नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

सानो छँदा कता कता पढ्दाखेरि फाट्टफुट्ट यस्तो भेटिन्थ्यो- ‘नेता’को स्त्रीलिङ्गी रूप ‘नेती’ । ‘केटा’को ‘केटी’ । ‘ठिटा’को ‘ठिटी’ । ‘तरुनो’को ‘तरुनी’ । ‘भोटे’को ‘भोटिनी’/‘भोटेनी’ । ‘नेवार’को ‘नेवारनी’ । ‘बाहुन’को ‘बाहुनी’ । ‘दमाई’को ‘दमिनी’ । आदि इत्यादि । यसो भन्दा फेरि ‘आदि’को स्त्रीलिङ्गी रूप ‘इत्यादि’ र’छ भनेर पिँडालु पण्डितका झैँ ठाउँ कुठाउँ पण्डित्याइँ छाँट्न थाल्नु होला । कुरो त्यसो होइन । यहाँनिर आदि र इत्यादि भनेको यी र यस्तै अर्थमा मात्र सीमित छ । पुलिङ्गी र स्त्रीलिङ्गी रूपको अर्थमा कदापि होइन ।

यतिविधि अथ्र्याई सकेपछि पनि तपाईं ‘बाग’ भनेको बगैँचा भनेर बुझ्ने मान्छेले उपबुजु्रक बनेर ‘बागी’ भनेको बगैँचाको स्त्रीलिङ्गी रूप र’छ भन्ठान्न सक्नु हुन्छ । यसो भन्नु भयो भने नेवार भाषा सिक्दै गरेको एउटा गैर नेवारलाई नेवार भाषाका गुरुले सोधेको प्रश्नमा नेवार भाषी शिष्यले उपबुजु्रक बनेर हतार हतारमा जवाफ दिए जस्तो परिणाम हुन्छ । गुरुले सोधेछन्- “नेवार भाषामा ‘हेँ’ भनेको हाँस हुन्छ, ‘घेँ’ भनेको घाँस हुन्छ भने ‘ढेँ’ भनेको के हुन्छ ?”

प्रश्न सुन्ने बित्तिकै गैर नेवार भाषी शिष्यले उपबुजु्रक बनेर फ्याट्ट जवाफ दिइहालेछ- ‘ढाँस’ । शिष्यको उत्तर सुनेपछि गुरुको त के कुरा उसका कुरा सुन्ने र बुझ्ने जति सबै गलल्ल हाँसे । नबुझ्ने जति यी किन हाँसे भनेर लोली मिलाउन हाँसे । नहाँस्नु पर्ने कारण पनि थिएन किनकि नेवार भाषामा ‘ढेँ’ को अर्थ हुन्छ- ‘उडुस’ । त्यसैले यहाँ पनि ‘ढेँ’ सँग ‘ढाँस’ को कुनै सम्बन्ध नभएझैँ ‘बाग’ सँग बागीको कुनै नाता सम्बन्ध छैन । ‘बाग’ को बगैँचा हुन्छ भने ‘बागी’ को अर्थ हुन्छ- ‘विद्रोही’, ‘विप्लवी’, ‘क्रान्तिकारी’, ‘ईर्ष्यालु’ र अन्य यस्तै यस्तै । त्यसैले यहाँ बागको कुनै चर्चा परिचर्चा हुनेवाला छैन, हुन्छ भने बागीको हुन्छ किनकी, अहिलेको जमाना नै बागीको छ । विद्रोहीको छ ।

जमाना नै बागीको छ भने म मात्र किन सोझो र निरर्थक रूपमा कसैको समर्थक भएर बसुँ भन्ने लागेर बागी बन्ने सोचमा डुबुल्किएँ । कहाँ, कतिखेर, के निहुँ झिकेर, के विषयमा बागी बनुँ ? भन्ने चिन्ता गर्दै थिएँ, त्यत्तिकैमा निर्वाचनको इज्जतदार सुनौलो मौका भेट्टाएँ बागी बन्ने र तत्काल घोषणा ठोकिहालेँ- यसपालीको निर्वाचनमा म बागी उम्मेदवार । पार्टीले जसलाई उठाए पनि म बागी । बागी बन्नबाट मलाई अब कसैले रोक्न सक्ने छैन । अब म बोलीमा बागी, व्यवहारमा बागी । हिँडाइमा बागी, डुलाइमा बागी । मेरो लवाइ बागी, खवाइ बागी । पढाइ बागी, लेखाइ बागी । म हरेक कुरामा बागी । सानोभन्दा सानो कुरामा बागी, ठूलोभन्दा ठूलो कुरामा बागी । यतिसम्म कि अरूले हाँसे म रोइदिन्छु, अरूले रोए म हाँसिदिन्छु । अरूले पानी पिए म जुस पिइदिन्छु, अरूले जुस पिए म पानी पिइदिन्छु । त्यति मात्र कहाँ हो र ! अरूले बनाए म भत्काइदिन्छु । अरूले भत्काए म बनाइदिन्छु । मबाट हरेक काम कुरामा यही नीति लागू हुन्छ । अब मेरो पाइला बागीबाट पछाडि फर्किँदै फर्किँदैन । बागीमा पाइला परेपछि पर्‍यो पर्‍यो । पछाडि फर्केर ढुलमुले हुन थाल्यो भने त आफ्नै मतदाताले पनि पत्याउँदैनन् । म त देश बनाउने मान्छे पो त ! अरू जस्तो हो र ?

म बागी बनेको थाहा पाएपछि टिकट दिन्छु भनेर आस देखाउने पनि आए । त्रास देखाउने पनि आए । बास दिन्छु भनेर घडेरी देखाउने पनि आए । मुड्की उठा’र सलाम गर्नेदेखि दस औँला जोडेर प्रणाम गर्नेसम्म को को आए, आए । म कसैको लोभ लालच र जालमा फसिन । मतदाताले मत दिन्छु भनिसकेपछि अरूसँग अरू अरू कुरा मैले किन लिने ? मलाई थाहा छ नि- निर्वाचनमा मलाई नङ्ग्याउन पनि यस्ता आश्वासन आएका हुन सक्छन् । म कतै फसेँ भने त मेरा प्रतिस्पर्धीहरूले त त्यसैलाई चुनावी मुद्दा बनाउन पनि सक्छन् । उनीहरूको चलाखीसँग म पूणर्तः परिचित छु । म आफैँ पनि पार्टीमा हुँदाका अवस्थामा कस्ता कस्ता ठाउँका कस्ता कस्ता व्यक्ति कहाँ कस्ता कस्ता आश्वासन लिएर ग’को थिएँ । यस्तै आश्वासनले कतिलाई बल्छीमा पारियो, कतिको प्राण बिसर्जन र कतिलाई घाइते बनाएर छाडियो । त्यो त जम्मै मलाई थाहा छ नि । कुरै नबुझी त्यसै म पनि कहाँ बागी भा’छु र ?

त्यसो भनेर तपाईंले मलाई साह्रै अतिवादी आँखाले हेरिहाल्नु पनि पर्दैन । बागीका पनि अनेक किसिम छन् । तह र वर्ग छन् । मेरो वाद भनेको अवसरवाद हो । त्यसैले म गेरुवाधारी बागी हुँ । गेरुवाधारी भनेपछि मेरो तह र वर्ग त्यसै पनि थाहा लागिहाल्छ । पल्लाघरे जेठो क्रान्तिकारी बागी हो । उसको वाद भनेको मेरो जस्तो अवसरवाद नभएर लिँडेवाद हो । ऊ मुलुकमा प्रजातन्त्र आउँदा व्यवस्थाकै बागी बनेर निर्दलीय व्यवस्था ठिक भन्थ्यो । निर्दलीय व्यवस्था आएपछि दलीय व्यवस्था चाहिन्छ भन्थ्यो र नारा जुलुस गरिटोपल्थ्यो । दलीय व्यवस्थाको पुनर्बहाली भएपछि गणतन्त्रतिर मुन्टो फर्कायो । गणतन्त्र आएपछि अहिले ऊ राजतन्त्र नै ठिक भन्न थालेको छ । वैदेशिक सम्बन्धका बारेमा पनि उसको बागी नीति क्रान्तिकारी नै छ । दक्षिणतिर सम्बन्ध राम्रो हुन थाल्यो भने उत्तरतिर पो राम्रो सम्बन्ध कायम गर्नु पर्छ भन्छ । उत्तरतिर सम्बन्ध राम्रो हुन थाल्यो भने दक्षिणतिर पो राम्रो सम्बन्ध कायम गर्नु पर्छ भन्छ । पूर्व र पश्चिमका हकमा पनि ऊ यस्तै कुरा ओकल्छ । जे कुरामा पनि ऊ त्यस्तै क्रान्तिकारी बागी । त्यसैले मैले यो भन्नै पर्छ कि म गेरुवाधारी बागी हुँ, पल्लाघरे जेठो जस्तो जड क्रान्तिकारी होइन । अलचक होइन । यति भनिसकेपछि तपाईंले मलाई अनेकौँ शङ्का र उपशङ्का गरिरहनु पर्दैन ।

आउँदो निर्वाचनसम्म मेरो बागीपनमा कुनै उतार चढाव आउने छैन । म पक्कापक्की बागी उम्मेदवार । घोषित निर्वाचन अघि कुनै पनि हालतमा मेरो गेरुवा उत्रँदैन । मतदाताले मलाई काँधमा थापिसकेका छन् । मेरो निर्वाचन घोषणा पत्रमा समाविष्ट विषय मेरा कार्यकर्तामार्पmत परामर्शका लागि मतदाताका कान कानमा सम्प्रेषाण भइसकेका छन् । ती विषयलाई उनीहरूले सकारात्मक रूपमा लिएका छन् । त्यसै भएर पनि म बागी बन्न हौसिएको छु । रौसिएको छु । पार्टीभित्रकाले मेरो चाल बुझेकै छैनन् । म त पार्टीमा दह्रोसँग खारिएर बाहिरिएको मान्छे पो त । राजनीतिको ‘र’ देखि कूटनीतिको ‘क’ सम्म सप्पै था’छ मलाई । त्यसैले त म बागीमा पनि पाको बागी । त्यसैले अरू जस्तो लरतरो बागी म कहाँ हुँ र ? जो पायो उही मान्छेले चिनेकै छैनन् मलाई ।

मेरो निर्वाचन घोषणा पत्रको दुई चारवटा बुँदा राजनीतिक पार्टी र अरू उम्मेदवारलाई नखुस्काउने शर्तमा तपाईंलाई मात्र खुसुक्क सुनाउँछु । यति सुनिसकेपछि तपाईं आफैँ भन्न थाल्नु हुन्छ, निर्वाचन गराइरहनै पर्दैन । तपाईंलाई त्यस्सै प्रमाण-पत्र दिए हुन्छ । निर्वाचन गरा’र हुँदो न खाँदो राष्ट्रको ढुकुटी मात्रै किन नास गर्ने ? यस्तो घोषणा पत्र पढिसकेपछि जतिसुकै राम्रो भए पनि अरूको घोषणा पत्र मतदाताले पढ्दै पढ्दैनन् । कथङ्कदाचित उनीहरूका अघि साखुल्ले बन्नैका लागि पढिनै हालेछन् भने पनि त्यसमा विश्वास गर्ने भेटिन्नन् । त्यसका पछि लाग्ने कोही हुँदैनन् । आफ्नो घोषणा-पत्रलाई बढ्ता बढाइ चढाइ गर्‍यो भन्ठान्नु हुन्छ भने तपाईं आफैँ पढ्नुस् न कस्ता छन् मेरा घोषणा पत्रका बुँदा –

 जनतामा आस जगाउने र तिनको बास डगाउने कुरामा व्यर्थमा कसैले चिन्ता र चासो लिइरहनु पर्दैन, त्यसको जिम्मा म लिन्छु ।
 उड्नेमा चरादेखि गुड्नेमा गुच्चासम्मलाई समान अधिकार स्थापित गरिने छ ।
 कराउनेको कर्कलोदेखि नकराउनेको नर्कटसम्मको संरक्षणको व्यवस्था मिलाइने छ ।
 परम्परादेखि भन्दै आइएको ‘आईमाई’ शब्दलाई ‘गईमाई’ र ‘लोग्ने मान्छे’ शब्दलाई ‘ढोग्ने मान्छे’ भनेर सम्मानजनक सम्बोधनको व्यवस्था मिलाइने छ ।
 घरैपिच्छे एक एक कमण्डलु वितरण गरी ‘एक घर एक रोजगार’ को नीतिलाई पूर्ण रूपमा कार्यान्वयनमा ल्याइने छ ।
 पक्ष र विपक्षमा मान्छे जुधाएर जिन्दगीभर शरीर र सम्पत्ति दुवै शिथिल बनाउने अदालती व्यवस्थालाई खारेज गरी छोटो छिटो न्याय दिन ‘जसका लाठ उसका भैँस’ नामक सृष्टिकालीन व्यवस्थालाई पुनर्स्थापन गरिने छ ।
 ‘सोझालाई सुली, चोरलाई चौतारो’ भन्ने आरोपबाट मुलुकलाई मुक्ति दिलाउन मुलुकभित्र रहे भएका सम्पूर्ण चौतारा मासिनेछ र सुली निर्माण र त्यसको बेचबिखनमा प्रतिबन्ध लगाइने छ ।
 किसानलाई मल र विरामीलाई जलको व्यवस्था गर्ने अधिकार र स्वतन्त्रता पीडित किसान एवम् विरामीलाई नै दिइने छ ।
 साउने निकास र असारे विकासलाई कानुनमै लिपिबद्ध गरिने छ ।
 मट्टितेल र भट्टीतेल मिसावट कार्यलाई कानुनी मान्यता दिइने छ ।
 निःशुल्क शिक्षा र स्वास्थ्य सेवाले शिक्षा र स्वास्थ्यको गुणस्तरलाई खस्काउँदै लगेको जनगुनासोलाई सम्बोधन गर्न दिन दुगुना, रात चौगुना शुल्क वृद्धि गरी शिक्षा र स्वास्थ्यको गुणस्तरलाई उकास्ने नीति र गति अवलम्बन गरिने छ । यस्तो नगर्ने निजी विद्यालय र स्वास्थ्य संस्थाहरू ठाडै खारेजीमा पर्नेछन् ।
 पशुपालन र दुग्धजन्य वस्तुको उत्पादन कार्य झन्झटिलो बन्दै गएकाले यस्ता वस्तुको उपभोग कार्यमा जनतामा वितृष्णा पैदा गरिने छ र सो सम्भव नभएमा त्यस्ता वस्तु आयात गर्ने नीति अङ्गीकार गरिने छ ।
 पुस्तकी पढाइ र कलमी कोराइलाई मसाल र ब्यानरले विस्थापन गरी शिक्षक विद्यार्थी दुवैलाई केही हदसम्म भए पनि पारम्परिक काम र झन्झटबाट मुक्त गराइने छ ।
 हाजिर वापतको माम र काम वापतको दाम समय सापेक्ष बनाउने पूणर्ण स्वायत्तता रोजगार वर्गलाई नै प्रदान गरिने छ ।
 नेता र कार्यकर्ताका विषयमा चाहिँदा नचाहिँदा कुरा गरेर समय खेर नफाल्न सर्वसाधारण जनतालाई विनम्रतापूर्वक आग्रह गरिने छ ।
 कुनै पनि पदाधिकारी, कर्मचारी र कामदारलाई देखिने रूपमा राजनीतिमा संलग्न गराउने कार्यलाई प्राथमिकताका साथ बढावा दिई पारदर्शिता कायम गरिने छ ।

मेरो निर्वाचन घोषणा पत्रमा उल्लिखित माथिका केही बुँदाको अध्ययन र मननले नै मेरो राजनीतिक दृष्टिकोण र क्रान्तिकारी सोच छर्लङ्ग हुनेछ । यस अवस्थामा निर्वाचनमा मैले पाउने मतमा कसैले घुन पुतली लगाउने अवस्था म देख्दिन । त्यसैले पनि मेरो उम्मेदवारी बागीका रूपमा कायम रहनेछ ।

उम्मेदवारलाई निर्वाचन चिह्न प्रदान गर्ने दिन आउन अझै बाँकी भएकाले म मेरा मतदातालाई अहिले नै यही चिह्नमा मतदान गर्नुस् भनेर ठ्याक्कै भनिहाल्न चाहिँ असमर्थ छु । मेरो समस्या तपाईंहरूले पक्कै पनि बुझिदिनु हुनेछ । त्यसका लागि मेरा आदरणीय मतदाताहरूले केही समय अझै पर्खिनु पर्छ । अन्त्यमा म के भन्न चाहन्छु भने – “आदरणीय मतदाताहरू रातभरमा अग्राख पलाएर समयले कोल्टे फेरेन भने हेर्दै जानुस् निर्वाचनसम्म के के हुन्छ के के ?”

(युवामञ्च, २०७४ फागुन)