नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

अधिराज कार्की :

फित्काैली अनलाइन मिडियाद्वारा प्रकाशित राजेन्द्र कार्कीकाे ‘खाइराइड’ कृति काठमाडाैं स्थित डियरवाक सिफल स्कुलले अतिरिक्त पाठ्यक्रममा समावेश गरी कक्षा ९, १०, ११ र १२ मा पठनपाठन गराएकाे थियाे । यस शैक्षिक सत्रमा २ सय जना छात्रछात्राले याे हास्यव्यङ्ग्य कृतिकाे व्यवस्थित अध्ययन गरेका छन् ।  त्यसै गरी  नयाँ शैक्षिक सत्रमा भाेजपुरकाे सिद्येश्वर उच्च मा.वि., दाँवाले पनि कक्षा १० र ११ काे अतिरिक्त पाठ्यक्रमका रूपमा पठनपाठन गराउन थालेकाे छ । पठनपाठनकाे क्रममा छात्रछात्राले याे कृति पढ्दा के कस्ताे अनुभूति   गरे ? फित्काैलीलाई प्राप्त भएका उनीहरूका लिपिबद्ध अनुभूतिहरू समीक्षात्मक टिप्पणीका रूपमा क्रमश: फित्काैलीमा प्रविष्ट गरिँदै आएकाे छ ।  – सम्पादक

हास्यव्यङ्ग्यात्मक शैली नेपाली साहित्यको एउटा महत्त्वपूर्ण क्षेत्र हो, जसले समाजमा भएका विकृति, विसंगति, र विद्रूपतालाई मनोरञ्जनात्मक ढङ्गले प्रस्तुत गर्छ। साहित्याेकाे यस शैलीमा योगदान दिने सशक्त लेखकहरूमध्ये राजेन्द्र कार्कीको कृति “खाइराइड” विशेष रूपले उल्लेखनीय छ। यस पुस्तकभित्र रहेका हास्यव्यङ्ग्य निबन्धहरू केवल हँसाउने साधन मात्र होइनन्, ती समाजका यथार्थ परिदृश्यलाई खरो रूपमा चित्रण गर्ने ऐना पनि हुन्।

पुस्तकको समग्र परिचय
“खाइराइड” हास्यव्यङ्ग्य निबन्धहरूको सङ्ग्रह हो, यस कृतिमा नेपाली समाजमा जरा गाडेर बसेका बेतिथिहरूलाई कटाक्षपूर्ण शैलीमा प्रस्तुत गरिएको छ। पुस्तकले खासगरी ग्रामीण नेपाली जीवन, राजनीतिक द्वन्द्व, सामाजिक परम्पराका विरोधाभासहरू र हाम्रो समाजमा गहिरोसँग गाडिएर रहेका विकृत प्रवृत्तिहरूलाई व्यङ्ग्यात्मक ढंगले उजागर गर्छ।

लेखकले आफ्नाे लेखनशैलीमार्फत पाठकलाई हँसाउँदै गम्भीर विषयमा सोच्न बाध्य पार्ने क्षमता राख्छन् । यस पुस्तकभित्रका हास्यव्यङ्ग्य निबन्धहरू केवल मनोरञ्जनका लागि मात्र लेखिएका होइनन्, हरेक निबन्धले समाज रूपान्तरणको चेतनासमेत बोकेका छन् ।

पुस्तकका प्रमुख विशेषताहरू
विषयवस्तु र सामाजिक चित्रण : “खाइराइड” मा समेटिएका निबन्धहरू समाजका विविध पाटोहरूसँग सम्बन्धित छन्। यस पुस्तकमा समेटिएका निबधहरूका विषयहमध्ये केही प्रमुख विषयहरू यस्ता छन्:
० राजनीतिक नौटङ्की र भ्रष्ट्राचार
० शिक्षाको व्यावसायीकरण
० सामाजिक संस्कार र परम्पराका अनावश्यक बोझ
० नेतृत्व र सरकारी प्रशासनको दुर्दशा
० गाउँघरका रमाइला घटनाक्रमहरू

लेखकले नेपाली समाजको यथार्थ चित्रण गर्ने क्रममा व्यङ्ग्यलाई हतियारको रूपमा प्रयोग गरेका छन् । समाजमा भइरहेका अनावश्यक झमेला, नेताहरूका पाखण्डपूर्ण क्रियाकलाप, शिक्षाको गिरावट र आधुनिकताका नाममा हराउँदै गएका मौलिकतालाई लेखकले उत्कृष्ट रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।

हास्यव्यङ्ग्यको उत्कृष्ट मिश्रण
“खाइराइड”को मूल आत्मा हास्यव्यङ्ग्य हो। लेखकले नेपाली समाजमा विद्यमान विसंगतिहरूलाई गम्भीर रूपमा व्याख्या गर्नुभन्दा, तिनलाई हल्का पारेर पाठकलाई रमाइलो अनुभूति गराउने शैली अपनाएका छन् । उनी पाठकलाई हसाउँछन्, तर त्यही हाँसोभित्र गहिरो अर्थ लुकेको हुन्छ।

भाषा र शैली
राजेन्द्र कार्कीको लेखनशैली सरल, प्रवाहयुक्त र गहकिलो छ । उनका वाक्य संरचना छोटा र प्रभावशाली छन् । स्थानीय भाषाको प्रयोगले पुस्तकलाई अझ बढी वास्तविकता प्रदान गरेको छ। यसले गर्दा पाठकहरूलाई कथ्यमा नैतिक शिक्षा दिने प्रयत्न गरिएको होइन, बरु हाँस्दै-हाँस्दै गम्भीर सत्यतर्फ सङ्केत गरिएको महसुस हुन्छ।

समालोचनात्मक मूल्याङ्कन
सकारात्मक पक्षहरू:
सहज भाषा र सरल प्रस्तुति– पुस्तकलाई जटिल भाषाको जालोमा पारिएको छैन, जसले गर्दा सबै तहका पाठकले सहजै बुझ्न सक्छन्।

गहकिलो व्यङ्ग्य– लेखकको हास्यव्यङ्ग्य सिर्जनामा गहिराइ छ, जसले पाठकलाई केवल हँसाउँदैन, सोच्न बाध्य पार्छ।

समाजको वास्तविक चित्रण– पात्रहरू र प्रसङ्गहरू पाठकले आफ्नै जीवन वा वरपरका घटनासँग सजिलै दाँज्न सक्छन्।

मनोरञ्जनात्मक र प्रभावशाली– कुनै पनि कथा वा निबन्धमा दिक्कलाग्दो लामो विवरण छैन, पाठकले हाँस्दै पढ्न सक्ने बनाइएको छ ।

अन्त्यमा,
खाइराइड एक उत्कृष्ट हास्यव्यङ्ग्य निबन्ध सङ्ग्रह हो, जसले नेपाली समाजमा व्याप्त विसंगतिहरूलाई हल्का शैलीमा प्रस्तुत गर्दै पाठकलाई गम्भीर रूपमा सोच्न बाध्य पार्छ। यस पुस्तकमा समेटिएका निबन्धहरूले केवल रमाइलोका लागि मात्र नभएर समाज परिवर्तनको सन्देश पनि बोकेका छन् । सरल भाषा, प्रभावशाली व्यङ्ग्य र समाजको वास्तविक चित्रणका कारण यो पुस्तक नेपाली हास्यव्यङ्ग्य साहित्यमा महत्त्वपूर्ण स्थान राख्छ।

यदि तपाईं हास्यव्यङ्ग्य साहित्यमा रुचि राख्नुहुन्छ भने “खाइराइड” पढ्नैपर्ने पुस्तकहरूमध्ये एक हो।

०००
कक्षा ११
क्यापिटल कलेज तथा रिसर्च सेन्टर, बालकुमारी, काठमाडाैं