नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

आर्जन गर्न गाहृो । तत्पश्चात जोगाउन झन् महाभारत ।जेसुकै होस् सबैले मरिहत्तै गर्ने विषय अचेल । उनी देवकोटाकी नातिनी, तिनी भीमनिधिकी भाञ्जी, ती नारायण गोपालका साला, यी हरिवंशका वहिनी ज्वाइँ, ती रिमालका साढूभाइ ।ं उदाहरणले चिनाइहाल्छ यहाँ नामको चुरिफुरी । नामले ओगटेको वर्चस्व । नामले कोतरेकोे दुनिया । नामले दपेटेको अधमरो मानव सभ्यता ।

गहत खाने सिंगारी कुटाइ खान्छे कवासी भने झैँ धेरैजसो अपजस मान्छेको टाउकामा मात्र थोपरिदिएको हो कि ? नामरुपि खोल त मान्छेले मात्र भिरेको होइन होला । कुहुकुहु, ढक्कुरकुर, काका गरेर कोइली, ढुकुर र कागले आफ्नो नाम भनिरहेको तिर हाम्रा लेखन्ते र पढन्तेको गिदीमा पस्दै पसेन । मात्र दोषको भारी दुई खुट्टा टेकेर लुखुरलुखुर हिंड्ने सगोत्रीय मनुख्खेको थाप्लामा थोपरेर मान्छे नै स्वजातिको अरी बनेको आरोप सहिरहेको छ ।

नाम राख्ने प्रचलन दैवी तारतम्य हो या मान्छेको लहड ? भरपर्दो उत्तर कोहीसँग छैन । सर्जक जो भए पनि सर्वव्यापि बन्यो नाम । आफ्नो नाम सम्वोधन हुनासाथ फुरुङ्ग बनेर जीहजुरी गर्न तम्सिहाल्यो मान्छे । हरेक मान्छेलाई भीडबाट अलग्याउन नामले कत्रो सहायता दिएको छ । यसरी लोकप्रिय बनाउने नाम राख्ने मानव आज भेट्टायो भने सम्पूणर् पुरस्कार उसैलाई दिन्थ्यो होला । व्युझिनासाथ उसैको भक्ति गर्दथ्यो होला । समुन्द्रे वसते देवी मनको मन्त्रोचारण गर्दै घरलाई स्वस्ती गथ्र्यो होला । बाउ, हजुरबाउ र हजुरआमाको श्राद्ध गर्नु परे पनि उसैको गर्दथ्यो होला । अचेल मान्छे अलि छ्याङ्किन थाल्यो । उबेला नाम र कर्मबीच सामिप्यता वा साइनो अवस्य रहन्थ्यो । काला कालीहरू कृष्ण र कृष्णा हुन्थे । धमिरोसँग नजोडिई वाल्मीकि बन्दैनथे ।

मान्छेलाई अलग्याउन प्रयोग गरिएको नाम अन्य प्राणी वा प्राणहीनले पनि नक्कल गरेको हो कि मान्छे आफैंले राखिदियो खोज अनुसन्धानको विषय रह्यो । वाघ, भालु, हुँडार, व्वाँसो जसता नाम जुराइए जन्तुलाई, ख्वालख्वाल गर्दै खोलेर बग्ने हुँदा खोलो भनिमाग्यो रे । पतपत गर्दै खस्ने हुँदा पात नाम जुर्‍यो । पतरीको विसमीभवन भएर टपरी बोलियो अनि । अव नाम राख्ने आफ्नै आभ्यासिक कर्मबाट मान्छे आफै फस्दै गयो । हतारमा कल्चोडौं नहुने चरालाई कल्चौंडे राख्यो । अहिलेसम्म त्यो अद्यापि कायम छ । अव नाम विना संसारको चिनारी अपुरो हुन थाल्यो । आज राति तिम्रो घरमा महाभारत थियो नि भन्दा उखुमाया मुसुक्क हाँस्दै ताली बजाउली । उसको लोग्नेको कृष्णलीला कसले नवुझेको छ र ? भन्दा कलावती भुँइतिर हेर्ली । हाम्रो देशमा रामराज्य छ कहिले भन्न पाइएला भन्दा हाम्रा उखाने प्रधानमन्त्री अर्को उखानको जोहोमा लाग्लान् । भन्नुस् त नामको छाप कस्तो देखियो ।

अब नाम राख्ने प्रचलनको वैरी बन्नु बेकार होला कि ? ठीक बेठीक जे भए पनि प्रचलन बसिहाल्यो । विकल्प खोज्दा अर्को महाभारत आरम्भ हुन्छ । बरु त्यता नफर्किएकै वेश हैन त । नाम राख्ने प्रचलनलाई सबैले स्विकारिसकेपछि जसरी सम्बोधन गरे पनि हुने भयो । अब त लामा नामलाई छोट्याउने परम्परा पो मौलाउन थालिसक्यो । नामको टुपी वा पुच्छर काटिए पनि फिक्री नाइँ । केशवलाई ‘केशु’ नरेन्द्रलाई ‘नरु’ मनोजलाई ‘मनु’ फुलनदेवीलाई ‘फुस’ र सुशीलालाई ‘सुसु’ भन्दाको आत्मियता अवणर्निय होला । अव नामको विकल्प खोज्नु थुप्रै कालिदास जन्माउने धन्दा मात्र हुने हो कि ?

चिनारीकै लागि मान्छेले राज्य बनायो । राज्य, पेशा, व्यवशाय, जापिरमा नाम जोडिन थाल्यो । पुरस्कार र दण्ड नाममसँगै हाजिर हुन थाल्यो । नाममा तलमाथि हुँदा सारा सिष्टम ह्याङ्ग हुने भयो । मत्र्यलोकको यो प्रचलन अन्य लोकका लागि पनि पाठशाला बनेछ । केही जानिफकारहरू मत्र्यलोकको यो प्रचलनलाई यमलोकले अनुमोदन गरेको गुड्की हाँक्छन् । यमराजको नाम आफ्नै पुरोहितले जुराइदिएको भन्ने पूर्खाको उत्तराधिकारी हामी हौँ भन्नेहरूको धुइरो पनि फेला परिहाल्छ ।

कुनैबेला चारजना व्यक्तिलाई यमदूतहरूले चित्रगुप्तको अगाडि हाजिर गराए तापनि तीन जनाको नाम दुवै लोकमा एउटै थियो । चौथो व्यक्तिको हकमा भने समस्या आयो । उसले आफ्नो नाम बताउन अन्कनायो । राजनीतिक पार्टीको सदस्यतामा ज्वालासिं लेखकसंघमा ‘कुसुम’ नागरिकतामा ‘भोजबहादुर’ वैष्णवी सेवा समाजमा ‘कृष्णमुरारी’ । उसले आफ्नो ओरिजिनल नाम बताउन सकेन । समस्या आएपछि यमराजको खोपडीमा एउटा जुक्ति फुरेछ । उल्टो सोधें- ‘तेरी आमा उतै छे कि यतै वा आइसकी’ भनि सोध्दा स्वर्गै गइसकेकोे वृतान्त बतायो । उसलाई २/४ घण्टाको लागि त्यत्तिकै घुम्न छोडियो । यमलोकमा शौचालयबाट निस्केकी एक महिलाले मेरो जुठे भन्दै अँगालो हाल्दैैैै रुन्छे । जुठबहादुरको खाता पल्टाउँदा बल्ल समस्याको समाधान निस्किएछ । १ घण्टाको इन्द्रासन त्यसपछि पूरै नर्कवास । उसले पहिलोपटक इन्द्रासन नै रोज्यो । १ घण्टाको इन्द्रासनको सदुपयोग गर्‍यो जुठेले । कामधेनु गाई मत्र्यलोकको हिमवतखण्डको सुकुम्वासी वस्तीमा पठाइदियो । कल्पवृक्ष रियो द जेनेरियोमा । इन्द्रका बडी गार्डहरूलाई उपदानको व्यवस्था गराईदियो पहिलो पटक । अप्सराहरूलाई १ वर्षको घरविदा स्विकृत गरी नर्कतर्फ हानियो । जय श्रीराम ।

कपन, काठमाडौं