नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

कुञ्जल शुभेच्छु लुइटेल :

राजेश मानन्धरको कार्टुनसङ्ग्रह भाग १ कार्टुनहरुको किताब हो । यसमा राजेश मानन्धरले बनाएका कार्टुनहरु समेटिएका छन् । यो किताब सानो पुस्तिका आकारमा छापिएको छ । यसको मूल्य २५० रुपैया रहेको छ । सम्भवत यो किताब लेखक आफैले छापेका हुन् । यसमा कतै पनि प्रकाशकको नाम छैन । किताबको पछाडि कभरमा लेखकको परिचय छ । अगाडि उमेश गुइँठे र मुकुन्द बोगटीका छोटा भूमिका समेटिएका छन् । त्यसपछि लेखकको भनाइ राखिएको छ ।

यस किताबको लेखकीयमा लेखकले यस्तो लेखेका छन् :
२०४६ सालमा पहिलो पटक कार्टुन छापियो ‘भाँडभैलो’ पत्रिकामा । त्यहाँदेखिको यात्राका एक दशकमा के कस्तो भयो देशको राजनीतिक, सामाजिक, आर्थिक विविध विषयमा देखिएका विकृति विसंगति हाँसो राम्रा नराम्रा पक्ष के के थिए जस्ता पक्षलाई चित्रमा प्रस्तुत गर्दै गएँ । ती चित्र सबैले बुझ्ने भएकाले मैले कार्टुन नै रोजेको रहेछु त्यस बेला ।

यस कुराले राजेश मानन्धरले कहिलेदेखि कार्टुन बनाए र किन बनाए भन्ने बुझाउँछ । यस किताबमा ११ पेजदेखि ९६ पेजसम्म एक एक वटा गरी जम्मा ८५ वटा कार्टुन समेटिएका छन् । यिनमा बढी राजनीति क्षेत्रका मानिसका कार्टुनहरु छन् । मलाई दोस्रो कार्टुनमा भएको विषय मन पर्यो । यसमा केटाकेटीको विषय समेटिएको छ । यो कार्टुन बालबच्चाका लागि भने त्यति राम्रो होइन ।

किताबको पृ. १६ मा आन्दोलनका बेला पुलिसले चोरको काम गरेको विषयको कार्टुन छ । यो निकै मनपर्दो छ । त्यसै गरी पृ. २१ को कार्टुन पनि मन पर्यो । यसमा फोहोरको डङ्गुरमाथि स्वास्थ्य हराभरा काठमाडौँ लेखिएको छ । त्यस फोहोरको डङ्गुरमा एउटा मान्छे घोप्टो परेर लडेको छ ।

यहाँ केही हामी जस्ता बालबालिकाले बुझ्ने खालका र केही नबुझ्ने खालका कार्टुन छन् । राजनीतिक कार्टुनमध्ये हाम्रा सञ्चारमन्त्रीका दुई आँखा गजब लाग्यो । यसमा एउटै आइप्याच वा चस्मामा कालो र सेतो रङ राखिएको छ । आइप्याचका दृष्टिले हेर्दा एकापटिको आँखामा कालो कपडा राखिएको छ र अर्कोपटि कपडा राखिएको छैन । यसरी कालोले विपक्षका पत्रकारलाई र सेतोले वा कपडा नभएको आँखाले पक्षका पत्रकारले हेरेको देखाएको छ । यसले राज्य विभेद गर्छ भन्ने सन्देश दिन्छ ।

किताबको पृ २९ को खानेपानी सप्लाई र सेफ्टी ट्याङ्कको सेवा दिने काम एउटै गाडीले गर्ने विषयलाई समेटिएको छ । यसले काठमाडौँको वा सहरको पानी र फोहोर व्यवस्थापनको कमजोरी दर्शाएको छ ।

किताबको पृ. ८० को कार्टुन अर्को मनपर्दो कार्टुन हो । यसमा बुढो नेतालाई भरखरको नेताले फाल्न लाग्दा सानो नेताले बुढा नेता फाल्ने डोको नफाल्नु है पछि काम लाग्छ भन्छ । यसले बाबु फाल्ने डोको लोककथालाई सम्झाउँछ ।

किताबको पृ. ९३ को कसैको दाह्री कसैको सारी तानेको विषय भएको कार्टुन पनि मनपर्दो छ । यसले नेपालको राजनीतिलाई देखाएको छ । एउटाले अर्कोलाई दोष लगाएर भाग्ने प्रवृत्ति देखाएको छ ।

किताबको पृ. ९४ को कार्टुन पनि मनपर्दो छ । यसमा देशको नेतालाई विदेशी पत्रकार अन्तरर्वार्ता लिन आएका छन् तर उसको सहयोगीले उहाँ अंग्रेजी सिक्तै हुनुहुन्छ तीन चार महिनापछि आउनु भनेको छ । यसले हाम्रा नेता अंग्रेजी जान्दैनन् भन्ने कुरा देखाउँछ ।

किताबको अन्तिम कार्टुन पनि मन पर्दो छ । यसमा दुई जना भड्किलो ड्रेस लगाएका केटीहरु बाटामा हिँड्दै कुरा गर्दैछन् । उनीहरु भन्दैछन्: हाम्रो पढाइसँग पो मत्लब राख्नुपर्ने ड्रेस र केशसँग के मत्लब (पृ.९६) । यस कार्टुनले स्कुल कलेजले पढाइमा भन्दा ड्रेसमा महत्त्व दिएको दर्शाएको छ ।

कार्टुनको किताब पढ्दा रमाइलै लाग्दो रहेछ । यस किताबमा धेरै केटी र नेताहरुलाई उल्याएको देखिन्छ । नेताले कमजोरी गरेकाले उल्याएको ठिकै लाग्यो तर केटीलाई उल्याएको त्यति राम्रो लागेन । पत्रिकामा छापिएका कार्टुन हुँदा यी कार्टुन त्यस बेलाका चर्चित कार्टुन होलान् भन्न सकिन्छ । यसको आवरणमा रहेको दासढुङ्गालाई उडाएको चित्रले नेपालका ठुला नेता मदन भण्डारीको हत्याको रहस्य नेताले नै लुकाएको देखाउँछ ।

राजेश मानन्धर चित्रकलामै एम फिल गरेका विद्वान् प्रतिभा हुन् भन्ने कुरा उनको परिचय हेरेर थाहा हुन्छ । उनको परिचयबाटै यी कार्टुनहरु भाँडभैलो, जनमञ्च, कान्तिपुर साप्ताहिक, लोकपत्र, हिमालय टायम्स, नयाँ सडक, अन्नपूर्ण पोष्ट, कामना, रकेट, छलफल, तरुण, झ्याइँकुटी आदि विभिन्न पत्रिका र पुस्तकमा छापिएका कार्टुनको संग्रह हो भन्ने थाहा हुन्छ । त्यसो हुँदा यो उनको धेरै लामो समयमा बनाएका कार्टुन चित्रहरुको संग्रह हो । यसको महत्व चित्रकला क्षेत्रमा छ । यसको अझ बढी महत्त्व चित्रकलाको कार्टुन विधाका क्षेत्रमा छ भन्ने लाग्छ ।

०००
२०८१ भदाै
युनाइटेड स्कुल, ललितपुर
कक्षा- ९