नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

नरेन्द्रराज पौडेल :

झलक्क हेर्दा तपाईं छक्क पर्नुहोला, अनि मलाई भन्नु होला यो पड्केलाई के दशा बिग्रिएर वाहियात कुरा गर्न थालेछ । चाकरीको चोला रे ! चाकरीको पनि चोला हुन्छ र ने चाकरी त बितेको युगको कुरा भइगयो नि । बीसौं शताब्दीको स्वच्छन्द संसारमा पनि केको चाकरी ? आफ्नो पौरख तिखार, जो-जति सक्छौ कमाऊ र मौज गर, बस आजको प्रवृत्ति नै यही हो । हो तपाईं यसै भन्नुहोला । तर भन्न जे भने पनि तपाईं यस भनाइको भरचाहिँ नपर्नुहोला, यदि भर पर्नुहुन्छ भने तपाईको बुद्धिले ठीक गरेको छ भन्नचाहिँ सकिन्न। उदाहरणका लागि भनौं- साना नानीहरूले पहिले भोटो लगाउँछन् । अलि महिनापछि भोटोले चोला फेर्छ घाँगर बन्छ । नानीहरू वयस्क हुन्छन् अनि घाँगरले पनि चोला फेर्छ मिनीस्कर्ट, प्यारालाल आदि बहुउद्देशीय रूप लिन्छ । यहाँनिर बहुउद्देश्यीय भन्नुको अर्थ शरीरको जति भाग छोपे पनि मिल्ने हो । अनि नानीहरू आमा हुन्छन् । उता स्कर्ट र प्यारालालले चोला फेर्छ र चोलो फरिया बनेर लफ्रक्क बेरिने गर्दछ । अनि यसले बेरिएको बेरियै भएर नानीहरूलाई बज्यै बनाउँछ । बस चाकरीको पनि गति यस्तै छ ।

हुन त उहिलेको कुरा खुइलिएको हल्ला छ। तर मेरा दुई टोड्के नजरले उहिले र अहिले एकै देख्छन् । हुन सक्छ यो मेरो दृष्टि-भ्रम होला । हाम्रा गाउँमा एउटा सय वर्ष पुग्न लागेका डिट्ठा बाजे छन् । उनको नाउँ दौडीदत्त डिट्ठा हो । उनी बाह्र वर्षसम्म बग्गीको अगि अगि दौडिएर डिट्ठा भएका रे । बिहान जुरुक्क उठेर सिंहदरबारमा चन्द्रशमशेर महाराजको सेवामा हाजिर बजाउन जान्थे रे । महाराज बाहिर डुल्न सवारी भएपछि बग्गीको अगि-अगि दौडन्थे रे। भद्रकालीमा आइपुगेपछि एक पटक स्वस्ति चढाउँथे रे । महाकाल स्थानमा आइपुगेपछि अर्को स्वस्ति चढाउँथे रे । पुतली सडकको मोडमा आइपुगेपछि अर्को स्वस्ति चढाउँथे रे । अनि सिंहदरबार भित्रिंदा अर्को स्वस्ति चढाएर विदा हुन्थे रे । बाह्र वर्षसम्म दिनहुँ बग्गीको अगाडिपट्टि फर्किएर उल्टो दौडँदा एक दिन पनि उनलाई घोडाले कुल्चन पाएन रे । अनि उनको त्यस्तो बहादुरीबाट प्रसन्न भएका महाराजले डिट्ठा भइस् भनेर उनलाई आशीर्वाद दिए रे । त्यसैले उनको नामचाहिँ दौडीदत्त डिट्ठा रह्यो रे ।

अर्का एक जना कन्दने सुब्बाको इतिहास भने योभन्दा अलि बेग्लैछ । हुन त उनी पनि दौडीदत्तकै समकालीन थिए रे । तर उनी चाहिँले चाकरी गर्दा अलि खतरा मोलेका रहेछन् । उनी प्रत्येक दिन भद्रकालीनिरको एउटा रूखमा चढेर रूखका हाँगामा कन्दनी अल्झाएर झुन्डिने गर्दथे रे । झुन्डिएर हावामा पौडी खेलिरहेको हेरेर मात्र महाराजको बग्गीले बाटो लिन्थ्यो रे । तर उनले चाहिँ झुन्डिन थालेको तीन वर्ष पुग्दा न पुग्दै वनजाँचको सुब्बाङ्गी पाएका थिए रे । कन्दनीमा अडिएर झुन्डिने गरेकाले नै उनको नाम कन्दने सुब्बा रहेको रे ।

त्यस्तै नब्बे सालतिरको कुरा हो । बर्दियाको जङ्गलमा सिकार खेल्न जाँदा मधिसे खसीजस्तै लामा कान गरेको एक जना जङ्गली मान्छे फेला परेको थियो रे । त्यसलाई ल्याएर सिकारी जर्नेलहरूले कोसेलीस्वरूप महाराजकहाँ चढाउँदा त्यो अनौठो जङ्गली मान्छेलाई कुमारी चोकको हाकिम बनाएर महाराजाले पठाइदिएका थिए रे । अनि उनको नामै लमकन्ने हाकिम रहेको थियो रे। पछि उनको हाकिमी फस्टाइसकेपछि वरिपरि लागेर दुई-चार जनाले उनका कान समातेर हिँड्थे रे ।

अगि जङ्गबहादुरको पालामा बाङ्गो रूखलाई आफ्नो गर्धनको बाजी राखेर बाङ्ग भनी ठोकुवा गरेर जम्दारी पाउने इतिहास प्रख्यातै छ । अझ देउताकै पालाको कुरा गर्ने हो भने पनि चाकरीको चकचकी कहाँ पाइन्न र ? सुदामाले भगवान् कृष्णलाई भेट्न जाँदा एक माना कनिका बोकेका थिए रे । रामचन्द्रले महादेवको धनु उचालेर जनक राजाको मनोरञ्जन गरेको भरमा सीताजस्ती सुन्दरी नै हात लगाएका थिए । उता कृष्णजीको अगि पछि लागेर हिँड्दा हिँड्दै अर्जुनले कृष्णजीकी बहिनी सुभद्रालाई टप्काएका थिए । राजा दिलीपले गाईको चाकरी गर्दा-गर्दा बल्ल तल्ल छोरो पाएथे, कौत्सले राजा रघुको चाकरी गरेर मात्र गुरु-दक्षिणाको रकम हात लगाएथे रे । तर तपाईं अपुतो हुनुहुन्छ भने हिजोआज गाईको चाकरी गरेर छोरो पाइन्न नि ।

छोरै पाउन्छ भने या त परिवार नियोजनका हाकिमहरूको चाकरी गर्नुहोस्, त्यतिले नभए आफ्नी श्रीमतीको सहायता लिएर साथी- भाइहरूको चाकरी गर्नहोस । सायद फरक पर्ने छैन । परिहाले पनि आपका यौटी बैला आइमाई खोजेर चाकरी गर्नोस् । अनि निश्चयनि फरक पर्ने छैन ।

पत्ता बढी सन्तान भए पनि तपाईंले चाकरी नै गर्नुपर्छ । पहिले सन्तानको आमाले सन्तान पाउने दुई-चार महिना अगिदेखि नै खुट्टा पसारेर तपाईलाई चुलोभाँडो सत्यार्न लगाउलिन् । उता डेरी दूधका लागि बिहानै उठेर धोती न टोपीसँग तपाई आफैँ दगुर्नुपर्छ । तीन- चौथाइ पानी-दूधका लागि तीन घन्टा लगाएर फर्किएपछि तपाईं रित्तो इस्टोभ हल्लाउनुहुन्छ र रित्तो ग्यालेन टिपेर दौडनुहुन्छ । बल्लतल्ल मटीतेल पाउनुहुन्छ र मक्ख परेर फर्कनुहुन्छ । तर बेलुकैदेखि चामल सिद्धिएको कुरा तपाईले बिर्सनुभएको छ । त्यसैले चामलको टिनभित्र हात हाल्दैमा वास्त्याङ्ग पर्नुहुन्छ । हरिया दाँत देखाएर श्रीमतीलाई चामल पैसा दुवै कुरा सिद्धिएको बेहोरा बताउनुहुन्छ अनि नाक- कानको सुन धितो राख्ने धुनमा बाँडाको चाकरी गर्नुहुन्छ । अनि जसोतसो चुलो धुवाँएर भनौँ कि तातो पेट गरेर भनौँ, अफिस जानुहुन्छ । तर बाहिरै एघार बजिसकेको देखेर तपाईंको मुटुले ढ्याङ्ग्रो ठोक्छ । अनि तपाईं यस संसारबाट बाहिर डरको संसारमा दौडनुहुन्छ र अफिस बाहिरदेखि दुई हात जोडेर झुक्तै भित्र पस्नुहुन्छ । तर तपाईंको नमस्कार भित्तो र हाकिमले फर्काउँदैनन् । अरु सानाठूला सबैले फर्काउँछन् ।

तपाईंका जति सन्तान बढ्दै जान्छन् उति नै तपाईंले यस चाकरीमा खप्पीस बन्दै जानुपर्छ । भोलि छोरा-छोरी पढाउनुपर्ला त्यो बेला स्कुल भर्ना गर्नु पर्दा देख्नुहोला । झन् जागिरे नै बनाउनुपर्‍यो भने त तपाईंको आफ्नै पालोमा भन्दा बढी बिजोगी चाल हुनेछ । अब गुरु-दक्षिणाका लागि भन्ने हो भने उहिलेजस्तो उधारो गुरु-दक्षिणा आज चल्दैन । यदि तपाईं विद्यार्थी भएर स्कुल कलेजमा पढ्नुहुन्छ भने पहिले तपाईं गुरुको घरमा गएर मुखभरिको ट्युसन रकम अगि सारेर पढ्नुपर्छ । फेरि पढ्ने भनेर खुरुखुरु किताब पढ्नतिर लाग्नुहोला र फेला पर्नुहोला नि ! त्यसो होइन, पहिले तपाईंका गुरुले किताब लेखेका छन् भने ती किन्नुहोस् । अनि उनका साथीले लेखेका भए ती किन्नुहोस् । त्यसपछि गेस गरी माग्नुहोस् र कतै चिट बनाउन र कतै टिक मार्क लगाउन सिक्नुहोस् । चिट र पढाइको एउटै ट्युसन हो । अनि त पार नलाग्ने भन्ने कुरै छैन । तर पहिलेजस्तो मल्टी-पर्पस गुरु आजभोलि पाइन्नन्, त्यसैले तपाईंले जति विषय पढ्ने हो उति नै गुरुहरूको चाकरीमा हाजिर हुनुपर्नेछ ।

यदि विद्यार्थी भए त यो कुरा ठीक छ । तर तपाईं स्वयम् गुरु हुनुहुन्छ भने तपाईंले विभिन्न तहमा चाकरी गर्नुपर्छ । यो चाकरीचाहिँ तपाईंको आफ्नो इच्छाअनुसार पनि हुन्छ । यति तपाई ज्यादै राम्रो पढाउने विद्वान् कहलाउन चाहनुहन्छ भने कक्षामा पढाउँदा विद्यार्थीले जाँच दिइसकेपछि, सकेसम्म र मिलेसम्म नम्बर पेल्ने गर्नुहोस् । फेरि यसले गर्दा तपाईंलाई बढी विद्यार्थीपरक मान्छे भन्लान्, त्यहाँ पनि बच्नुहोस् ।

त्यस्तै यदि तपाईं लेखक, समालोचक बन्ने धुनमा हुनुहुन्छ भने हप्ते र महिने दुई-चार पत्रिकाका सम्पादकहरूलाई पहिले एक-दुई राउन्ड जाँडपानीको व्यवस्था गर्नुहोस् । अनि सकेसम्म अरूकै लेख चोरेर केही नलागे आफैँ लेखेर भए पनि एक-दुइटा लेख छपाउनुहोस् र कक्षाका विद्यार्थीहरूलाई सुनाउने गर्नुहोस् । लेख पढिसकेपछि त्यस दिनलाई बिदा दिने गर्नुहोस् । अनि तपाईंले लेख पढ्दा विद्यार्थीहरूले के-के गरिरहेका हुन्छन् त्यसतिर पटक्कै ध्यान नदिने गर्नुहोस् । वस यति भएमा रायोको सागको कीराजस्तै क्रमशः तपाईं भयङ्कर लेखक बनेर अगि बढ्नुहुन्छ ।

तर तपाईं यताउति नहेरी ठाडो प्रमोसन मात्र चाहनुहुन्छ भने यो कुरातिर नलाग्नुहोला । पहिलो कुरा हाकिमहरूको दिनको तीन पटक चाकरी बजाउने गर्नुहोस् । दोस्रो कुरा ठूला-ठूला मान्छेका पाएसम्म छोरी नपाए भान्जीकोसम्म भए पनि चाकरी गर्नुहोस् । यदि दुवै कुरा असम्भव भए पनि सके लिङ्ग बदल्ने र नसके पनि सारी- ब्लोजसम्म लगाएर हिँड्ने गर्नुहोस् । बस, फरक पर्ने कुरै छैन । आज लोफर, भोलि जोकर, पर्सि त … सर । तर तपाईंले यति गर्नुभन्दा अगाडि दश दिनजति अलिकति दुबो कुटेर खाने गर्नु पर्नेछ । खैर के भो र त्यति मामुली काम गर्न ।

अब रह्यो डिट्ठा र सुब्बाङ्गीको कुरा । आज बग्गीको जुग छैन । त्यसैले अगि-अगि दौडिएको भरमा दौडीदत्त डिट्ठा बन्ने दुष्प्रयास नगर्नुहोला । मोटरको अगाडि दौडिए किचिहाल्छ । मोटर- साइकलको अगाडि दौडिए चिचिहाल्छ । पछि-पछि दौडिएर भेट्टाउने कुरा भएन, तर दौडीदत्त नबन्दैमा म डिट्ठा भइनँ चाहिँ नभन्नुहोला । दौडीदत्त नभए कोडीदत्तै बन्नुहोला, उही ! तपाईंलाई डिट्टै बन्नु पर्‍या न हो ? उपाय बिस्तारै बताउँला । उता कन्दने सुब्बाको महत्त्वाकाङ्क्षा त राख्तै नराखे पनि भयो । जाबो कन्दनीको भरमा रूखमा झुन्डिएर तपस्या गर्न को सक्ने ? तर होइन यसको पनि विधि अर्कै छ । फेरि सुब्बै हुन पाइनँ भनेर तपाईं छटपटाउनुहोला । हेर्नुहोस् तपाईं दौडीदत्तको बिँडो थाम्न चाहनुहुन्छ भने बिहानदेखि साढे नौ बजेसम्म कुनै मोटरवालाको ढोका कुर्नुहोस् । जब मोटर बाहिर जान थाल्छ अनि तपाईं जमिनभन्दा अलि माथिसम्म झुकेर नमस्कार गर्ने गर्नुहोस् । तपाईंलाई नचिनेकाले पहिलो दिन मोटरभित्रबाट कुनै प्रतिक्रिया फर्कँदैन । यही रीतले दस-आठ दिन बितेपछि मोटरभित्रबाट मरेस् मनेजस्तो पारामा नमस्कार फर्कने गर्छ । अनि तिनै मोटरवालाका एक-दुई तह उँधो र उँभोका मान्छेहरू पनि चिन्नुहोस् । अनि एक दिन उनको घरैसम्म जानुहोस् र निकै आफन्तजस्तो भएर उँभो उँधो दुवैतिरका दुई-चार कुरा लगाउनुहोस् । यति गर्दागर्दै बिस्तारै उनले मन नपराउने मानिसहरू चिन्दै जानुहोस् । साथै चुक्ली लगाउने र कुरा बनाएर उनलाई सन्काउने गर्न थाल्नुहोस् । यति भएमा दौडीदत्तले बाह्र वर्ष लगाएर गरेको काम तपाईंले बाह्र महिनामा तमाम गर्नुहुनेछ । अझ तपाईं दिन उमेरकै हुनुहुन्छ भने जागिर पाउने मात्र होइन, कुनै नगिचकै नातासम्बन्ध जोड्नसमेत सक्नुहुनेछ । अनि त पिल्स खाने आइमाईको जुंगा ठडिएझै तपाईंको रूप-रङ्ग नै अर्कै भएर ठडिनेछ ।

जति गन्थन गरे पनि वास्तविक कुरा उही हो । त्यसका लागि उपाय पनि एउटै नभएर हजारौं छन् । कुरा के भने छेपारोले छिनछिनै रङ्ग बदल्छ भने चाकरीले पनि दिनदिनै रङ्ग बदल्छ । तर तपाईं- हामीजस्ता लाटा-सुधाले एक घर लाउनु र चार गाँस खानुछ भने यसै मूल मन्त्रलाई जपे मात्र पार लागिनेछ । नत्र मामिला खत्तम छ । बस !

०००
काठमाडौं
‘घरभित्रको गाईजात्रा’ (२०६२)