नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

‘लामबाहुले !’ झ्वाट्ट सुन्दा अर्थ न बर्थको शब्द । तर शालीन भएर अर्थ लाउँदै जाँदा यसको अर्थ हुँदोरहेछ – लामो बाहुला भएको अर्थात् लामबाहुले ।

अहा ! कति सजिलो अर्थ । यसरी अर्थ लाउँदा ‘लामबाहुले’ को अर्थ त्यसभन्दा बढी लाग्नु नपर्ने । तर के गर्नु ? लाग्छ । भत्रेले भन्दिने र बुझ्नेले बुझिदिने भएपछि शब्दको अर्थ जे लाए’नि भो । भाषिक शब्दकोशले यस्ता अर्थलाई मान्यता दिनै पर्छ भत्रे केही छैन । मान्यतै दिए पनि नमानेपछि कसको के लाग्छ । नमान्दा कस्ता कस्ता कडा सजाय हुने कानुन त ‘बिचरा !’ बनेर कुना पस्न थालेका ठाउँमा एउटा सामान्य स्वभावको सीधासादा शब्दकोशलाई सबैले सर्लक्क मात्रु पर्छ भत्रे पनि केही छैन ? मान्दा हाकाहाकी पुरस्कृत हुने र नमान्दा स्वाट्टै सजाय होइहाल्ने पनि होइन । त्यही भएर बगलीमाराका साङ्केतिक भाषा जस्तो अर्काले चाल नपाउन्जेल यस्ता भाषा घुमुवा जासुसी पुलिसले सोझो देखिएर बजारमा चरे जस्तो निस्फिक्रीसँग चरिरहन्छन् । ढाँट्नेलाई ढाँटिरहन्छन्, आफ्नो दुनो सोझ्याइरहन्छन् । पहिचान खुलेपछि भने एकाएक कुलेलम ठोक्छन् र अर्कातिर गएर अर्का अर्थमा रमाउन थाल्छन् । अनि एकसाथ काम पनि भो दाम पनि भो । कति मज्जा ।

मेरा एक जना साथी बगलीफोन हातमा लिएर कसैसँग निर्धक्कसँग गफ गर्दै थियो । म सज्जन स्रोता बनेर सुन्दै थिएँ । साथीका मुखारबिन्दबाट ‘म भ्याउँदिन । भोलि साँझ मेरो एक ठाउँमा लामबाहुले कार्यक्रम छ’ भत्रे सुत्रेबित्तिकै मेरा दुवै कान ठाडा भए । यसो भनेर मेरा कान मङ्सिरमा झुलेका धानका बाला जस्ता सधैँ तलतिर लत्रेका हुन्छन् भत्रे अर्थ चाहिँ कदापि नलागोस्, कुरो त्यसो होइन । कान ठाडा हुनुको अर्थ हो कुनै पनि विषयमा थप जानकारी लिन खोज्नु । प्रस्ट हुन खोज्नु । जिज्ञासा मेटाउन खोज्नु । अर्थ नलागेका शब्द, विषय वा प्रसङ्गको अर्थ खोज्नु । चासो राख्नु । आदि आदि ।

यतिखेर म लामबाहुलेको अर्थ खोज्दैछु । मलाई थाहा छ मैले जानेको अर्थ अहिलेको प्रसङ्गसँग पटक्कै मिल्दैन । साथीलाई खुसुक्क कोट्ट्याउँछु । लामबाहुलेप्रतिको मेरो जिज्ञासामा उनी निकै मजासँग खुलेर हाँस्छन् । कुरो नबुझे पनि हाँसोको जवाफ म पनि हाँसैले दिन्छु तर कोट्ट्याउन भने छोड्दिन । अनि हाँस्तै सोधिरहन्छु, के हो लामबाहुले कार्यक्रम भनेको ?

उनको जवाफ हुन्छ- चिया चुरोटले मात्र चाकरी गर्छु भत्रे उहिलेको चलनचल्तीको दर्शन अब निकै पुरानो भयो । यसै भएर अब लामबाहुलेका दिन आए । यो चाकरीको नयाँ दर्शन हो । चाकरीको नयाँ सूत्र हो । चिया चुरोटले चाकरीमा पार्ने प्रभावभन्दा लामबाहुलेले पार्ने प्रभाव निकै दह्रो हुन्छ । निकै आडिलो हुन्छ । यसले एकआपसको आत्मीयता पछिसम्मका लागि दिगो बनाइदिन्छ । यो समय र परिस्थितिको माग हो । के गर्ने ! यसो काम परेका बेलामा गौँडागौँडीमा आफ्ना मान्छे भएनन् भने काम लिनै गाह्रो हुन्छ । त्यस्ता बेलामा लामबाहुलेले मान्छेलाई नजिक्याइदिन्छ । लामबाहुलेको सुईले शक्तिकेन्द्रलाई नरम बनाइदिन्छ । भौगोलिक दूरीलाई घटाइदिन्छ । राजनीतिक सीमाना र आस्था भत्काइदिन्छ । गुट उपगुटलाई थङ्न्याइदिन्छ । पदीय मान, मर्यादा र साँधसीमानालाई नजिक्याइदिन्छ । अनि सोझोलाई बाङ्गो र बाङ्गोलाई सोझो बनाउन के बेर । त्यही भएर यो लामबाहुले सूत्रलाई सबैले अनौठाकै चिजवस्तु र अचुक अस्त्र मान्छन् आज भोलि ।

उनका कुरा सुनेर म एकनासले टोलाइरहेको हुन्छु । मेरो अकमक्कता उनी बुझ्छन् र फेरि मलाई अथ्र्याउन थाल्छन् । बुझ्नु भो ? लामबाहुले कम्पोस्ट मल जस्तो बिस्तारै लाग्दै जान्छ । जतिसुकै गरे पनि, जतिसुकै खन्याए पनि एकचोटिको मात्रा यसलाई पर्याप्त हुँदैन । पटक पटकको निरन्तरतापछि मात्र यो विकासे धानको रोपो जस्तो गाँजिन थाल्छ । यसरी गाँजिएपछि यसले निकै लामो समयसम्म फल दिइरहन्छ । यो अवस्था हेरेर कहिले दोहोरो हुन्छ, त कहिले एकोहोरो मात्रै पनि ।

लामबाहुलेको अर्थ नखुलेर म दिक्किएको बुझ्छन् उनी । कस्ता कस्ता मान्छेको कस्ता कस्ता भाव बुझेर त्यही अनुसार उपचार र नयाँ दर्शन खोज्ने उनलाई मेरो यो सामान्य भाव बुझ्न कुनै अप्ठ्यारो परेन । उनी अगाडि भन्दै जान्छन्- बुझ्नु भो ? यो लामबाहुले भनेको कसैमाथि पहुँच बढाउने कुरा हो । कसैमाथि प्रभाव जमाउने कुरा हो । आपूm देखा नपरी र हात नदेखाईकन कसैलाई पकड्ने कला हो । ठेगान लगाउने तरिका हो । कसैलाई फसाउने जालो बुनाइ हो । यसको माध्यम भनूँ वा साधन हो – मांस र ‘मदिरा । अलिक चलनचल्तीको भाषामा भत्रुपर्दा मासु र जाँडरक्सी ।

यही रहेछ साथीको छाड्नै नमिल्ने पूर्वनिर्धारित लामबाहुले कार्यक्रम । बल्ल मेरो घैँटो जस्तो बुद्धिमा घाम लाग्यो । अनि सोचेँ- रात्रिकालीन घुरमैलो बस्ती । एकदुइटी सुन्दरीको झल्याकझुलुक उपस्थिति । मनले धारे हात लाए’नि ओठमा नाच्दै गरेको ओठे मुस्कान । प्रशंसाको पगरी र ‘आइस्योस्’, ‘लिइस्योस्’, ‘खाइस्योस्’ जस्ता भाषाको भट्ट्याइ । त्यसमाथि जुराउन सके अठहत्तर जोडीको एकसाथ म्यारिज । हो, यति भएपछि लामबाहुलेको खेती सधैँका लागि हराभरा । न किरो न फट्याङ्रो । दलबहादुरमाथि बलबहादुरको बर्चस्व । बुद्धिमाथि बर्कतको रजाइँ । कानूनमाथि नुनको नाच । हो, साँच्चै गजबकै रहेछ साथीको लामबाहुले दर्शन ।

उनी एकनाससँग लामबाहुलेको बखान गाइहन्छन् । उनी अगाडि भन्छन्- हेर्नुस्, यो लामबाहुलेको सङ्गतमा परेपछि कस्ता कस्ता मान्छेसँग भेट हुन्छ । कस्ता कस्ता मान्छेसँग बातचित हुन्छ । कस्ता कस्तासँग घुलमिल हुन्छ । तपाईं अनुमान नै लाउन सक्नु हुत्र । पत्याउनै सक्नु हुत्र । यो त गजबको चिज पो छ त । यसमा न कसैको केही छोइछिटो हुन्छ न के । यसको सङ्गतले आवश्यक परेका ठाउँमा बिस्तारै नङ्ग्रा फिजिँदै जान्छ । ‘फलानो ठाउँको फलानो सप्ताहमा भेटेका थियौँ नि’ भन्यो भने मुन्टो बटार्ने मान्छे ‘त्यो छ नि फलाना ठाउँको फलाना फलाना भएको लामबाहुले कार्यक्रममा हामी सँगै थियौँ नि’ भन्यो भने बटारिसकेको मुन्टो सर्लक्क सोझ्याएर ए ! सरी है भन्दै हात मिलाउन आइपुग्छ र भएभरका भलाकुसारीको भल बगाउन थाल्छ । आपसी सम्बन्ध स्वतः नवीकरण हुन्छ । थप झन्झट केही गरिरहनै पर्दैन ।

साथी हिमाल खुलेझैं खुलिरहेका बेला झर्को मात्रे कुरो पनि भएन । ए ! अँ अँ भन्दै गएपछि उनी अझै अगाडि बढाउँछन् आफ्नो बखानलाई । उनी थप्छन्- यसको क्षेत्र पनि व्यापक छ । बस्तीभित्रका कुरा गर्ने हो भने यसले छिमेकी छिमेकीका बीच बिग्रिएको आपसी समझदारी बढाइदिन्छ ।

कर्मचारीतन्त्रभित्रका कुरा गर्ने हो भने सरुवा, बढुवा र पदस्थापनका तगारा हटाइदिन्छ । कार्यालयभित्र भए अनेक प्रपञ्च मिलाएर लक्ष्मी निवास पुर्‍याइदिन्छ । सेवाग्राहीलाई पगालिदिन्छ । राजनीतिक क्षेत्रमा भए लुटलाई प्रश्रय र गुटलाई जुटमा टिकाइदिन्छ । यसले व्यापारमा प्रवेश गरे कालो बजारलाई सेतो गराइदिन्छ । चर्चा गरेर साध्य छैन यसको ? एक नम्बरीलाई दुई नम्बरी र दुई नम्बरीलाई एक नम्बरी बनाउन यसले कत्ति पनि बेर लाउँदैन ।

यस्तो कार्यक्रम छाडेर थाङ्नेमुङ्ने अरू कार्यक्रममा कोही लाग्छ ? यसमा त हजार काम छाडेर पनि लाग्न पर्‍यो नि होइन र ? त्यही भएर मैले प्रस्टैसँग ‘म भ्याउँदिन । भोलि साँझ मेरो एक ठाउँमा लामबाहुले कार्यक्रम छ’ भनेको नि भन्दै उनी लामबाहुलेको बखान र पुष्ट्याइँलाई अझ निरन्तरता दिँदै गरेका हुन्छन् । म चाहिँ उनका कुराले त्यसै त्यसै लठ्ठीएर भुसुक्क निदाएछु । बिउँझिँदा उनी लामबाहुले कार्यक्रममा गइसकेछन्, म भने जहीँको तहीँ ठण्डाराम । समय र परिस्थिति नबुझ्नेको गति यस्तै हुन्छ । अहिले पछुताएर के गर्नू ?

(युवामञ्च, २०७३ कार्तिक)