कति हेर्नु जात्रा ?

जात्राको नायक बन्न सजिलो छ, जात्राको दर्शक बन्न सजिलो छ, जात्राको आयोजना र समापन गर्न सजिलो छ । हामी जात्राप्रेमी गाईजात्रा मात्र किन हेर्ने ?

हजुरहरूले सम्झनु हुन्छ कि हुन्न कुन्नि ? मैले त आमाको पेटमा नौ महिनासम्म बसेर धर्तीमा खसेको पहिलो दिन, पहिलो पटक आँखा खोल्दा नै जात्रा देखेको थिएँ । कस्तो जात्रा भन्नुहुन्छ भने, मेरी आमालाई घरकाले छोरो पा- छोरो पा भन्दाभन्दै नौ वटा छोरी पाउनु भएछ । अनि बाबा वैज्ञानिकले हेराउने, चराउने, खेलाउने सबैथोक गर्दागर्दै पुन दोस्रो विवाह गरेपछि बल्ल छोरोको आविष्कार हुने कुराको नयाँ तात्तातो महाज्ञान हासिल गर्नुभएछ । आफू बल्ल ५५ वर्षको कलिलो उमेरमा प्रवेश गर्न नपाउँदै उमेरले झण्डै नेटो काट्न लागेकी पूरापूर १४ वर्षकी वयोवृद्ध महिलालाई मेरी सानीआमा बनाइदिनु भएछ ।

विचरा बाबाको वैज्ञानिक आविष्कारको कुरा सानी आमाले के के पत्तो पाउनु ? बिहे गरेको पाँच वर्षमा नै चार वटा छोरीको आमा बन्नु भएछ । नयाँ ज्ञानको फरमुलाले हावा खाएपछि मेरा पिताश्री पुन मेरी माताश्रीमा प्रवेश गर्न त मान्नुभएको थिएन रे । अनि मेरी आमाले बाबालाई जवरजस्ती गरेपछि मात्र म पाएको हो रे ।

आमाको जबरजस्तीले जन्मिएको म छोरो भन्ने जन्तुले जन्मिदासाथ रुन छोडेर यसो आँखा खोलेको त केको धर्ती देख्नु ? चारैतिर मान्छे नै मान्छेको जात्रा । यसो परिचयको क्रम अगाडि बढ्यो । मेरी आमा र सानीआमा, दुई वटा आमातिरका तेह्र वटी दिदीहरू, तेह्रवटी दिदीमध्ये दस वटी दिदीहरूले जन्माउनुभएका करिब एक सय जना सन्तानमध्ये पन्चानब्बे जना मेरा भान्जी अनि पाँच जना भान्जा । सबैले मेरो मुख हेर्न तम्तयार भएर बस्नुभएका । बाबा कता हुनुहुन्छ भनेर यसो आँखा घुमाउँदै थिएँ । उहाँ त फेरि पनि छोरी नै हो कि भनेर- त्यत्रा मान्छेको अगाडि मेरै लिङ्ग हेरिरहनु भएको । कुरो बुझ्नु भो नि ? यसलाई जात्रा नभनेर के भन्नु ?

जन्मदै जात्रा हेर्न पाएको छोरोलाई, छैटौं दिनमा भाग्य लेख्न आउने भावीले पनि तैंले जिन्दगीभर जात्रैजात्रा हेर्न पाएस भनेर लेखेछ कि खै क्या हो कुन्नि ? उमेरले आफ्नै नाममा अरुले जात्रा देखाउने बेला हुन लागिसक्यो, दिनहुँ जात्रा हेर्ने क्रम टुटेको छैन, छुटेको छैन । भाग्य भनौँ कि अहोभाग्य, सरकारले धन्न गाईजात्राको दिन मात्र सार्वजनिक विदा दिने चलन चलाएछ । नत्र भने त गाईजात्रा भन्दा ठूला जात्रा त कति हेरियो कति । सबैमा विदा दिने चलाएको भए त सधँै सार्वजनिक विदा । कामकाजमा कुरा जे-जे सुकै भए पनि यस्तो चलन चलाएको भए त कर्मचारी र विद्यार्थी त निकै खुशी हुन्थे होला है ।

हैन हजुर, जात्राको वणर्न गर्न कताबाट शुरु गरौँ ? राष्ट्रिय जनावर भएर होला गाईको जात्रा त बरु सामान्य, सबैले पचाउने खालको हुन्छ । यहाँ त महामहिमहरूको जात्रा, श्रीपुरुषहरूको जात्रा, श्रीमतीपुरुषहरूको जात्रा, माननीयहरूको जात्रा, जाननीयहरूको जात्रा, हाननीयहरूको जात्रा, इज्जत-मान-सम्मान-प्रतिष्ठाको जात्रा त झन् पचाउनै निकै गाह्रो पर्ने वाई । पखाला नै लाग्ने खालको, निकै गुणस्तरीय । वा कमालका जात्रा, देखाउनेलाई भन्दा हेर्नेलाई ….लाग्ने वाई ।

जात्रा हेर्नलाई निकै शौखिन मान्छे म । कहिले वालुवाटार जान्छु, कहिले बाघदरबार जान्छु, कहिले हात्ती दरबार, गैंडा दरबार, यत्ति मात्र कहाँ हो र हजुर ? नीति दरवार, संविधान, नियम, वाद, तराजु, सिद्धान्त, इज्जत, मान र प्रतिष्ठाका सबै दरवारहरूमा छिर्छु । जता छिरे पनि जात्रैजात्रा । समय क्रममा विकास भएका निकै आधुनिक जात्रा । कहिल्यै देख्न नपाएका निकै नयाँ-नयाँ जात्राहरू । एक हप्ताको आठौँ दिन कतै जात्रा देखिन भने आफ्नै माइतीघर मण्डलामा जान्छु जात्रा हेर्नलाई ।

जता गए पनि, जहाँँ गए पनि, जहिले गए पनि, जसरी गए पनि उच्च कोटिका जात्रा भेटिन्छन् । पहिला पहिलाका जात्राहरूले त अलि अलि मनलाई मात्र छुन्थ्यो । आजभोलिका सभ्य, सूचना प्रविधिमा आधारित जात्राले त मन मात्र होइन, हजुर आँखा, मुटु, कलेजो, फोक्सो, मस्तिष्क सबैलाई सजिलै छुन्छ । नपत्याए यसो अस्पतालभित्र छिर्नोस् त आँखाका बिरामी, मुटुका बिरामी, मष्तिष्कका बिरामी, फोक्सोका बिरामी, कलेजोका बिरामी अनि नभनीकन गोप्य राख्ने अंगहरूका पनि बिरामी त कति छन् कति । जात्राको विकास दिनमा १० गुणा र रातमा २० गुणा बढ्दो छ ।

हामी नेपालीहरू अरु जे-जे सुकै भए पनि जात्रा हेर्ने काम/कुरामा निकै भाग्यमानी छौं । फाइदा र काइदा आउने कुरा छ भने दिनमै मर्छौ- दिनमा नै जन्मन्छौँ । धन्न जात्रा देखाउने काममा केटाकेटी सहभागी हुँदैनन् । नत्र भने त एउटै मान्छेका दिनदिनै बर्थ डे । केक पसलले पनि कालोबजारी बजाइसक्ने थियो ।

हजुरहरूलाई पक्कै पनि थाहा छ है । साना मान्छेको जात्रा भन्दा ठूला मान्छेको जात्रा हेर्न निकै मज्जा आउँछ क्या ! आफूहरूले यो-यो कामकुरा गर्न हुन्न भनेर नियम बनाउँछन् । अनि तिनै गर्न नहुने कामकुराहरू आफैले मज्जासँग गर्छन् । ठूला मान्छेहरू त निकै मज्जाका हुन्छन् बाई-जन्मेदेखि नमरुन्जेलसम्म आफैले बीऊ रोपेर आमाले जन्माएका छोराछोरीलाई त मेरा हुन्, यिनीहरूको बाबा म हुँ भन्न नसके पनि विदेशीलाई त एकै दिनमा कति वटालाई नेपाली नागरिकता दिन सक्छन् । यस्तो शक्ति भनेको चानेचुने शक्ति हो र ? जात्रा हेर्नु यस्तो जात्रा नहेरेर कस्तो हेर्नु त ? हाम्रा जात्रामा त इमान्दार मान्छे बेइमान हुन्छन्, बेइमान मान्छेले मान, सम्मान र प्रतिष्ठाको पगरी लाउँछन् । यस्ता कमालका जात्रा त कति हेर्नु कति ।

समयको आधुनिकतासँगै जात्रामा पनि आधुनिकता मिसिएको छ । पहिला-पहिलाको लोककथामा हुने कुराहरू आजभोलिको जात्रामा यथार्थ हुन थालेको छ । दुई-चार जना सुरक्षाकर्मीकोे आँखा छलेर जात्राकर्मीहरू जात्रास्थलमा सजिलै प्रवेश गर्छन् । एअरपोर्टबाट जादुको छडी हराए जस्तै गरी पहेँलो धातुका पोका हराउँछ । कोही-कसैले नछोइकन सी.सी. टि.भी.फुटेजको स्क्रिन सट हराउँछ । यत्ति मात्र कहाँ हो र हजुर ? आजभोलिका सबै ठूलामान्छेहरूका आपसेआफ विचार हराउँछ, विवेक हराउँछ, बुद्धि हराउँछ, इमान-जमान हराउँछ, नीति, नियम, सिद्धान्त हराउँछ र त पनि देशमा दु्रतगतिमा चलिरहेकै छ जात्रा । हामी जात्रा हेर्नलाई निकै रमाउने दर्शकहरू । आज एउटा जात्रा हेर्छौ र अघाउँछौँ । अर्को दिन भोक लाग्छ, मनमा थाहा छ खाना खानलाई परिश्रम गनुपर्छ, काम गर्नुपर्छ । अँ हँ, हामीलाई काम गर्न मन लाग्दैन किनकि काम गर्न भन्दा जात्रा हेर्न सजिलो छ, जात्राको नायक बन्न सजिलो छ, जात्राको दर्शक बन्न सजिलो छ, जात्राको आयोजना र समापन गर्न सजिलो छ । हामी जात्राप्रेमी गाईजात्रा मात्र किन हेर्ने ? अब त हरेक दिन घरघरमै सबै कामकुराको जात्रा उमार्न कसो होला ?

आउनुहोस् अब एक पटक सबैले अन्तिम जात्राको तयारीमा जुटौँ । जसले जे छ, जे गर्न सकिन्छ त्यही गरौँ । यसो गरेमा बाँझो जमिनमा खेती उम्रिएको जात्रा हेर्न पाइन्छ । आफैले परिश्रमले फलाएको खाना खाएर मस्तसँग गाई मात्र नभई भैंसी, भेडाबाख्रा, पशुपंशी लगायतका आधुनिक पशुपालकको जात्रा हेरिन्छ । सबैले यसो गर्न थाल्यौँ भने मुलुकमा उद्योग करकारखानाका जात्रा, रोजगारी सिर्जनाको जात्रा, पर्यटन विकासको जात्रा, हाम्रा पुराना राम्रा सभ्यता, अनि संस्कृतिका जात्रा हेर्ने बानी पर्दा धेरै आनन्द आउँछ होला है ।

अझ एकछिन सोचाइमा हराउँन थालौँ त हजुर- काम नगरी बस्न नसक्ने बानीको जात्रा, अरुको कुरा नकाट्ने बानीको जात्रा, जे छ त्यसैमा रमाउने बानीको जात्रा, राम्रो काम गरेर मात्र पैसा कमाउने बानीको जात्रामा पल्किन थालेपछि त के के हुन्छ होला भन्ने कुरा एक पटक सबैले पहिला काम गरौँ अनि जात्रा हेरौँ है त । यहाँहरूलाई जबरजस्ती जन्मिएर जन्मदै जात्रा हेरेको छोरो मोरोको कुरा कस्तो लाग्यो कुन्नि ? खबर गर्नुहोला ल !

०००
स्याङ्जा

फित्काैलीको सूचना
बागमती प्रदेश सञ्चार कार्यालय लामो
काण्डैकाण्ड

काण्डैकाण्ड

गायत्री परिरोशनी
आऊ डार्लिङ, सहकारी खोलौँ !

आऊ डार्लिङ, सहकारी खोलौँ...

गायत्री परिरोशनी
तीन ठोक्तक

तीन ठोक्तक

गायत्री परिरोशनी
तीन ठोक्तक

तीन ठोक्तक

गायत्री परिरोशनी
गुट उद्योग

गुट उद्योग

गायत्री परिरोशनी
खुराफाती

खुराफाती

गायत्री परिरोशनी
काण्डैकाण्ड

काण्डैकाण्ड

गायत्री परिरोशनी
गुट उद्योग

गुट उद्योग

गायत्री परिरोशनी
कानका कुरा

कानका कुरा

शेषराज भट्टराई
बिग्रेको मान्छे

बिग्रेको मान्छे

गायत्री परिरोशनी
लौन खुट्टा तानौँ- (२)

लौन खुट्टा तानौँ- (२)

गायत्री परिरोशनी
निहुरी ‘न’ माने नेताहरू

निहुरी ‘न’ माने नेताहरू

गायत्री परिरोशनी