नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

भावानुवाद :: व्यङ्ग्याचार्य

‘म नरकबाट बोल्दै छु ।’

हे ढुङ्गा पूजकहरू ! जिउँदो मान्छेको कुरा सुन्ने बानी छैन, म अब मरेपछि बोल्दैछु । जिउँदो अवस्थामा जसलाई हेरेनौ उसैको सडेको लाशको पछाडि जुलुस निकाल्छौ । जिन्दगीभर घृणा गरेको मान्छेको चिहानमा दियो बाल्न जान्छौ, जसलाई तिमीले मृत्यु नहुन्जेलसम्म एक तुर्को पानी पनि दिएनौ, उसैको हड्डीको टुक्रा गङ्गाजीमा लैजान्छौ । अरे, तिमी जीवनलाई घृणा गर्छौ र मृत्युलाई सम्मान गर्छौ । त्यसैले म मरेपछि बोल्दैछु । म नरकबाट बोल्दै छु ।

सुन, मलाई के भयो जीवनभर निःशब्द भएर यहाँ ? त्यही कुरा नर्कको कुनाबाट बोल्नै पर्ने भो ! अभागी प्रधानको मृत्यु सुनेर तिम्रो वरिपरिका ठूला-ठूला मानिसहरू स्तब्ध भए । तिम्रो मन्त्रीले संसदमा म भोकले मरेको होइन, आत्महत्या गरेको भनेछन् । मरेपछि म मृत्युको जिम्मेवारी कसरी लिन्छु ? भोकले मर्ने मलाई म मरेको श्रेय लिनु पर्दैन ? ‘खाना! ‘खाना’ पुकार्दै मर्नुपर्छ भने मेरो मृत्युको कारणमा खान नपाएर हो किन भनिदैन ? जीवनभर घृणाको स्वाद लिँदा सहरवासीलाई ग्रामीण इलाकाको शुद्ध घिउजस्तै सहानुभूतिले मलाई घृणित बनाएको थियो । तर आज यो संसारमा अर्को एउटा घटना घटेको छ ।

यस्तो भयो कि आज बिहान मेरो कुकुरले स्वर्ग र नर्क छुट्याउने पर्खालको खाडलमा मलाई हेर्‍यो र माया देखाउन थाल्यो । मेरो अचम्म लागेको छैन रिस पनि उठेको छैन कि म यहाँ नरकमा छु र मेरो कुकुर अर्कोतिर स्वर्गमा छ ! यो कुकुर- मेरो धेरै मनपर्ने कुकुर; युधिष्ठिरको कुकुर भन्दा धेरै ! मेरी श्रीमती धनी मानिससँग पोइल गएदेखि नै यो कुकुर मेरो साथी भएको थियो । यस्तो भयो कि एकै समयमा उनको मृत्यु भयो । त्यो बेलादेखि यसले मलाई कहिल्यै छोडेन । सेठ यसलाई अँगालो हाल्न चाहन्थे, सेठनीले उसलाई धेरै माया गर्थे, तर उसले मलाई छोडेन, मलाई प्रलोभनमा पारेन । त्यसैले म खुसी छु कि उहाँ खुसीसाथ स्वर्गमा हुनुहुन्छ तर ममाथि भएको अन्याय भुल्न सकिन्न । अनि भाइ, के यो तिम्रो मृत्युको भूमि होइन जहाँ गुनासो सुनिँदैन । जहाँ उजुरीकर्तालाई सजाय हुन्छ; जहाँ रातो टेपका कारण आगो लागेको एक वर्षपछि निभाउने आदेश आउँछ । तर यहाँ त गुनासो तुरुन्तै सुनिन्छ । त्यसैले मैले पनि भगवान् समक्ष गएर प्रार्थना गरें, “हे भगवान ! धरतीमा घोर अन्याय सहेर न्याय पाउने आशा लिँदै यहाँ आएको हुँ, तर मेरो कुकुर सुनको हो भने के हुन्छ ?

म त जिउँदैमा पनि नरकमै थिएँ, नरकको जीवनमा कहिल्यै नराम्रो काम गरिनँ । भोकले म मरेँ तर पनि मलाई छाडिएन । कसैको अगाडि हात फैलाइन । यो कुकुरले तिमीले दिएको जुठोपूरो खाए पनि कुटपिट गरेनौ । के यसलाई त तिमीले स्वर्गैमा राखेका थियौ !

अनि भगवानले भने कि तिमीले त आत्महत्या गरेका छौ ! मैले भनेँ- हैन सर, म भोकै छु । मैले आत्महत्या गरेको होइन । तर उनीहरूले भने, “होइन, तिमी झुट बोलिरहेका छौ । तिम्रो देशको खाद्यमन्त्रीले तिमीले आत्महत्या गरेको भनेको छ । तिम्रो शवको पोस्टमार्टमले यो कुरा प्रमाणित गरेको छ । अनि भगवान आकाशबाट अवतरित भए । मैले भनेँ महाराज, यो खबर झुट हो । मेरो पोस्टमार्टम नगरी मलाई जलाइएको थियो । दश दिनपछि संसदमा प्रश्न-उत्तर भयो । त्यसोभए के मेरो खरानीको पोस्टमार्टम भयो ? अनि मैले उनलाई मेरो अवस्था सुनाएँ ।

तपाईं पनि सुन्नुहोस्- जसलाई थाहा छैन म कहाँ कहाँ बसें, कहाँ मरे ? संसार यति ठुलो छ कि कसैले कसैको ख्याल राख्दैन ।

‘अनि तिमीलाई कसरी थाहा हुन्छ कि म सास फेर्दा पनि जिउँदै थिएँ ।’
म हरेक दिन मृत्युबाट जोगिने अर्थमा जीवित थिएँ । वास्तवमा, म जन्मेपछि एक क्षण मात्र बाँचे र दोस्रो क्षणबाट मेरो मृत्यु सुरु भयो । त्यसोभए, कम्तिमा तपाईंलाई बजारमा त्यो स्टल थाहा छ । त्यसको पछाडि एकातिर शौचालय सफा गर्ने ढोका छ भने अर्कोतिर मालिकले मेरो खरको छाना भएको छाप्रो भत्काएर त्यहाँ पनि आफ्नो शौचालय बनाउन खोजेको थियो । म नमरेको भए यी आँखाले गरिबको झुपडीमाथि उसको शौचालय बनेको देख्ने थिएँ । ए मालिक ! अब तिमीलाई मेरो ठाउँ पाएका छौ, तिमीले अटालिकालाई मान्छे भन्दा धेरै चिनेको छौ, तिमीलाई अटालिकाको सहयोगले मान्छेका बारेमा धेरै थाहा छ ।

यति मात्रै कि म झुपडीमा बसेँ । मेरो वरिपरि खाद्यान्नका अनगिन्ती बोरा मात्र थिए । पर्खालको त्यो छेउबाट आएका मुसाहरू दिनप्रतिदिन मोटा हुँदै गए । तर पनि म चाहिँ भोकभोकै थिएँ र दिनहुँ दुब्लाउँदै थिएँ । बेकार थियो थियो त्यो खाद्यान्न । यस कारणले गर्दा मेरो लागि मृत्यु सस्तो भयो । अन्ततः मेरो मृत्यु पनि आयो । जुन दिन आयो, त्यो दिन
परवाले रईसका छोराको बिहे हुँदै थियो । निकै धनी थिए उनी । सारा गाउँलाई थाहा थियो- ऊसँग हजारौं बोरा अन्न थियो, तर कसैले केही बोलेन । उसको अन्नको संरक्षण गर्न प्रहरी प्रयोग गरिन्छ । मेरो मृत्युले बिस्तारै आफ्नो कालो पन्जा उठाउँदै थियो ।

मेरो पेटमा ऐंठन भयो; आँखा धमिलो हुँदै गयो । मैले माझ्दै गरेका जुठाभाँडाबाट आएको खानाको सुगन्ध भित्ताभरि फैलिरहेको थियो । भाँडा माझ्दै मरेपछि म सन्तुष्ट भएँ । मृत्यु हुनुभन्दा ठीक अघि, मेरो प्यारो कुकुर पटक पटक पर्खालको अर्को छेउबाट पसेर ती जुठा थालहरू चाट्यो । मालिकले उसलाई तानेर लट्ठीले हिर्काए र ऊ करायो ।

कुइँकुइँ गर्दै कुकुर मेरो नजिकै आएर बस्यो । चिच्याइरह्यो, चिच्याइरह्यो । म पनि मरिरहेको थिएँ । तर मलाई यो जनावरको अगाडि चिच्याउन लाज लाग्यो । मेरो भोको पेटमा अन्तिम दुखाइ भयो र चराले खोर खाली गर्‍यो, अर्कोतिर मेरो कुकुर पनि मर्‍यो किन भने लाठीको चोट धेरै पीडादायी थियो । हामी दुवै मर्‍यौँ तर फरक यति हो कि ऊ खाएपछि मर्‍यो, म नखाई भोकै मरेँ ।

एकातिर जुलुस उठ्यो, अर्कोतिर चण्डालले मलाई टिनको गाडीमा हालेर तान्यो । बाटोको अर्को छेउबाट धनीको छोराको जुलुस जाँदै थियो, यता मेरो लास । सरकारले खानेकुराको प्रबन्ध नगरेको भए पनि ज्यान गुमाएकाहरूको शव गाड्ने राम्रो व्यवस्था गरेको थियो । अर्कोतर्फ जुलुसको पछिपछि शुभ गीत गाइयो । मेरो शवको पछाडि रुने कोही पनि थिएन ।

यसरी मृत्यु भयो र, मरेर यहाँ आएपछि नरकमा पठाउँदा मलाई कुनै दुःख लागेन । मैले पछाडि लड्न सिकेको थिइनँ, र यो ठाउँ मैले मेरो जीवनभर बाँचेको ठाउँ भन्दा खराब थिएन ।

भगवानले मेरो कथा सुने र भने- भोकले मर्‍यौ, अझै तिमी नरकमा रहनेछौ र यो कुकुर स्वर्गमा रहनेछ । अनि तिम्रो छेउको यो कोठा तिम्रो मृत्यूको बारेमा झुटो वक्तव्य जारी गने मन्त्रीको लागि खाली हुनेछ ।

मैले भगवानको खुट्टा समातें र भने, “हे भगवान, यो कस्तो न्याय हो !”

उनले भने, “मूर्ख कायर; तिमी कुकुर भन्दा पनि खतम छौ ! कुकुर पर्खाल पार गरेर भित्र पस्यो र खाना खायो । अनि तिमी, तथाकथित मानिस, रुँदै मर्‍यौ । पर्खाल पार गर्न सकेनौ ? पर्खाल भत्काउन सकेनौ ?”

“तर भगवान !” मैले भने, “मे कसरी पर्खाल भत्काउँ ? कसरी पर्खाल नाघौ या भत्काउँ ? त्यो पाप होइन र ?”

भगवानले क्रोधित हुँदै भने, “पुण्य र पापको दुविधामा परेका कायरहरू ! के त्यो पर्खाल मैले बनाएको हो ? सबै पर्खालहरू त मानिसहरूले बनाएका हुन् नि ! र तिनलाई भत्काउँदा पाप र पुण्य देख्छौ ? मूर्ख ! तिम्रो कुकुर धेरै बुद्धिमान छ, तिमी भन्दा । ऊ भित्र पस्यो, खायो र सेठको लट्ठीले पिटिएर यहाँ आयो । उसमा मानवता छ, तिमीमा पशुत्व पनि छैन ! मैले तिमीलाई बुद्धि, हात खुट्टा,काम गर्ने शक्ति दिएको छु- तिमी निर्लज्ज, कायर किरा हौ ।

यो मरेको मान्छेले मलाई धेरै निराश पार्‍यो । अब म मान्छे हैन कुकुर-कुकुर बनाउने सोचमा छु ।

यसरी यहाँ पनि मलाई फेरि नरकमै फालियो । म मरेपछि बोल्दैछु । म नरकबाट बोल्दैछु । म यही नरकको कुनाबाट भन्दैछु- ए मेरा देशवासी हो ! तिमीहरू म जस्तै नमर, कुकुर जस्तै मर ।

०००
‘परसाई रचनावली’-२ बाट भावानुवाद