नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

मान्छेले चाम बाँधेर गर्ने हो भने के हुँदैन र ? जतिसुकै विकट असम्भव काम पनि सम्भव हुन्छ । त्यस्तै मध्येको एक हो सियोले इनार खन्ने काम । सियोले इनार खन्नु चानचुने कुरा होइन । छुसीले जाबो सियोले इनार उधिन्नेका कुरा के पत्याउनु पनि भन्छन् । तर त्यसो होइन । अर्ती भनेको सानोको पनि मान्नुपर्छ जान्नुपर्छ सुन्नुपर्छ र मनले गुन्नुपर्छ । गर्नेले आँटेपछि, उधिनिराखेपछि, खनिराखेपछि अतिरिक्त बल बाहुबल र पसिनाको खाँचो पर्छ तर प्वाल पनि पर्छ । इनार भनेको प्वाल मध्येकै ठूलो प्वाल न हो । बडेमानको गहिरो खाडल । खाडल कुन उद्देश्यका लागि पारिन्छ । उद्देश्यहीन खाडल प्वालमा ज्युँदा प्राणी परेर पर्लक्क आँखा पल्टाउँदै प्राण त्याग्न सक्छन् । त्यसैले उद्देश्य जायज र पायक हुनुपर्छ । उप्रान्त घुँडा धसेर प्वालका लागि पाइला अगाडि बढाउनुपर्छ । त्यसै अन्धाधुन्द घोचेर मात्रै हुँदैन । उद्देश्य मुताविक प्वाल पार्ने अथक प्रयास गर्नु पर्छ । एक तमासले प्वाल केन्द्रित भएर जाइलाग्नुपर्छ । दरो खरो औजार लिएर जाँगरका साथ जाइलागेपछि खाडल मात्र होइन इनार नै तयार हुन्छ ।

सियोका टुप्पाले इनार खन्नु लगभग मुख्र्याइ काम हो । असम्भव काम गर्न तम्सिएपछि धेरैले मूर्ख मात्र होइन पटमूर्ख नै भन्छन् । यस्तो काम सत्तोसत्ते मरिहत्ते फत्ते गरेर देखाएपछि हेप्ने झुक्नेले आश्चर्यजनक ढङ्गले जिब्रो टोक्छ । जिब्रो सानोतिनो ठक्करले टोकिँदैन । जिब्रो टोक्न सुहाउने अँगाला भरिको काम गरेर देखाउनुपर्छ । अन्यथा जिब्रो टोकिँदैन । टोकिन मान्दैन । असम्भव काम सम्भव हुँदा जिब्रो अटोमेटिक आफै टोकिन्छ । राजीखुसी आफू खुसी मुख्र्याइ काम गर्नु आफ्नो देह प्रफुल्लित पार्न मनोकाङ्क्षा पूरा गर्नु हो । उद्देश्य पूरा हुँदा मान्छेको ह्याकुलो हाँस्छ । ह्याकुलो हँसाउनका लागि नै मान्छेले नसोचेका दुःख कष्ट शिरोपर गर्नु पर्छ । तब मात्र लक्ष्य हासिल हुन्छ र आफ्नो अनि अरूको पनि देह दया लाग्दो गरी द्रवीभूत हुन्छ ।

मानव वस्तीको टोलटोलमा हातमा सियो लिएर इनार खन्न तम्सिरहेका मूर्खहरू हुन्छन् । मात्र छुट्याउन सक्नुपर्छ । कोही अल्छीग्रस्त अलक्षिन मूर्खहरू हुन्छन् भने कोही गरेर देखाउने दैविक शक्ति भक्ति भएका लक्षिनका मूर्खहरू पनि हुन्छन् । लक्षिन अलक्षिन मान्छेको अनुहारले छुट्टिदैन कामले छुट्टिन्छ । सियोले इनार खन्ने एक प्रकारको मूर्ख हो । आफै बसेको रुखको हाँगो काट्ने कवि कालिदास पनि मूर्खै थिए । लाखौँको बध गर्ने तानाशाह हिटलरलाई पनि मूर्ख शासक भनिन्छ । मध्यराती घर छोडेर हिँड्ने मूर्ख्याइँ काम नगरेका भए गौतम बुद्ध प्रसिद्ध कहाँ कहलाउँथे । त्यसैले मूर्ख नबनी यस संसारमा केही गर्न सकिँदैन । सके मिलेसम्मको मूर्ख बनेर आफ्नो औकात आफैले देखाउन सक्नुपर्छ । सियो बनेर पस्नु फाली बनेर निस्कनु त्यसै कहाँ भनेका हुन् र ?

सियो बाहेक अन्य वस्तु औजार प्रयोग गरेर खन्छ भने त्यो सामान्य र स्वभाविक ठहर्छ । त्यसैले त्यस्ताको काम कसैले सुन्दैन, हेर्दैन, टेर्दैन । यस कलियुगमा मिलेसम्म बिब्ल्याँटो काम गर्न तम्सिनुपर्छ तब मात्र मान्छेले बक्रदृष्टिले हेर्न र अँगालोमा बेर्न तम्सिन्छ । सबैले टेरिपुच्छर लाएपछि आफ्नै श्रीमतीले पनि म्वाइखाने सम्भावना ह्वात्तै बढेर जान्छ । अन्यथा शत्रु मित्रु कसैले हेर्दैनन्, टेर्देनन्, पुच्छर्दैनन् । केही नभन्ने नगन्ने छन् भने पनि हारखानु हुँदैन । हार नखाएपछि गुहार माग्नु पनि पर्दैन । खन्नेले नपत्याउँदो सियोले नै इनार खनेर देखाएपछि नचाहेर पनि कालान्तरमा टेर्नु हेर्नु र पुच्छनुपर्छ । यसरी पत्याइ नसक्नु मूर्खले पनि लक्ष्यभेदी काम मार्फत सज्जनलाई सन्तुष्टि दिनसक्छ । त्यसैले कतै केही नहेरी नसोची दुःख कष्टको अनुभव नगरी एक तमासले लक्ष्यको घैला भर्न पनि सियोको टुप्पाले इनार खन्ने मूर्खता जारी राख्नुपर्छ ।

इनार खन्ने तौरतरिका फरक फरक हुन्छन् । कसैले कुटो कोदालो गल गैची कैची कोरेसो झम्पल प्रयोग गरेर इनार खन्छन् त कसैले बडेमानको डोजर बुल्डोजर बारुद बम बारुदका मद्दतले पनि प्वाल पारिरहेका हुन्छन् । खन्ने जाँगरिलाले यो चाहियो त्यो चाहियो भन्दै भन्दैन, बरु खन्दै खन्दैन । हल गोरु नारेर अँगालो मारेर पनि इनार खनिँदैन । खन्ने बहादुरले अन्यले झै खनेको छु भनेर ढोल ढोलक पनि पिट्दैन । एकोहोरो महामूर्ख बन्दै खन्दै समयसँगै काम पनि सक्छन् । जसले जसरी जुनसुकै औजार प्रयोग गरेर खने पनि अन्तिम उद्देश्य चाहिँ एउटै हो । मुख्य कुरा नै उद्देश्य लिनु हो । उद्देश्य भएपछि काम हुन्छ । त्यसैले त महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले भनेका छन् ‘उद्देश्य के लिनु उडी छुनु चन्द्र एक’ हो, उद्देश्यले चन्द्रमा चहार्न इच्छा मार्न सक्नुपर्छ ।

कृषकले खेतबारी खन्छन् बिउ बिजन अन्न उत्पादन हेतु खेतीपातीका लागि । बाटोघाटो खन्छन् हिँडडुल सहज सुगम होस् भन्नाका लागि । त्यस्तै कुवा इनार खन्छन् दुनियाँको धोक्रो चिस्याउन आन्द्राभुँडी सातपत्रे भित्राँस भिजाउनका लागि । हरेक किसिमको तिर्खा हरेक उपायले मेटाउन सकिन्छ । खन्ने औजार उद्देश्य तौरतरिका फरक फरक हुन्छ तथापि सामाजिक सामुहिक हित सुविधा र सेवाका लागि नै दिलो ज्यान भरपुर ध्यान दिएर लागि परिन्छ, केही न केही गरिन्छ तब न मान्छे जिउँदो ठहरिन्छ । केही सिन्को नभाची निख्लो बाँचेर मात्रै त जिउँदो मुर्दो भैहालिन्छ नि । केही न केही गर्नु भनेको भावी सन्ततिको पाउ दरो पार्ने दाउ हो । सजिलो छ- जीवन कटाउन केही न केही गरे जस्तो गर्‍यो मर्‍यो । क्या आनन्द । बेस्सरी गरें भन्ने मान्छेले पनि अहिलेसम्म गरेको सिन्को भाँचेको त्यही हो । आफ्नो श्रम सिपका अलवा अरूका हितमा प्रित जोड्न रुचाउँछ सज्जन । केही नखनी नकोतारी बसी राख्नु भन्दा केही खन्नु कोतर्नु ठूलो कि निन्द्रायुक्त बनेर निदाइराख्नु ठूलो ? खोपडीले खाम्न सक्छ भने खन्नु भूत, वर्तमान, भविष्य तिनै कालका लागि राम्रो । हिम्मत नहारी गर्दै जाउँ, नजाने पनि समयले सिकाउँदै जान्छ । चिनाउँदै जान्छ । गराउँदै मन पराउँदै जान्छ । ठूलो औजार र औकात नभए पनि सियो सिउरमा सिउरेरै बसौँ एक दिन इनार कसो नखनिएला ।

आफूले खनेका इनारमा कोही जाकिएला, मर्ला, अप्ठ्यारो पर्ला, आसु झर्ला भन्ने पिरलो मनमा नपालौँ । पानी कसले भर्ला त्यो पनि नसोचौं । पानी आकाशबाट आउँछ कि पातालबाट त्यो पनि नसोचौँ । ओठबाट आउँछ कि जिब्रो या घाँटीबाट खाँटी पानी कहाँबाट आउँछ त्यो पनि नसोचौँ । हिमाली हिउँ पगालेर या समुद्र उमालेर भए पनि इनारमा पानी भर्ने काम प्रभुको हो । पानी भर्ने के गर्ने नगर्ने चिन्ता लिनु पर्दैन । इनार खनिसकेपछि पानी इन्द्र राजा र रानीले पठाउँछन् । मात्र हाम्रो राम्रो काम इनार खन्ने । दुःखकष्टले त्यसमाथि पनि सियोका टुप्पाले खनेका इनारमा छिपछिपे पानीमा भरिभराउ या जलविहीन हुन्छ कि भन्ने उपचिन्ता कहिल्यै नलिनु । एकोहोरो भेडो बनेर सियोले इनार खनेर दुनियाँलाई चकित थकित र अन्तमा खुसीले पुलकित पार्ने कोसिस गरौँ । यत्नपूर्वक अथक प्रयत्नका साथ हर्दम इनार खन्नमा नै आनन्द मानियो भने बाँच्न जानियो भनेर ठोकुवा गरिदिए हुन्छ ।

लियोनार्दो दा भिन्चीले मोनालिसाको चित्र कोर्दा ४ वर्ष लगाएर राम्रै बुहार्तन व्यहोरेको हुनुपर्छ । नत्र मोनालिसा र भिन्ची यति प्रसिद्ध हुने थिएनन् । भैरव अर्यालले हास्यव्यङ्ग्यको अभाव परिपूर्ति गर्न जीवनमा निकै ठूलो सङ्घर्ष गर्दा पनि चित्त नबुझेर अभावसँग लड्दा लड्दै गोकणर्को भिरमा मध्यराती हाम फालेर आफै लडेर प्राण पखेरु उडाएका थिए । तथापि आज हामी उनको जयभुँडी इतिश्री लगायत कृति पढेर हाँसी रहेका छौँ । महाकविले काव्य तयार गर्दा पनि अधिक दुःखकष्ट भोग्नुपर्‍यो । डोरी जति लामो बाटे पनि गाँठो एउटै हुन्छ ।

प्रष्ट भन्दा कष्ट नगरी इनार तयार हुँदैन । चाहे जस्तोसुकै मुडेबल र भावभङ्गीले या जेसुकैले खोतलेर उधिनेर खने पनि कसरी खनियो केले खनियो सरोकार हुँदैन तर कसले खन्यो भन्ने कुरा महत्त्वपूणर् हुन्छ । त्यसैले त आदिकवि भानुभक्त आचार्यले लेखेका छन्-

घाँसी दरिद्र घरको तर बुद्धि कस्तो ।
यो भानुभक्त धनि भैकन आज यस्तो
भरजन्म घाँसतिर मनदिइ धन कमायो ।
नाम् क्यै रहोस् पछि भनेर कुवा खनायो ।

हामीले हरतरहले भानुले जस्तै धनभन्दा मन ठूलो गरेर दुनियाँले हाइहाइ गर्ने इनार खनौँ । इनार या कुवा जलासयले भरिपूणर् भएपछि खानपिन नुहाइधुवाइ चोखीनीति, स्नानदान, आचमन, शौच या जलपान जे गरे पनि मिल्छ । डुबाउने, उबाउने, पिउने, पोख्ने, लिप्ने, पोत्ने, जेसुकैले जसरी सुकै चरण वा पानीमा विचरण गरोस् सरोकार हुँदैन । तर इनार चाहिँ आजकै दिन त्यसमा पनि देहले माम हाम दामको काम गर्दा गर्दै यत्नपूर्वक अथक प्रयत्नका साथ धम्मरधुस लागेर खन्दा लोकोपकारिमा दरिन र सन्तोषले सासको अन्त गर्न सकिन्छ भने सियोका टुप्पाले इनार वा इनारको भाइ कुवा खन्ने ताउरमाउर गर्ने कि नगर्ने ? कि कुकुरझैँ मर्ने जिब्रो तन्काएर झिंगा भन्काएर ? श्रीमानकाे जो विचार ।

फूलबारी, पोखरा