफमा उनले भने– भो, अब म केही बोल्दिनँ ।

०००
काठमाडाैं