नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

मदन लम्साल :

नेपालमा केवल दुई कुरा खुब विक्री हुन्छन्– ताली र गाली । गाली नेपाली समाजको सार्वभौम–स्वीकृत–स्वर हो । यो त्यही त्यो भाषा हो, जुन संसददेखि तरकारी बजारसम्म उस्तै धाक, उस्तै धारका साथ बोलिन्छ । रमाइलो त के छ भने यसमा दोभाषे चाहिँदैन । तपाईं पूर्वेली हुनुहोस्, पश्चिमेली हुनुहोस्, मधेशी, पहाडी, थारू जे सुकै हुनुहोस् गाली चाहिँ मजाले बुझ्नुहुन्छ । गालीले हरेक नेपालीको गालामा लाली ल्याउँछ ।

गाली यति ‘लोकतान्त्रिक’ छ कि बच्चाले खेल्दै–खेल्दै सिक्न सक्छन् र हजुरबुबाले अन्तिम सास लिँदासम्म पनि प्रयोग गर्न सक्छन् । गालीले न जाति हेर्छ, न धर्म, न भाषा । त्यसैले त टियूमा गालीमा थेसिस पनि लेखिएका छन् ।

‘समता’को सबैभन्दा कडा–कसिलो–कटु सिद्धान्त नै शायद यही हो । संविधान लेख्नेहरूले साँच्चै समानताको आधार खोजेका भए, संविधानको पहिलो वाक्य हुन्थ्यो, ‘नेपाल गाली–प्रधान गणतन्त्र हो ।’ गाली त्यो पुल हो, जसले धनी–गरीब, पढेका–नपढेका, शहर–गाउँ, नेता–जनता–सबैलाई समान स्तरमा ल्याएर जोडेको छ ।

गालीको समाजशास्त्र पनि कम रोचक छैन । जहाँ तर्क टुट्छ, त्यहीँ गालीको राज्याभिषेक शुरू हुन्छ । बहसमा विचार हराउँदा मानिसले गालीको झटारो हान्छ । यो नेपाली भाषाको ब्रह्मास्त्र हो । गाली त्यो बन्दुक हो, जोसँग सहनशीलता शब्द नै छैन । गाली ती पढे–लेखेका मानिसका हातको ढाल हो, जसलाई आफ्नो ‘विद्वत्ता’ बचाउनुपर्ने हुन्छ, देखाउनुपर्ने हुन्छ ।

अझ रमाइलो के छ भने हामी गालीलाई रिससँग जोड्छौं, तर यसको जन्मस्थान त प्रेम, अपनत्व र आत्मीयतामा पो छ । कुनै साथी भेटिँदा भन्छ, ‘ओई गधा ।’ र अर्कोले हाँस्दै अँगालो हाल्छ । त्यसैले सोच्नुस् त, गाली कति लचिलो र लोभलाग्दो छ ।

राजनीतिमा त गालीको प्रयोग झन् उच्चस्तरको छ । एउटाले अर्कोलाई न्वारानदेखिको बल निकालेर गाली गर्छन्, भोलिपल्ट सत्तामा जान अँगालो हाल्छन् । जनताले नबुझेर झगडा ठानिरहेका हुन्छन् । समाजले यसलाई ‘नीच’ माने पनि गाली वास्तवमा भाषा, सत्ता र समाजलाई हल्लाउने सबैभन्दा शक्तिशाली स्वर हो ।

गालीको सबैभन्दा ठूलो रंगमञ्च राजनीति नै हो । नेता जब मञ्चमा उभिन्छन्, उनका दर्शन र सिद्धान्तले जनता जाग्दैनन् । तर जति बेला गालीको वर्षा शुरू हुन्छ, भीडमा त करेन्ट नै लागेजस्तो हुन्छ । गाली सुन्नासाथ जनता यति उत्साहित र उत्तेजित भइदिन्छन् कि ताली ठोकेर भोट हालीहाली नेतालाई सिंहासनको ढोका खोलिदिन्छन् ।

रमाइलो त के भने गाली जति असभ्य, स्वागत त्यति नै ‘सभ्य र भव्य’ । भिडबाट ताली, सिट्ठी र जयजयकार गुन्जन थाल्छ । राजनीतिमा गाली रणनीति हो, यसकै भरमा मत तानिन्छ, सरकार ढल्छ, नयाँ गठबन्धन बन्छ । नेताका लागि गाली त तलवारको धार हो, गालीविना राजनीतिक भाषा उस्तै हुन्छ, नूनविनाको दालजस्तै–खान मिल्छ, स्वाद हुँदैन ।

गालीको सांस्कृतिक धार पनि उत्तिकै मनोरम । भारतीयहरू गान्धीमा, युरोपेलीहरू शेक्सपियरमा गर्व गर्छन्, हामी आफ्नै ‘गाली भण्डार’मा । हरेक प्रदेश, प्रत्येक भाषाभाषी, प्रत्येक समुदायको आआफ्नै ‘गाली–शब्दावली’ छ । कसैले आफ्ना गालीमा खेतीपाती मिसाउँछ, कसैले पशुपन्छीको जन्ती नै उतारिदिन्छ त कसैले स्त्री वर्गलाई तानेर ल्याउँछ । गालीमा रचनाशीलताको यस्तो विविधता पाइन्छ कि कवि–सम्मेलन पनि धेरै पछि पर्छ ।

कसैले गालीलाई ‘असभ्य’ भन्छन् । तर मान्नुस् लोक–संस्कृतिको असली आकृति यिनै गालीका शब्दहरूले देखाउँछन् । किसानले हलो चलाउँदा, मजदूरले बोझ उठाउँदा, चालकले सडक पार गर्दा, गाली उनका दैनिक मन्त्र हुन् । तपाईं मान्नुस् या नमान्नुस्, गालीविना यो देश आधा घण्टा पनि चल्न सक्दैन । विश्वास लागेन ? सामाजिक सञ्जाल हेर्नुस् त । पूरै देश ‘गाली–साहित्य’को ग्राफिटी–ग्यालरी बनिसकेको छ ।

अब तपाईं भन्नुहोला, गाली त खराब । म भन्छु, गाली त आत्म–शुद्धि हो । यसो सोच्नुस् त, पति कार्यालयमा हाकिमको हप्की खाएर आउँछ । घरमा खान बस्यो, नून बढी हुन्छ । अब बिचरा के गरोस् ? यदि गाली नहुने हो भने कि त ऊ हार्ट अट्याकले ढल्छ, कि कवितामा पलायन हुन्छ । धन्न गालीले नै उसलाई बचाउँछ । गाली नै उसको मनको ‘भेन्टिलेटर’ हो, उसको भावनाहरूको ‘सेफ्टी भल्भ’ हो । डाक्टरले नलेख्लान्, तर गालीले नै रक्तचापलाई नियमित बनाइदिन्छ । गाली नभएको भए समाज उहिल्यै मानसिक अस्पतालको मेनगेटमा पुगिसक्थ्यो ।

गालीको आर्थिक उपयोगिता पनि कम छैन । यो सबैभन्दा सस्तो, सरल र प्रभावकारी अभिव्यक्ति हो । पैसा खर्च नगरी गाली पस्किनुस्, अगाडिको मान्छे शिथिल भइहाल्छ । वकिलले शुल्क माग्छ, डाक्टरले प्रेस्क्रिप्शन लेखेबापत फी, गुरुजीले दक्षिणा माग्छन्, तर गाली ? पूर्ण निःशुल्क । र अझ त्यसमाथि असर त बिजुलीजस्तै तत्काल हुन्छ ।

यसैले प्रायः विवादहरू गालीका दुई–चार थोपा पर्नेबित्तिकै मिलिहाल्छन् । अदालतमा केसहरूको फैसला महीनौं र वर्षौं लम्बिन्छन् । गालीको फैसला त तत्क्षण आइहाल्छ । त्यसैले म भन्छु, गाली गरीबको अदालत हो । अब सोच्नुस् त गाली गर्नु सधैं मूर्खता हो र ? होइन नि । बरु कैयौंपटक त गाली नै होशियारी हो ।

नेताले भिड तान्न गाली प्रयोग गर्छन् । लेखकले किताबमा गाली राखेरै साहित्यिक पुरस्कार हात पार्छन् । चलचित्रमा गाली काटिदिए सेन्सरले पास गर्छ, तर दर्शकले पास गर्दैनन् । समाज जुन शब्दहरूबाट डराउँछ, त्यही शब्द बजारमा सबैभन्दा बढी बिक्छ । गालीको व्यापार चलिरहेकै छ, पत्रपत्रिकाहरूदेखि सामाजिक सञ्जालसम्म । हिजोआज त गाली ट्रेन्डिङमै जान्छ । समझदारले त्यसलाई ‘निःशुल्क प्रचार’मा बदलिदिन्छन् ।

गाली अपशब्द होइन, शब्दब्रह्म हो । यो नेपाली जीवनको रस, रक्त, रिदम हो । गालीले हँसाउँछ, हलुका बनाउँछ, सत्ता हल्लाउँछ, साहित्यलाई ताजा बनाउँछ, समाजलाई जोड्छ । त्यसैले यसो सोच्नुस् त, जब यो देशमा गाली नै सबैभन्दा प्यारो र सर्वमान्य अभिव्यक्ति हो भने यसको महिमा किन नगाउने ?

त्यसैले, यदि कसैले तपाईंलाई गाली गर्यो भने नरिसाउनु है । त्यो तपाईंलाई नेपालको जीवित परम्पराको समारोहमा सहभागी गराएको हो । गालीमा उसको असन्तोष मात्रै होइन, तपाईंको अस्तित्वको स्वीकारोक्ति पनि हुन्छ ।

अन्त्यमा, गालीले नै हामीलाई बराबरी बनाउँछ । गाली सार्वभौमिक छ । त्यसैले गाली खानु र ख्वाउनु नै लोकतन्त्रको पवित्रतम कर्म हो । बरु आउनुस्, यो लोक–धर्ममा जुटौं ।

०००
अभियान (शुक्रबार, २६ मंसिर, २०८२)