नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

नन्दलाल आचार्य :

(सन्दर्भ- महिला हिंसा अन्त्य दिवस)

भैंसेपुर गाउँको विद्यालयमा पढाइभन्दा झगडा र गफले बढी महत्त्व पाउँथ्यो । विद्यालयको ठूलो घण्टी झुन्ड्याउने एउटा डोरी थियो । त्यसले कहिले विद्यार्थीलाई कक्षामा बोलाउँथ्यो, त कहिले खेलकुद मैदानमा । त्यही विद्यालयकी एक होनहार छात्रा थिइन्- पारु ।

पारु असल विद्यार्थी थिइन् तर उनको एक समस्या थियो- उनलाई विद्यालयका केटाहरू सधैं सताउँथे। उनको स्कूल झोलामा कहिले कागजको गोलो फाल्ने, कहिले बाटोमा पछाडि लागेर आवाज निकाल्ने- यस्ता हर्कत दिनहुँजस्तो चलिरहन्थ्यो । शिक्षकहरूसमेत यो विषयमा गम्भीर देखिँदैनथे । उल्टो, शिक्षक भन्थे, “केटाहरू मातिए भने केटीले आतिनुहुन्न । बरू चूपचाप लाग्नुपर्छ ।”

तर, पारु जस्तो बोल्न सक्ने केटी चुप लाग्नेवाली थिइनन् । एक दिन उनी मुनामदनको कक्षा चलिरहेको बेला उभिइन् र शिक्षकसँगै विद्यालयको व्यवस्थापनलाई चुनौती दिइन् । “मुनामदनको ‘नारी जातिका दु:ख’ जति हामीलाई रटाएर लेख्न लगाउनुभन्दा, हाम्रो विद्यालयमै भएका दु:खमाथि बोल्ने आँट किन छैन, गुरुजी ?”

यो सुनेर गुरुजी हाँसे । “छोरी हो, कुरा गर्ने उमेर तिमीहरूको हैन । हाम्ले त आफ्नो ठाँउमा लागेर पढ्न मात्र सिकाउनु पर्छ ।”

हास्यव्यंग्य भए पनि पारुले यो कुरा मनमा राखेर तत्कालै केही नगर्ने निर्णय गरिन्। किनकि आज उनले ठूलो योजना बुनेकी थिइन् ।

भोलिपल्ट पारु विद्यालय आइन्, तर उनको साथमा एउटा भारी झोला थियो । साथीहरूलाई उनको झोलाको वजन हेर्दै उत्सुकता भयो । उनले हँसिलो मुहारसाथ भनिन्, “यो त मेरो नयाँ योजनाको अचूक अस्त्र हो ।”

पहिलो घण्टीपछि, जब केटाहरूले पारुलाई बाटो छेकेर उस्तै व्यंग्य गर्न थाले, उनले त्यही भारी झोला खोलेर एउटा ठूला चिप्लेटा साबुनका पोकाहरू झिकिन् । उनी मुस्कुराउँदै केटाहरूलाई भनिन्, “यो लिउ, आत्म-सुधारका लागि ।”

केटाहरू छक्क परे । “साबुन ? के हामीलाई नुहाउनु भन्न खोजेको ?”

पारुले जवाफ दिइन्, “तिमीहरूलाई आत्मा सफा गर्न मद्दत गर्न खोजेकी हुँ । बाहिरी सफाइले भित्री सफाइको सुरुवात गर्छ।”

यो सुनेर वरिपरि रहेका विद्यार्थी हाँसे। तर केटाहरू रिसले रातो भए। उनीहरू जङ्गली कुखुरा जस्तै आक्रोशित देखिए।

“यो पारु भन्ने त धूर्त पो रहिछे,” मुखियाको छोरो टुल्केले भन्यो। “अब हामी यसलाई केटाहरूबाट डराउने बनाउँछौं ।”

तर पारु पनि सजिलोको केटी थिइनन् । उनी पहिले नै तयार थिइन् ।

पारुले प्रधानाध्यापककहाँ गएर यो विषयलाई लिएर औपचारिक उजुरी गरिन् । “सर, यदि तपाईं हामीलाई केवल अनुशासन सिकाउनुहुन्छ भने, केटाहरूलाई पनि कसरी राम्रो नागरिक बन्ने भनेर सिकाउनु जरुरी छैन र ?”

प्रधानाध्यापकले गम्भीर मुहार बनाउँदै पारुको कुरा सुने। तर उनी पनि जान्दथे कि समस्या गहिरो थियो। यसैले उनले सल्लाह गरे, “यो विषयमा एउटा सार्वजनिक बहस गरौं। हाम्रा विद्यार्थीहरूले नै सही र गलत छुट्ट्याउन् ।”

त्यसपछि विद्यालयमा पहिलोपटक “न्याय बहस” राखियो। पारुको प्रतिद्वन्द्वी पक्षमा टुल्के थिए, जसलाई “स्कूलको रामभरोसे नेता” भनिन्थ्यो ।

त्यो दिन विद्यालयको सभा हल खचाखच भरिएको थियो। पारुले आफ्नो कुरो सुरु गरिन्, “महिला र पुरुष समान हुन् भनेर कति गीत गाइन्छ, कति पाठ पढाइन्छ । तर वास्तविकता के हो? मलाई यस विद्यालयमा केवल केटी भएर किन दुर्व्यवहार सहनुपर्छ ? के यो शिक्षाको मर्म हो ?”

टुल्केले मुस्कुराउँदै जवाफ दिए, “केटीहरू भावुक हुन्छन् । हामीले त केवल रमाइलो गरेका हौँ । त्यसमा किन गम्भीर हुनु ?”

पारुले तुरुन्तै भनिन्, “रमाइलो त त्यो हुन्छ जसमा दुबै पक्षले आनन्द लिन्छन् । यदि म रमाइरहेको छैन भने त्यो रमाइलो छैन, त्यो अपमान हो ।”

सभामा तालिहरू बज्न थाले। शिक्षकहरू पनि टुल्केलाई सोच्दै हेरिरहेका थिए ।

त्यस बहसपछि विद्यालयले एउटा नयाँ नियम लागू गर्‍यो – “शिक्षा र समानता, सम्मानको आधार।” केटाहरूले पनि हरेक हप्ता सामूहिक रूपमा जिम्मेवारी बाँड्नुपर्ने भयो । पारुले एक्लै उठाएको आवाजले परिवर्तनको सुरुवात गर्‍यो ।

पारुले आफूले भोगेको समस्याको समाधानमा केवल आवाज उठाइन् मात्र होइन, हास्यव्यंग्यको माध्यमबाट प्रभावकारी सन्देश दिइन् । त्यो दिनदेखि, विद्यालयमा “चिप्लेटो अधिकार” चर्चाको विषय बन्यो ।

अन्ततः, पारु भन्छिन्, “यदि समाजले हामीलाई हेप्छ भने, हामीले आफ्नो अस्त्र उपयोग गरेर आफ्नो अधिकारका लागि लड्नुपर्छ । हाँसोले पनि क्रान्ति ल्याउन सक्छ।”

०००
२०८१ मङ्सिर १० गते ।
बेलका-२, सिद्धार्थटोल, उदयपुर ।
मोबाइल 9842829206
nandalalacharya@gmail.com