नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

भीमप्रसाद लामिछाने :

बागलुङमा २ भाद्र १९९८ जन्मिएका भीमप्रसाद लामिछाने २०२४ मा प्रकशित हास्यव्यङ्ग्य कृति हो ‘घुएँत्रो’ । खित्का प्रकाशन, भैरहवाबाट प्रकाशित यो कृतिपछि विभिन्न पत्रपत्रिकामा उनका केही फुटकर रचनाहरू मात्र प्रकाशित भएका छन् । लामो समय शिक्षण पेशामा संलग्न रहेका लामिछाने भैरहवाकोे तत्कालीन श्री ५ इन्द्र राज्यलक्ष्मी कन्या माविको प्रधानाध्यापक रहेर सेवा निवृत्त भएका थिए । गत १२ असार २०८० मा कृतिशेष लामिछानेप्रति हार्दिक शब्दश्रद्धा व्यक्त गर्दै उनको ‘घुुएँत्रो’ हास्यव्यङ्ग्य सङ्गहबाट यो हास्यव्यङ्ग्य निबन्ध प्रस्तुत गरिएको छ । यो सामग्री माणिकरत्न शाक्य मार्फत बनमाली निराकारले फित्कौलीलाई उपलब्ध गराउनु भएको हो । – सम्पादक

आजको युगमा नाउँ कमाउन सबै जना आ-आफ्नो डम्फू बजाउनमा ब्यस्त छन् । कोही नेता भइटोपल्छन् त कोही लेता, भएन फेरि कोही साहित्यकार त कोही कलाकार । त्यसो भए मैले के अनि कस्तो गरूँ जसबाट जतिसक्दो चाँडो नाम, दाम, माम र कामको समस्या समाधान हुन सकोस् । कहिलेकाहीँ लाग्छ म पनि पहेंला, राता, काला लुगा धारण गरी भविष्यवाणी फलाकेर, भए नभएका भाउँता लाइदिएर घन भएका तर बुद्धि नभएकाको बुद्धि र धन भुटौं कि ? तर त्यो त कुनै रचनात्मक कार्य भएन । म जस्तो परम समाज सुधारक, परोपकारीले त्यस्तो घीन लाग्दो काम गर्न त अलिक सुहाउँदैन कि ?

इच्छा गरेदेखि मैले पनि त्यस प्रकार तलैतला परेको घर खातैखात धन, तरं तर दूध खान सक्ने थिएँ । तर त्यसो गर्दा मेरो मात्र कल्याण हुने अरूको चाहिँ बुद्धि र धन भुटिने हुनाले म जस्तो सुधारकले सबैको कल्याण हुने कार्यतिर मात्रै ध्यान दिएको छु । हुन त कतिपय यस्ता महात्माहरू पनि देखिएका छन् जसमा परोपकारको भावना रतिभर पनि छैन । केवल आफ्नो दुनो सोझ्याउन पाए उनीहरूलाई पुग्यो । तर दुःखको कुरो त्यस्तै ढोंगी र फटाहाको सम्मान गरिन्छ आज । जेहोस् कसैले कुनै प्रकारले नाम कमाए पनि म त सबैको भलो चिताउने भावना भएको हीरा मान्छे पो त । तपाईं छक्कै पनि पर्नु भयो म कस्तो लाटो मान्छे रहेछु भनेर । तपाईंले ठीक विचार गर्नु भयो । हेर्नुहोस् आजको युगमा यदि नाम कमाउनु छ भने आफ्नो प्रशंसा आफै गर्नुपर्छ । अर्काले तपाईं नभने पनि आफै भए पनि मपाई भन्नुपर्ने समय आयो । आफै मपाईं भने पो अरूले बल्ल तल्ल तपाईंसम्म त भन्लान् । आफैंले तपाईं भन्यो भने त अरूले गन्दा पनि गन्दैनन् । लौ हेर्नुहोस् ! कस्तो युग आयो ! यसैकारण मैले स्वयं आफैलाई हीरा जस्तो मान्छे भनी सम्बोधन गरेको हूँ । आफूले आफैलाई हीरा भने पो अरूले सुनसम्म त भन्लान् । थाहा पाइहाल्नु भयो होला कुराको कढी ।

अँ, मैले भन्न खोजेको कुरा के त भने मैले आफ्नो नाम कमाउने सजिलो उपाय फेला परेको छु, त्यो के भन्नु होला भने हामीले वर्षौंदेखि बोल्दै आएका कतिपय उखानहरू साह्रै निस्क्रिय र युगको दाँजोमा नसुहाउँदा छन् । सक्रिय पो कसरी हउन् ? आजबाट हो र ! ती उखान भनिन थालेको । हामीले कैयौं पुस्तादेखि वोल्दै आइरहेका छौं । कस्तै लाग्ने हतियार त धेरै काममा ल्यायो भने काम नलाग्ने हुन्छ र त्यसलाई फेरि अर्जाप्न र सान लाउनु पर्छ भने विचरा ती उखानहरूले अब कति सेवा गरुन् ? अब ती उखानहरू बूढा भएर काम नलाग्ने भइसके तर हामी शिक्षित भनाउँदाहरूले चाहिँ उनै बूढा उखानलाई बूढा गोरुलाई जोताए झैं जोताइरहेको छौं । त्यो बरा ! बूढो गोरुले कति जोत्न सक्ला र त्यसबाट हामीले कति कुरा पाउने आश गर्न सक्छौं र ? यसकारण म त ती बूढा र थोत्रा उखानलाई बटुलबाटुल पारेर काली गण्डकीमा सेलाएर त्यसको साटो आधुनिक युग सुहाउँदा उखानहरू बनाउने रचनात्मक अनि संशोधनात्मक कार्य गर्ने उद्देश्य लिएर तम्सिएको छु । हामीले मान्दै आएका उखानहरू कत्तिका निस्क्रिय र थोत्रा रहेछन् । त्यसको उदाहरण पनि दिइहालौं । यति दिनसम्म त हामीहरू ठूलो अन्धकारमा पो रहेछौं किनभने हामीले जे बोल्दै थियौं, जे देख्दै थियौं त्यो त सब सपना जस्तो पो रहेछ ।

हेर्नुहोस् हामीहरूले मान्दै र भन्दै प्राएका उखान मध्ये- “लाटा देशमा गए नबोल्नु, काना देशमा गए आँखा चिम्लनु, डूँडो देशमा गए खुट्टा उचाल्नु” केही हुन् । अरे बाबा ! आजको प्रगतिशील युगमा यस्तो भनेर पनि कतै सुहाउँछ । हिजोआज कति पनि गुण नभएका मान्छेले त म यस्तो र उस्तो भन्दछन् । उनीहरूका भए नभएका गुणहरूको प्रशंसा गरिन्छ, दानवलाई देवता भनिन्छ भने “लाटा देशमा गएर नबोल्नु, काना देशमा गएर आँखा चिम्लनु, डूँडा देशमा गएर खुट्टा उचाल्नु” भन्नु सरासर अन्याय र चित्त नबुझ्ने कुरो हो । लाटाको समक्ष त बोल्नु पो पर्छ तब पो त्यो लाटो देशमा मान प्रतिष्ठा पाइन्छ, तब पो त सबै लाटाहरूको माझमा आफ्नो डम्फू बजाउन सकिन्छ । बाठाको देशमा धेरै बोल्न थाल्यो भने त लाटो र मूर्ख भइन्छ । यसै प्रकार कानो देशमा गएर दुवै आँखाले हेर्नु र डूँडो देशमा गएर दुवै खुट्टाले टेक्नु नै युग सुहाउँदो र उचित कुरा देखिन्छ । “लाटो देशमा नबोल्नु” इत्यादि भन्ने उखानले त हामीमा भएका गुणहरू, योग्यताहरूलाई दमन गर्ने प्रेरणा पो दिन्छ जो कि यो युगमा अनि नसुहाउँदो देखिन्छ । यत्ति कुरा पनि तपाईं म जस्ताको गिदीमा नपस्नाले त आजसम्म उही पुराना उखान र कुराहरूलाई तिनको वास्तविक तथ्य नबुझिकन आँखा चिम्लेर बोलिरहेका र समर्थन गरिरहेका रहेछौं ।

हामी भन्दछौं- “बोलेको कुरो फर्केर आउँदैन ।” कस्तो अचम्म !! आज बिशौंं शताब्दीको वैज्ञानिक मानिस भएर पनि हामीले त्यस्तो उखान बोल्छौं । कति लाज र दुःख लाग्दो कुरो ! जता हेर्‍यो उतै विज्ञानको चमत्कार देख्दादेख्दै पनि हामी उही आँखा चिम्लेर बोल्न र हिँड्न छाडेनौं । यदि हामीले जीवनीको चित्रमात्र नभई तपस्वी स्रष्टालाई अर्को पुस्ताका न्यायको परीक्षाफल ज्यानलाई एकसाथको नवीन भाषा आकर्षक छ । कविको रूपमा पृथक छवि बनाउँदै काम सिन्धुलीयलाई नले आख्यानको समर्थ धावक पक्कै दिनेछ । चिम्लेको आँखालाई उघारेर हेर्ने इच्छा गर्‍यौं अनि हेर्न सक्यौं भने हामी कति अज्ञानमा परेका रहेछौं त्यो कुरो छर्लङ्ग देख्न पाउनेछौंं । हामी त कस्ता भयौं भने बूढाबाका पनि बुढाबाका पालामा देखेका र सुनेका कुरा अझैसम्म छँदैछन् भन्ने भोरमा पो परेका रहेछौं, उही साउनमा आँखा फुटेका गोरू झैंं ।

विज्ञान- ले के कस्ता चीज बनायो त्यो हामीलाई थाहा नै रहेन छ । शायद ‘टेप रेकर्डर’ को नाम त सुन्नु भएको होला ! अँ, त हामीले बोलेको बोली चट्ट त्यो ‘टेप रेकर्डर’मा भरिदिनु भयो भने त्यही बोली तपाईंको नाति पलातीको पालासम्म सुन्न सक्नु हुनेछ । यदि बोलेको बचन नफर्कने भए वर्षौंसम्म रेडियोमा उनै थोत्रा गीत सुनिने थिएनन् होला ! हो यो उखान त्यस युगमा सुहाउँथ्यो जब कि यस्ता ‘टेप रेकर्डर’ वा ’रेकर्ड’ बनिसकेको थिएनन् । तर अब त त्यो युग छैन नि ! यस युगमा पनि त्यही उखान घोकिरह्यौं भने आँखा चिम्लेको होइन भने के हो त ? यसकारण त्यो चिम्लेको आँखा खोल्नुहोस्, उघार्नु- होस् । आजको मानव सुशिक्षित भयो, प्रगति गर्‍यो भनेर भन्न तबसम्म नसुहाउला जबसम्म ‘यो मेरा बाले खनेको इनार हो म त यसैको पानी खान्छु चाहे नुनिलो होस्, चाहे मीठो’ भन्न हामीले छोड्ने छैनौं । तर दुःखको कुरा हामीले त्यही बाले खनेको इनारका छेवैमा भएका कैयन मीठा पानीका इनारको पानी नखाएर बाले खनेको नुनिलो र ढुंगा गन्हाउने पानी खाइरहेका छौं ।

हामी भन्दछौँ- “काक्रालाई थाक्रो दियो थाँक्रै धनी ।” तर त्यो त केवल मन भुलाउने बाटो हो । अब सानो बुद्धिले सोच्नुहोस् न ! थाक्रोले हुरी, वर्षा, गर्मी सहेर, आफू मक्किएर पनि स्याहार सम्भार गरेर सकि नसकी काँक्राको बोझ बोकेर जोगाएर राख्दछ अनि त्यो काँक्रो टपक्क टिपेर खान्छौं हामी । त्यो भनेको (थाँक्रो) ले के पायो उसले त वरु तपाई हाम्रो सेवा गरिदिएको छ । उसले के काँक्रो खान्छ र ? खाने त हामी न हो । तर भनिन्छ थाँको (झेंक्रो) धनी । कुन आधारमा धनी भो थाँक्रो ? दुःखको कुरा झेंक्रोलाई धनी भइस् बाबु ! भनी फुर्काएर उल्टै गधामैं भारी बोकाउने उद्देश्यले नै हामी भन्थ्यौंं । तर अब त सबैका आँखा उत्रिसकेका छन् । ती थाँक्राहरूले पनि वास्तविक कुरो बुझे; त्यसको साथ-साथै हामीले पनि बुझ्नुपर्‍यो । त्यसप्रकारको तर्कहीन र युक्तिहीन उखान बखान्नु हाम्रो मूर्खता हो । यसको अर्थ यो उखान पनि युग सुहाउँदो भएन ।

अर्को त्यस्तै बुढेसकालले लत्रिएर लूर खसेको उखान छ- “कुरो र कुलो जता लगे पनि हुन्छ ।” यस्ता उखानलाई पनि हामी होश नपाई जोश झिकेर भन्दछौं । कुरो भन्ने चीज के कस्तो महत्वपूणर् रहेछ भन्ने कुरा ती व्यक्तिहरूलाई सोध्नुहोस् ! जसले त्यसको भ्याउ नपाएर च्याउ खाँदछन् । कुरो जता लगे पनि हुने भए त के यसरी सुखसित बाँच्न पाइन्थ्यो र ? संसारमा मनपरी हुने थियो नि त्यसो भए त । स्वर्ग नरक र नरक स्वर्ग बनिसक्ने थियो । कुरो जस्तो चीजलाई पनि त्यति सस्तो बनाउन थाले त के को बसाई हुन्थ्यो यस संसारमा ? कुरो जे बोल्यो त्यही हुन्छ, जस्तो बोल्यो, बोल्यो । बोलिसकेपछि त्यसलाई यताउति फर्काउन पाइँदैन भन्ने कुरा हामी सवैलाई थाहा हुँदाहुँदै पनि फेरि उही कुरो दोहर्‍याउँछ । सोच बिचारै नगरी बोल्छौं भने हामीहरू शिक्षित मूर्ख नभए को त ? त्यसै प्रकार कुलो जता लगे पनि जाने भए पहाड़घरमा डाँडा काँडामा भएका खेतको तल बग्ने खेलाबाट कुलो निकालेर माथि-माथिका खेतमा पानी पुर्‍याउन किन सकिएको छैन । तल्लो गह्रामा बग्ने कुलोलाई त माथिल्ला गह्रामा लैजान सकिंदैन र माथिल्लो गह्रो आफूभन्दा तलका गह्राहरू बालीले लटरम्म परेको मुटुमा गाँठो पारेर हेर्नु पर्दछ । यदि त्यो कुलोमाथि लैजान सक्ने भए त्यो माथिल्लो गह्रो त्यसरी पटपटी फुट्नु पर्ने थिएन । हो, आधुनिक र वैज्ञानिक तरीकाले भने पाइपबाट लैजान सकिन्छ । “कुलो जता लगे पनि हुन्छ” नभनेर “बोरिङ्ग पाइपको पानी जता लगे पनि हुन्छ” बनाउनु पर्छ ।

अब यहाँहरूले मैले भन्न खोजेका कुरा बुझ्नु भयो होला, हो कि ? यो त तपाईंहरूलाई एउटा बाटो देखाएर तपाईंहरूका चिम्लेका आँखा उघारिदिएको मात्रै हो । यसकारण अब उप्रान्त कुनै पनि उखान बोल्दा पहिले राम्ररी विचार गरेर मात्रै बोल्नु होला । त्यस उखानमा आधुनिकता, वैज्ञानिकता छ कि छैन, युक्तिसंगत छ कि छैन । हिप्टाइट् पोशाक लगाएर, नेपालीपन लत्याएर नेपाज’ बनेर यदि उही पुराने ढाँचाको उखान भन्यो भने त के भो र ? किन लाउने हिप्टाइट् लुगा, किन पर्‍यो ‘नेपाङ्ग्रेज’ जब हामीले यति प्रगति गरेर पनि उनै पुराना मरन्च्यासे उखानहरू नै बोलिराख्यौं भने त फेरि कछाड़ र भोटो लाएर खुर्पेटो भिरेर हिँडे भो नि । जब कछाड, भोटो मयलपोश लगाउँदा हामी जात गए झैं, एक स्तर तल खसे झैं मान्छौं भने पुराना उखानहरू पनि त बोल्न छाड्नु पर्‍यो । यसै कारण हाम्रो नेपाङ्ग्रेजी बोली र पोशाक सुहाउँदो उखान हामीले बोल्नु पर्छ । यसै उद्देश्यले यो प्रस्ताव राखेको छु । अब हामी सबै नेपाङ्ग्रेजहरूले पुराना उखानको सट्टा आधुनिक उखानहरू बोलें । प्रश्न उठ्न सक्छ कि ती आधुनिक युग सुहाउँदा र सक्रिय उखान कुन् कुन् हुन्छ त ? तर त्यो त भनेर र लेखेर साध्य छैन । त्यो मसित सोध्ने कुरा पनि होइन । मैले त केवल बाटो देखाइदिएको मात्र समाज सुधारकको नाताले । यहाँ नेपालीबाट नेपाङ्ग्रेज बनिदा मैले सिकाएको थिएँ र ? यसकारण तपाईं बोल्दै जानुहोस्, युग सुहाउँदा उखान भन्नुहोस् त्यही उखान तपाईंका साथीले बोल्ने छन् । उनीहरूले फेरि उनीहरूका साथीलाई भन्ने छन् । यसै प्रकार यो एउटा क्रम बसिहाल्छ । यस प्रकार उखानहरू बनिहाल्छन् ।
उदाहरणको रूपमा दुइ-चारवटा उखान म पनि बनाइ दिऊँ । जस्तै :-

“मारुनी नाची, ट्वीष्टको धाक ।”
“सुकेको चाकलाई हिप्टाइट्को के स्वाद ?”
“ग्र्याजुएट भयो कौनो काम, सोर्स नभए सब बेकाम !”
“सरकारी जागीर खोज्नेलाई पैंतीसको थर थर ।”
…यस्तै यस्तै ।

०००
‘घुएँत्रो’ (२०२४)