नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

नन्दलाल आचार्य :

१. प्रस्तावना : बुढ्यौलीमा आराम निषेध

मानिसको जीवन विभिन्न चरणहरूबाट गुज्रन्छ। बाल्यकाल जिज्ञासा र सिकाइको समय हो, युवावस्था जोश र संघर्षको चरण हो, अनि वृद्धावस्था परिपक्वता र अनुभवको भण्डार। तर, हाम्रो समाजमा एउटा गलत धारणा छ- बुढ्यौली भनेको आराम गर्ने समय हो। मानिसहरू सोच्न थाल्छन्, “अब त उमेर ढल्कियो, काम गर्ने बेला सकियो, अब केवल आराम गरौं।” तर, के साँच्चै बुढ्यौली आराम गर्ने समय मात्र हो त ?

यस लेखले यिनै प्रश्नहरूको उत्तर खोज्ने प्रयास गर्नेछ। इतिहास, विज्ञान, मनोविज्ञान, दर्शन, तथा वास्तविक जीवनका उदाहरणहरूको माध्यमबाट वृद्धावस्थामा परिश्रमको आवश्यकता स्थापित गरिनेछ। बुढ्यौली आराम गर्ने होइन, समाजलाई मार्गदर्शन दिने, अनुभव बाँड्ने, अनि अझ सक्रिय जीवन जिउने समय हो।

२. जीवनभर परिश्रम किन आवश्यक छ ?

परिश्रम मानव जीवनको आधारभूत आवश्यकता हो। जसरी शरीरलाई स्वस्थ राख्न आहार, व्यायाम र विश्राम आवश्यक छ, त्यस्तै मानसिक स्फूर्तिका लागि निरन्तर सिर्जनात्मक गतिविधि, परिश्रम र सोच-विचार आवश्यक छ।

३. परिश्रमको वैज्ञानिक दृष्टिकोण:

अनुसन्धानहरू देखाउँछन् कि निरन्तर सक्रिय रहने वृद्धहरूमा मस्तिष्क क्षयीकरण (डिमेन्सिया, अल्जाइमर) को जोखिम कम हुन्छ।

व्यस्त जीवनशैली अपनाउने वृद्धहरू दीर्घायु हुन्छन्, किनकि उनीहरूको शरीर र मन दुवै सशक्त रहन्छ।

“Neuroplasticity” अर्थात् मस्तिष्कको पुनर्संरचना क्षमताले नयाँ कुरा सिक्ने बानीले मानिसलाई जीवनभर मानसिक रूपमा जवान राख्न सक्छ।

४. धार्मिक तथा दार्शनिक दृष्टिकोण:

हिन्दू धर्मशास्त्रअनुसार बुढ्यौली वैराग्य र समाजसेवा गर्ने समय हो।

गीता भन्छ: “कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन।” अर्थात्, मानिसले निरन्तर कर्म गरिरहनुपर्छ।

बौद्ध दर्शनअनुसार, ध्यान र श्रम मनलाई अनुशासित बनाउँछ।

५. इतिहासका महान् व्यक्तित्वहरूका उदाहरण:

महात्मा गान्धी ७५ वर्षको उमेरसम्म समाजसेवामा सक्रिय रहे।

लिओ टाल्सटय ८० वर्षको उमेरसम्म लेखनमा सक्रिय थिए।

रवीन्द्रनाथ ठाकुर ७० वर्ष पार भएपछि उत्कृष्ट कृतिहरू लेखे।

टोमस एडिसन ८० वर्षपछि पनि प्रयोगशालामा अनुसन्धान गरिरहे।

यी दृष्टान्तहरू देखाउँछन् कि परिश्रम उमेरको अधीन हुँदैन। जसले श्रम गर्छ, ऊ सदैव ऊर्जावान् रहन्छ।

७. उमेर केवल एउटा संख्या हो

हाम्रो समाजमा मानिसहरू प्रायः भन्छन्- “अब बूढो भइसकियो, के नै गर्न सकिन्छ र?” तर, वास्तविकता त्यो होइन। उमेर केवल एउटा संख्या हो।

यी उदाहरणहरूले पुष्टि गर्छन् कि परिश्रम गर्ने इच्छाशक्ति भए उमेरले कुनै सीमितता ल्याउँदैन।

८. सफलताको रहस्य : निरन्तरता र धैर्यता

सफलता भनेको कठिनाइहरूलाई जित्दै अघि बढ्ने प्रक्रिया हो।

डाक्टर हार्भेले रक्तसञ्चालन पत्ता लगाउन २५ वर्ष श्रम गरे।

वेबस्टरले अङ्ग्रेजी शब्दकोश बनाउन २६ वर्ष लगाए।

गिब्बनले रोम साम्राज्यको इतिहास लेख्न ३५ वर्ष खर्च गरे।

यी घटनाहरू देखाउँछन् कि महान् उपलब्धिहरू एक रातमै प्राप्त हुँदैनन्।

९. समकालीन प्रेरणादायी पात्रहरू:

कलाकार अनुपम खेर ६० वर्ष कटेपछि पनि फिल्म अभिनयमा सक्रिय छन्।

डेविड एटनबरो ९० वर्ष कटेपछि पनि वृत्तचित्र निर्माण गरिरहेका छन्।

यो उदाहरणहरूले देखाउँछन् कि जीवनभर प्रयास गरिरहने व्यक्ति कहिल्यै असफल हुँदैन।

१०. वृद्धावस्थामा समाजसेवा र मार्गदर्शन

वृद्धावस्था समाजका लागि ठूलो वरदान हो। अनुभवको भण्डार भएका वृद्धहरूले समाजलाई मार्गदर्शन गर्न सक्छन्।

वृद्धहरू समाजका मार्गदर्शक हुन् ।महात्मा गान्धी जीवनको अन्तिम क्षणसम्म परामर्श दिन्थे।

भीष्म पितामह महाभारतमा वृद्धावस्थासम्म कौरव र पाण्डवलाई मार्गदर्शन दिन्थे।

डाक्टर देवी शेट्टी ७० वर्षको उमेरमा पनि निःशुल्क स्वास्थ्य सेवा दिइरहेका छन्।

११. समाजसेवाका क्षेत्रहरू:

क) शिक्षा: वृद्धहरूले बालबालिकालाई निःशुल्क पढाउन सक्छन्।

ख) स्वास्थ्य: योग, ध्यान, तथा स्वास्थ्य परामर्श दिन सक्छन्।

ग) पर्यावरण संरक्षण: वृक्षारोपण, स्वच्छता अभियानमा संलग्न हुन सक्छन्।

बुढ्यौली समाजको लागि भार होइन, वरदान हुन सक्छ।

१२. मानसिक स्वास्थ्य र सकारात्मक सोच

बुढ्यौलीमा मानसिक रूपमा सक्रिय रहनु आवश्यक छ ।

क) बृद्ध मस्तिष्कलाई ताजा राख्न के गर्ने ?

-पुस्तक पढ्ने
-लेखन गर्ने
-नयाँ भाषा वा सीप सिक्ने
-गणितीय समस्या हल गर्ने

ख) डिमेन्सिया रोक्नका लागि सुझाव:

– ध्यान र योग गर्ने
– सात्त्विक आहार ग्रहण गर्ने
– सामाजिक सम्पर्क राख्ने

१३. सकारात्मक सोचको भूमिका

ग्ल्याडस्टोन ८१ वर्षको उमेरमा युवाजस्तै उत्साही थिए। अपोलो ११ का वैज्ञानिकहरू वृद्ध उमेरसम्म अनुसन्धानमा रहे। सकारात्मक दृष्टिकोण राख्ने वृद्धहरू लामो समयसम्म ऊर्जावान् रहन्छन्।

१४. निष्कर्ष : श्रम कहिल्यै नत्यागौं

बुढ्यौलीमा आराम मात्र गर्ने होइन, समाजसेवा गर्ने समय हो। निरन्तर श्रमले सफलता, सन्तोष, र स्वास्थ्य दिन्छ। जो परिश्रम गर्छ, ऊ कहिल्यै बूढो हुँदैन। “उमेर भनेको केवल एक संख्या हो। इच्छाशक्ति बलियो भए जीवनको हरेक चरणमा नयाँ उपलब्धि हासिल गर्न सकिन्छ।”

तसर्थ, श्रम त अब पनि नत्यागौं।

०००