नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

केशवराज पिंडाली :

मेरो ससुरा हेरम्बप्रसाद उपाध्याय वर्तमान नेपाली पहिरन दौरासुरुवाल, कोट, इस्टकोट, टोपी, मोजा, जुत्ता आदिलाई गणथैला भन्ने गर्नुहुन्थ्यो । गणथैलोको अर्थ के हो त्यो मलाई थाहा छैन । शब्दकोशमा पनि मैले यस शब्दलाई भेट्टाउन सकिनँ । तर पनि म यति चाहिँ भन्न सक्दछु उहाँले यो गणथैलो शब्दको प्रयोग नेपाली पोशाकको प्रशंसामा चाहिँ निश्चय गर्नु भएको थिएन ।

उहाँ पेशाले वकिल हुनुहुन्थ्यो । तिनताक वकिलहरूले अदालतहरूमा बहस गर्दा राष्ट्रिय पोशाक दौरासुरुवालमाथि कालो कोट लगाउनु अनिवार्य थियो । गर्मीका याममा अदालतमा बहस गरेर घर आइपुग्नासाथ उहाँ कोट, दौरासुरुवाल, टोपी, मोजा आदि फतफत फुकाल्दै दिक्कको स्वरमा भन्ने गर्नुहुन्थ्यो- “ज्याने लियो बा ! यस गणथैलोले त ।”

राष्ट्रिय पोशाकमा दरिएको वर्तमान नेपाली भेषभूषालाई गणथैलोको हेय नामले पुकार्ने मेरा ससुरा हेरम्बप्रसाद एक राष्ट्रवादी व्यक्ति नै हुनुहुन्थ्यो र राष्ट्रियता पोशाकका बानाहरूमा गएर बसेको हुन्छ भन्ने कुरा उहाँ मान्नु हुन्नथ्यो । उहाँ पश्चात्य भेषभूषाको प्रेमी पनि हुनु हुन्नथ्यो । प्यान्ट उहाँको खुट्टामा आजन्म परेन । कश्मिरबाट लद्दाख जाँदा भने घोडा चढ्न सुविधा हुने हुँदा उहाँले बृचिशसम्म लगाएको चाहि मलाई थाहा छ । उहाँ कमीज सुरुवाल, कुर्ता सुरुवाल, जवाहरकोट, कोट मनपराउनु हुन्थ्यो । यो ऋतु अनुसार ऊनी, सुती हुने गर्दथ्यो ।

राष्ट्रिय पोशाकमा गरिएको वर्तमान हाम्रो पोशाकले गर्मी याममा वास्तवमा नै ज्यान लिन खोज्ने कुरो सबैले नै अनुभव गरेको हुनुपर्दछ । दौरासुरुवालमा टिमटाम भएर सजिनका लागि भित्री लुगाको पनि आवश्यकता पर्दछ । अन्यथा लुगा टम्म नमिल्ने र सुरुवालको बाहुलामाथि सर्ने भएर मान्छे खरिगाँठे देखिने गर्दछ । अब यसमाथि पनि कोट पहिरने पन्यो । पापी मान्छे मरेपछि कुम्भीपाकमा पर्छ पर्दैन त्यो मलाई थाहा छैन । तर गर्मी याममा राष्ट्रिय पोशाकमा सजिसजाउ भएर अड्डा अदालतमा ६ घण्टा र राष्ट्रिय पञ्चायतमा आठ दश घण्टा बस्नु हुने महानुभाव र माननीयहरूले कुम्भीपाकमा परेको अनुभव चाहि अवश्य पनि गर्नु भएको हुनुपर्छ ।

मेरो यस लेखलाई आशा छ, कसैले पनि राष्ट्रिय पोशाकको अनादर गरेको अथवा खिसिट्याउरी गरेको प्रथमा लिने छैन । मैले यहाँ भन्न चाहेको सरल र साधारण कुरो के हो भने वर्तमान हाम्रो राष्ट्रिय पोशाकमा गरिएको भेषभूषा व्यावहारिक छैन । त्यसले परिवर्तन हुनु आवश्यक छ ।

पहिले त म के सोध्न चाहन्छु भने राष्ट्रिय पोशाकमा दरिएको वर्तमान हाम्रो भेषभूषा के वास्तवमा नै हाम्रो आफ्नै राष्ट्रिय हो ? हाम्रा दुई अढाई सय वर्ष मात्र अघिका हाम्रा पुर्खाहरू पृथ्वीनारायण शाहू, भीमसेन थापा, दामोदर पाण्डेहरूलाई चित्रमा के कसैले दौरा- सुरुवाल, कोट, टोपीमा सजिएको देखेको छ ? दुई अढाई सय वर्ष अघिको कुरालाई छोडेर डेढ सय वर्ष अधिको मात्र कुरा गर्ने हो भने पनि दौरासुरुवाल र कोट पहिरेको जङ्गबहादुरको कुनै चित्र मैले देखेको छैन ।

तिनताक सम्भवतः माथिल्ला तहका भाइ भारदारहरुले लगाउने पोशाक सुरुवाल, जामा तथा पगडी थियो र जनसाधारणको पोशाक चाहिँ दौरासुरुवाल, पटुका तथा टोपी थियो । किसान र श्रमिकहरू भोटो वा फन्तु तथा कछाड लाउने गर्दथे । कुमाउ, गढवाल तथा गुजरात, काठियावाइ तिरको पोशाक पनि यस्तै हुने गर्दथे । तर उताका मानिसले चाहिँ यस असजिलो पोशाकलाई त्याग्दै गइरहेका छन् तर हामी भने त्यही दौरासुरालमा केही परिष्करण गरेर त्यसमाथि पश्चात्य कोट उनेर आफू राष्ट्रिय पोशाकमा भएको दावी गर्न थालेका छौँ ।

पोशाक भन्ने कुरो यस्तो हुनुपर्दछ जुन पहिरिँदा मानिसले कुनै समय पनि असुविधा र अप्ठ्यारोको अनुभव नगरोस् । सूट, प्यान्ट, कोट, ज्याकेट, कमीज, बुशशर्ट आदि विश्वमा लोकप्रिय हुनाको एकमात्र कारण लवाईमा सुविधा हो । चीन तथा जापानको आफ्नै परम्परागत पोशाक थिए । तिनले पनि अब आफ्ना ती अफ्ठ्यारा पोशाकहरू त्यागेर सुविधापूर्ण आधुनिक पोशाकहरू लगाउन थालिसकेका छन् । एसिया, युरोप तथा अमेरिकाका अधिकांश देशहरूमा अब अहिले आएर सरकारी तथा गैर सरकारी कार्यालयहरू तथा कारखानाहरूमा काम गर्नेहरूका लागि पोशाक यस्तै हुनुपर्छ भन्ने बाध्यता छैन । सबै आफू खुशी छिटा छरिता पोशाक लगाउन स्वतन्त्र छन् । हामीले पनि छिटो, छरितो र सुविधाको दृष्टिबाट सेना र प्रहरीको राष्ट्रिय पोशाकलाई तिलाञ्जली दिएर आधुनिक पोशाकमा सुसज्जित तुल्याएका होइनौं र ? गर्मी याममा हाम्रा तराईका अड्डा अदालतहरूमा राष्ट्रिय पोशाकमा सज्जित भएर बस्नु सम्भवतः कुम्भीपाकमै पर्नु जस्तो हुन्छ । त्यसैले तराईतिर राष्ट्रिय पोशाक पहिरिने बाध्यता पनि छैन । यस्तै संस्थानका तथा ब्यांकका कर्मचारीहरू पनि बिरलै मात्र राष्ट्रिय पोशाकमा हुन्छन् । दौरासुरुवालमाथि एउटा पश्चात्य कोट भिराएर राष्ट्रियता थाम्ने असुविधापूर्ण महंगो जिम्मेदारी केवल झण्डामुनिका भवनहरूमा बसेर काम गर्ने मुट्टिभर निजामती कर्मचारीहरूको मात्र भएको छ ।

कार्यालयहरूका समयमा बाहेक चिनियाँ टेरिकटनको दौरासुरुवाल, जापानी टेरिउलको बेलायती कोट, बंगलादेशको ढाकामा बुनेको नेपाली ढाका टोपी, अमेरिकी उनी मोजा र ब्यांककमा तैयार जुत्तामा सजिएर नेपाली राष्ट्रियताको संवद्र्धन गर्न तत्पर नेपालीलाई मैले देख्न पाएको छैन । मेरो भनाइको तात्पर्य के हो त भने हाम्रो देशको विविधतापूर्ण  शितोष्ण हावापानीको देशका लागि राष्ट्रिय पोशाकमा निर्धारित हाम्रो वर्तमान पोशाक ठिक छैन । देश, काल तथा जलवायु अनुसार यसमा परिवर्तन हुनु आवश्यक छ ।

०००
व्यङ्यैव्यङ्ग्य (२०४५)