नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

गोपेन्द्रप्रसाद रिजाल :

हुन त त्यो गाउँ निकै नाम चलेको गाउँ हो । माथि निकै माथि गुराँस, पात्ले कटुस, उत्तिस, खस्रेटो, भाले ओखर, रस घाग्रीको घारी नै थियो । लम्स्याइलो डाँडो, चौर, खोल्सा खोल्सी, साउनमा निगुरो, चैत बैसाखमा कुुथुर्के उम्रिन्थे । साहु महाजनहरूले टिप्न पठाउँथे शायद लाजले होला तर गरीब दुंखीको त छाक टार्ने मेलो नै थियो । अझ काफल, ऐँसुलु, घँगौरुको बोलबाला भएको मौसम भनेको त हुँदा खानेको लागि दशैँ नै भने पनि हुन्छ यो खाले मौसम त । खुँगी लागेको ठेकी कोर्ने थाकलदेखि, देवी थानमा गरिने भाकलसम्मको सुबिधा थियो । औलामा आँप, कछाडमा चाँप, पोथ्रामा अँगेरी, ध्वाँसे दुलामा भगेँरी, सल्लामा खोटो, मान्छेमो जिउमा भोटो सबै पुगेको छ । बिहान कुम्भकणर्ले ब्युँझाउँछ, राति सुसाएको खोलाको संगीतले उँघाउँछ । भाले बास्दा उठ्ने चलन भने लगभग हरायो पनि । सिउर पलाउँन नपाउँदै कराहीमा भुट्न थाले ।

यस्तो भएर पनि यो गाउँको वास्तु मिलेको छैन । अनिष्टले छेकारो मार्छ प्राय । गाउँमा थोरै घर सेता छाना छन् तर तीनै सेता छाना भित्र धेरै दाना छन्, पाथी छन् माना छन् अनि परिकार परिकारका नाना र खाना छन् । गाउँका अरु सबै अग्ला भएर पनि साना छन् । बाम पुडके भनौँ भने पाँच मिटर खाँडीले दौरा सुरुवाल मात्र पुग्छ टोपी पुग्दैन । ठूला भनौ भने सभामा उपस्थित भएर पनि देखिँदैनन मानौ घिउ कमिला हुन् । घिउ कमिलाको बोली सुँन्ने र बुझ्ने ल्याकत राख्ने ह्याउ बोकेको मान्छे आमाले जँन्माएकै छैनन् जस्तो ।

वास्तु मिलाउने जेठा बा पनि नभएका होइनन् । सय वर्ष अघि देखिका पात्रा रुमालमा कसेर राखेकै छन् । जन्म मिति प्राय सबैको टिपेका छन् तर नाम जुराउने बेलामा सेता छाना भएका घरमा जन्मेका वच्चाको नाम श्याम, सीता, हरी राम जस्ता भगवानको नामबाट जुर्छ । लक्ष्मी त वरदान नै हो तर “क” लाई कति राम्रो चित्र भने पनि सरस्वति नाम जुराएकै हुन्छन् जेठा बाले । नत्र जेठा बाको पनि वास्तु नमिलेर राति नै ठाउँ सारी गर्नु पर्छ ।

हाम्रो गाउँमा सेता भन्दा म धमिला घर पाँच गुणा धेरै होलान् । ती कुनै घरको वास्तु मिलेको छैन । अरुसँग नाम पनि मिल्दैन यी घरका लुरे ख्याउटेको । जेठा बाको पात्रोमा सत्ताइस नक्षत्र मात्रै छैनन् अरु पनि थपिएका छन । राशि चै उति नै होलान । मिले पनि कस्तो हुन्छ भने ओवाविवु रोहिणी नक्षत्रको तेश्रो पाउ बाट नाम जुर्यो भने घर हेरी जेठा बाले सेता घरमा जन्मिएकाको विष्णु र फुस्रो घरमा जन्मिएकाको बिर्खे राखि दिन्छन । यसो नगरे फेरि जेठा बाको कुम्लो तयार भै हाल्छ । अरु नाम पनि हेरौँ न काले, च्याम्सी, डल्ले, पुड्के आदि आदि ।

गाउँको वास्तु नमिले पछि अनेक अनेक हुन्छ । गाउँमा राम्रो भैँसी ब्याउने भयो भने भैसी आफैँले सेतो घर ताक्छ । जुरे गोरु सेतो घरमै धाउँछ । गतिलो बोको खसी नपरुन्जेल मात्रै हो धमिला घरको आँगनमा उफ्रिने खसी परे पछि त दाना पानी निथारेर डोरिने सेता घर तिरै हो नि । अरु त अरु कुख्राको भालेले त पोथी खोज्न बाहेक धमिला घरमा बास्न पाउँदैन सेता घरको भान्सामा जिरा, धनियाँको वास्नासँगै धरो फेरेका बाजेको बटुकामा सिउर हल्लाउन पाउँछ ।

भन्न त भनेकै हुन् लोकतन्त्र आए पछि गाउँको वास्तु आफैँ मिल्छ भनेर । मिल्न पनि मिल्यो तर सेता घर झन सेता भए आँखै टिप्ने गरि । धमिला अझै धमिला भए दिउसै बत्ति बालेर खोज्ने गरी । बरु सेता घर को वास्तु मिलेर होला । शहरमा मुण्डा बनेर उभिएका छन् । लौ न वास्तु मिलाउने जेठा बा खोजौँ ।
जदौ !
क्रमशः……

०००
मैतीदेवी, काठमाडौं