नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

सरल शब्दमा भन्ने हो भने एक सज्जनले अर्काे सज्जनप्रति गरिने अपमान वा दुव्र्यवहारलाई हेला भनिन्छ । जसले हेला गरेको आभास पाउँछ उसैले हेलाको तम्तम्याइलो रसास्वादन गरिराखेको हुन्छ । हेला जसले जसलाई गर्दा पनि हुन्छ । कानुनतः हेला गर्ने अधिकार कसैलाई छैन तर गर्नेले साँझ बिहान, ओर्की फर्की, ओल्टाइ, पल्टाइ, छेउ छाउ वा टाढा नजिक, आफन्त, पराई केही नभनी हेला गरिराखेकै हुन्छन् । कसैले हेलाको प्रतिवाद गरेर आइ लागेको हेलालाई फिक्का, फोस्रो, हल्का र प्रभावहीन बनाउँछन् भने कतिपय हेला शिरोपर गर्दै बोकाले पर्छिएकै टाउको हल्लाएर बसिराख्छन् । धेरै जसो यस्तै सज्जनहरू बलिको बोको बन्ने गरेका छन् । यहाँनिर हिँड्ने गोरुको पुच्छर निमोठ्ने गरेर पनि हेलाको फेला पार्न सकिन्छ । पाचनक्रिया जति शक्तिशाली भए पनि हेलाको फेला परिसकेपछि यसको धङधङी भने जीवनभर रहिरहन्छ ।

पृथ्वीमा नाना प्रकारका मान्छेका खुराक या खानाका कारण मानवीय स्वभाव, आचरण र विवेक पनि पृथक पृथक हुन्छ । कोही बुद्धि, विवेक, ज्ञान, सिप, जोस, जाँगरले लटरम्म हुन्छन् भने कोही, सिक्रा, रुखा, अल्छी, पाखण्डी र मरुभूमि आचरणले जरजर खण्डहर जीवन व्यतित् गरिराखेका हुन्छन् । मान्छेले एक अर्काको जीवन यापनमा वास्ता र असर नपारी जिउनु पिउनु पर्ने हो तर छुसी स्वभाव र चतुराचरणको कारण फाल्तु फतुर लगाउनमा आनन्द मान्छ मान्छे । चुड्की बजाउँदै या मुड्की बजार्दे एक अर्कामा पुछनी पनि हुन्छ “के छ हाल खबर” ? अनि सोझो सज्जन प¥यो भने त सही साँचो जवाफ आउँछ तर पुङमाङ, पोगटा, फोस्रा, सिक्रा र रुखाऽचरणले ओतप्रोत छ भने ऊबाट जायज जवाफ प्राप्त हुन सक्दैन र ऊ आफूसँग मौजुदा विवेक खर्चिदै कड्किन्छ । ‘तँलाई के चासो’? लगाई दिउँ गलेपासो’ ? हो यसै हाउभाउ र भाव भङ्गीका साथ एकले अर्कालाई हेला गर्ने परिपाटी शायद ईश्वरका पालामा पनि थियो र सो क्रम भङ्ग नभई आज पनि लिला जारी छ । टोल, छिमेक, देश, विदेश सर्वत्र हेलाको फेला पर्नेहरू जीवितै उग्राइ राखेकै छन् ।

वर्तमान विश्वमा रसियाले युक्रेनप्रति गरेका व्यवहार, उत्तर कोरियाले दक्षिण कोरियालाई देखाउने गरेको आंगिकस्वाङ, अमेरिकाले अन्य राष्ट्रप्रति गर्ने गरेको उदारता, आइएस आइएस र बोकोहरामका गतिविधि यी सबै मानवाधिकारप्रति दर्शाइएका हेलाका चरम रुपहरू हुन् । साँढेको जुधाइ, बाच्छाको मिचाइमा परेर हेलाको भँगाला र भूमरीमा सन्तान दर सन्तान छिन्न भिन्नको स्थितिमा बाँच्ने रहरलाई उकेरा लगाएर सिर्फ दोहोरो स्वास प्रस्वास क्रिया मात्र जारी राखेका छन् । यस स्थितिमा बचाइ वा जिउनु पिउनुमा कुनै रस छैन । बाहुबलवालेहरूले शक्तिको उन्मादमा मानवीय चोलालाई खोलामा हेली राखेका छन् । शक्तिको होडबाजीमा धर्म धरापमा परिराखेको छ । यहाँ भन्दाधिक मान्छेले मान्छेलाई कति हेला गर्नु ? यी सब मान्छेका अस्तित्व र अस्मिताप्रतिको खेलवाड होइन र ? त्यसैले एक अर्कामा चिनिन, आफ्नो पौरख दुनियाँमा देखाउन हेलाको माध्यमबाट चिन्ने चिनाउने आधुनिक सभ्यता बनिरहेको छ हेला । के ठिक के बेठिक खुट्याउन छुट्याउन नसक्दा ज्ञात अज्ञात सोझा सिदाहरू हेला शिरोपर गर्न बाध्य र विवश छन् । क्रम दोहोरिन्छ, तेहरिन्छ । यस स्थितिमा हेलाबाट को अछुतो रहन्छ ? परिवार, लोग्ने, स्वास्नी, नातागोता, दाया बायाँ, गहन विचार गर्नु कुनै न कुनै रूपमा हेलाको फेला नपर्ने शायदै होलान् ।

बजारमा जनताले ग्याँस, तेल, नून, या सुन, ओखती, नपाउनु पनि सरकारले जनतालाई गरेको हेला हो । भनेको बेलामा उपचार नपाउनु, मातृशिशुको मृत्युदर बढ्नु पनि हेलाकै अर्का पाटा हुन् । भारतीय नाकाबन्दी र तराईका राजनीतिक दलले आन्दोलनको नाममा जुन नाङ्गो नाच नाचे त्यो निरिह जनतामा गरिएको पाशविक हेला हो । नागरिकलाई जे गरे पनि हुन्छ भन्ने पतित् मानसिकतामा चियाएर हेर्नुस् हेलाङ्कुरित भइराखेकै हुन्छ ।

हेला गर्ने समय र हेला गर्ने मान्छे जतिखेर जुनसुकै समयमा पनि आइ लाग्न सक्छन् यिनको ठेगान हुँदैन । हेला जसले जसलाई पनि गर्ने परिपाटी छ । हेलापन जसरी पनि प्रस्तुत गर्न सकिन्छ । कसैलाई कुहिनाले घुच्याएर पनि हेलाको छनक दिन सकिन्छ । दारा किट्दै मुड्की उज्याएर पनि हेलाले दनक दिन सकिन्छ । दिनु पर्ने चिजविज या माया ममता वा प्रश्नको उत्तर नदिएर पनि हेलाको आभास दिन सकिन्छ । चोर औला ठ्याएर खबरदार ! भनेर पनि हेलाबाट अघाउन्जेल पार्न सकिन्छ । बाबु आमालाई छोरा बुहारीले हेला गरेर हैरान पारेका इतिहास छन् । हाकिम साहेबले पियनलाई हेला गरेको त बारैमास देख्न सकिन्छ । यातायात क्षेत्रमा खलासिले हेला नगरेका प्यासेन्जर नै भेटिँदैनन् । उद्योगपतिले मजदुरलाई सुविधा नदिनु पनि हेलाकै पुरानो रूप हो । डाक्टरले नर्सलाई जहिले पनि बक्र दृष्टिले हेर्ने गर्छन् यसलाई कस्तो प्रकारको हेलामा राख्ने ? घुस नदिने सेवाग्राही कर्मचारीको दृष्टिमा र यस सृष्टिमा नै प्रमुख हेलाका पात्र हुन् । एउटा देशको नरेशले अर्काे देशको राजालाई जहिले पनि खसाल्न खोजिराखेकै हुन्छ । छोरी, बुहारी, ज्वाइँ, सासूको हेलाको भूमरीमा पर्नु त नौलो कुरै भएन । ससुराली जाँदा भातका भागमा एक पित्को घिउ देखिएन भने पनि हेलाकै कारण नाक दुख्न थालिहाल्छ । एवम्रितले एउटा जोदाहाले अर्को जोदाहालाई कसरी हेला गर्ने भनेर कन्चटमा हात राखेर मथिङ्गल खियाइराखेकै हुन्छ ।

तसर्थ सजिलै भन्न सकिन्छ हेला कस्ताले कस्तालाई भन्दा पनि जस्ताले जस्तालाई पनि गर्न सक्छ । कहाँ, कहिले, कसरी, मा पनि यो जहाँ, जहिले, जसरी पनि प्रस्तुत गर्न सकिन्छ । हेला गर्नमा कसको हात माथि छ र को अग्रपङ्क्तिमा भन्ने कुरा समयले पर्दा उघारदै जाने हुनाले तपाई हामी हेलाको फेला पर्नबाट जोगिनु पर्छ है मित्र । बाहिर होस् या भित्र । अस्तु ।

फूलबारी–११, पोखरा