नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

रामकुमार पण्डित :

होली फुक्का हुँदोरहेछ, जब फागुन शुक्ल अष्टमीको दिनमा वसन्तपुरमा लिङ्गो गाडेर रङ्गीन ध्वजा फहराइन्छ । असत्यमाथि सत्यको जितको खुसीयालीमा फागुन पूणर्िमाको दिनमा सो ध्वजालाई आगोमा दहन गरिन्छ र होली सकिन्छ । वास्तवमा होलीको अर्थ यतिमै सीमित पारिनु भनेको मानिसको चेतनामै होलीकाले राज गर्नु हो । मात्र एक हप्ता आफन्तसँग रङ्गहरूको खेल खेल्नु र होलीलाई एकवर्षसम्म थन्क्याइनु, कति कमजोर रहेछ मानिसको मनमा प्रह्लादको बास ! जीवनमै फटाहाहरूले होली खेलिरहेका हुन्छन्, सज्जनहरू एक हप्ता रङ्ग खेल्छन् र फटाहाहरूलाई होलिकालाई झैँ दहन गर्नुको साटो आफैँ दहन भइरहेका हुन्छन् । मानिसलाई सधैँ सत्यप्रति झुकाव राख्न, असत्य कर्म नगर्न र गर्नेलाई होलिकालाईजस्तै दहन गर्ने प्रेरणा मिलोस् भनेर पौराणिक कालमा कुनै ऋषिको प्रह्लाद र हिरण्यकशिपुको कथा मार्फत चेतना जागृत गर्ने प्रयत्न देखिन्छ । कालान्तरमा सत्यको प्रतीक प्रह्लाद कमजोर भएको र असत्यको प्रतीक होलिका बलवान् भएको हो कि भन्ने भान हुन्छ तर सत्य सधैँ बलवान् हुन्छ, असत्यको घडा नभरिउञ्जेल सत्य मौन बस्दछ । अति भएपछि भण्डाफोर गर्दै नृसिँह अवतार खम्बा फोरि प्रकट भएझैँ सत्य प्रकट हुन्छ ।

होलीकाहरू अचेल आफूलाई जस्तोसुकै अग्नीले नपोल्ने वरदानको आडमा कर्मचारीको भेषमा अड्डा अदालतमा देखिन्छन् । सेवाग्रहीलाई घुस र अनैतिकताको आगोले डढाउँछन् । ढिलोचाँडो कहिलेकाहीँ अख्तियार या यस्तै कुनै प्रह्लाद रूपी सत्यको अस्त्रमा यस्ता होलिका डामिन्छन् ।

यस्तै होलिकाहरू सत्तामा समेत आफ्नो शक्ति देखाइरहेका हुन्छन् । सत्ता भनेको इन्द्रको आशन रहेछ । सानोतिनो आयोगको आगोले नाङ्गो नाच देखाउने होलीकालाई दहन गर्न नसक्ने रहेछ । दहन भन्ने शब्द नै सत्ताको उन्मादमा रम्ने होलिकालाई देखेपछि आफैँ दहन हुँदो रहेछ । सत्ता सुन्दरी होलिकालाई दहन गर्न विष्णुले नृसिंह अवतारै लिनुपर्ने रहेछ । अचेल विष्णुहरू फाट्टफुट्ट जन्म लिन्छन् । उनलाई जन्माउने मतदाता हुन्छन् । मतदाताको बलम जन्मिएपछि सत्तामा पुगेर होलिका दहन गर्न सफल हुन्छन् ।

सत्ताभन्दा पनि डरलाग्दो ठूला व्यवसायी हुँदा रहेछन् । आफ्नो व्यवसायको तुलोमा होलीकालाई राखेर सरकारी सम्पत्ति झ्वाम् पार्दा रहेछन् । सरकारले त्यस्ता होलिका दहन गर्न खोजे व्यवसायीले सरकारै भष्म पार्नसक्ने ताकत राख्दा रहेछन् । व्यवसायीलाई होलिकाले पाएको बरदान साँच्चै अचुक हुँदो रहेछ । दनदनी बलेको असत्यको आगोमा होलिकाले अख्तियार दुरुपयोग आयोगजस्तो सानो प्रह्लादलाई सजिलै डढाइदिँदी रहिछन् । सरकारले ठूलो स्वर गरे देशमा जनविद्रोह ल्याउने चेतावनी दिँदै राजनीतिक खेतालाहरू परिचालन गर्दा रहेछन् । साँच्चै असत्यको आगो फैलिएको ठाउँमा प्रह्लाद आफू होशियार हुनुपर्दो रहेछ । निरीह बनेको सरकारले व्यवसायीको होलिका दहन गर्न ठूलै मेहेनत र शक्ति लाउनुपर्ने रहेछ । ढिलोचाँडो व्यवसायका होलिका दहन हुन्छन् र भएका छन् नै ।

समाजको न्यून चेतना डरलाग्दो होलीका भएका छन् अचेल । सत्यको प्रतीक प्रह्लादलाई दहन गर्न खोजे असत्यको प्रतीक होलीका आफैँ दहन हुनपुग्छिन् भन्ने सन्देशलाई न्यून चेतनाले कोल्टेकोल्टे दृष्टिले बुझेर व्यवहारमा उत्तानोटाङ्ग लाइदिँदो रहेछ । असत्यमाथि सत्यको सरल र विजयी भावलाई न्यून चेतनाहरू हसिमजाकमा उडाउँछन् । उनीहरू अधकचल्टो उमेरको उन्मादमा लैङ्गिक हिंसा गर्न पुग्छन् । फोहोर पानी खन्याइदिने, नचाहँदा नचाहँदै रङ्ग दलिदिनेजस्ता अनेक गर्छन् । लागुऔषध सेवन, तीनपाने सेवन आदिमा रमाएर यस प्रकारको हर्कतलाई प्रत्येक वर्ष थप दुष्परिष्कार गर्दै बढाएर संस्कृतिको अभिन्न अङ्ग बनाइदिन्छन् । विकृत मानसिकताले सुसंस्कृतिलाई नजानिँदो पारामा विरूप पारिँदो रहेछ । समाजमा थिति बसाल्ने पौराणिक ऋषिको चाहनालाई न्यून चेतेहरूले चङ्गाजस्तै चैट पारिदिँदा रहेछन् ।

यस्ता न्यून चेतेहरूको संस्कारमा बसेकी होलिका दहन गर्न कस्को सामाथ्र्य ? न अख्तियार आयोगको न सत्ताशक्तिको । स्वयं चेतनाकी देवी सरस्वती न्यून चेतेहरूको मनमा विराज नभई सम्भव छैन । न्यून चेतेहरूले सरस्वती मातालाई आफ्नो चेतनामा ल्याउनलाई चरैवती चरैवती प्रयास नगरेसम्म सरस्वती माता त्यसै लुरुक्क परेर जान्नन् । जब न्यून चेतेहरूको मनमा पूणर् चेतनारूपी सरस्वती बस्दछिन् तब कर्मचारी प्रशासन, सत्ता सङ्गठन र ठूला व्यापारी कसैकोमा पनि होलिकाले डेरा जमाउन असम्भव हुन जान्छ ।

त्यसैले आउनुस्, हरेकको मनमनमा सुकृतिको विरुवा प्रह्लाद उमारौँ, अहंले भरिएको होलिका दहन गरौँ । पौराणिक ऋषिको चेतनालाई आत्मसाथ गरेर हाम्रो सस्कृति मनाऔँ । विश्वमाझ हाम्रो पहिचालाई अतुल बनाऔँ । सप्तरङ्गी रङ्गहरू हाम्रो जीवनकै वरिपरि नाचेछन् त्यतिबेला । जय फागुन पूर्णिमा, जय होलिका दहन !

०००
का.म.पा.६, सिमलटार