नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

डिल्लीराज अर्याल :

म शिक्षण मात्र होइन, खेतीपाती पनि गर्ने चाहना भएको मान्छे । लेखन र पत्रकारिता त गरेकै हुँ । अहिले पनि यथाशक्य गर्दैछु । प्रारम्भमा नेता हुनेका सुरमा लागेर पत्रकार सङ्घ, पछि महासङ्घका विभिन्न तहमा रहेर काम पनि गरेँ । अहिले पनि महासङ्घमा छु, तर खालि साधारण सदस्य मात्र, तैपनि पत्रकार चाहिँ बनेकै छु । पत्रकार त पेशै रमाइलो ! उस्तै परे साना-ठूला मान्छेहरूलाई थर्काउन पनि पाइने !

पहिले पहिले सङ्घ, महासङ्घका कार्यक्रमहरूमा पनि खूब हिड्ने गरेँ । यदाकदा आन्दोलनमा पनि मज्जाले लागेँ अचेल त्यसरी हिँड्न सक्दिनँ, हिड्दिनँ । साधारण सदस्य मात्र भएकाले त्यसरी हिँड्नु पनि पर्दैन, परे पनि हिँड्ने थिइनँ । सक्ने भए पो ! हिँड्न शक्ति चाहिन्छ । शक्तिका लागि सत्ता चाहिन्छ, त्यसको सम्पर्क चाहिन्छ । त्यो नहुनेको शक्ति…? त्यतिबेलाको कुरै अर्कै । जोश, जाँगरै अर्कै । स्वभावै अर्कै । जसले जे भने पनि, जता भने पनि ‘हुन्छ’ भन्यो हिँड्यो ।

तिनताकाकै कुरा हो । साथीहरू भेला हुन्थे । पत्रकारिताका नयाँ नयाँ विषय उठाउँथे । कसैले खोज पत्रकारिता, कसैले मिशन पत्रकारिता, कसैले व्यावसायिक पत्रकारिता,… आदि इत्यादि भन्थे । विषय पनि के के ल्याउँथे के के ! आफू पछुवा धेरैजसो त कुरै नबुझिने । बुझिनँ भन्न पनि लाज लाग्ने । जसरी अरु धेरैलाई नबुझे पनि बुझिनँ भन्न, सोध्न लाज लाग्छ । आखिर वर्ग त त्यही न पर्‍यो ।

अलि बुझेका धेरैजसो साथीहरू अघि अघि हुन्थे । तिनले भन्ने गर्थे- ‘पत्रकारिता व्यावसायिक हुनुपर्छ । अब हामीले व्यावसायिक पत्रकारिता शुरु गर्नुपर्छ ।’ म लाटो मान्छे साथीहरूका कुरा सुनेर हाँस्थेँ । बुझेर होस् वा नबुझिकनै होस् हाँसिदिने मेरो आदत थियो । हाँस्दा आमाले भन्ने गरेको कुरो सम्झन्थेँ । आमा भन्नुहुन्थ्यो- ‘बाठो एकफेरा हाँस्छ, लाटो दुईफेरा हाँस्छ ।’ म त्यो सम्झेर पनि हाँस्थेँ । पत्रकारिता जाने-बुझेकाहरू त्यसबारेमा छलफल, बहस गर्थे । म फेरि पनि हाँस्थेँ । मनमनै गम्थेँ- ‘साथीहरूले भनेको यो व्यावसायिक पत्रकारिता कस्तो होला? के अब हामी पत्रकारहरूले पनि व्यवसाय समात्ने हो ?’

त्यतिबेला व्यावसायिक पत्रकारिताका नाममा हाँस्ने म, अहिले पनि हाँस्दैछु । अरु जान्ने बुझ्नेहरू व्यावसायिक पत्रकारिता गरेर, व्यावसायिक बनेर कहाँ कहाँ पुगे ! म आज पनि हाँसेको हाँस्यै छु । मेरो मनले अहिलेसम्म पनि व्यावसायिक पत्रकारिता बुझेन, जानेन, सोचेन । त्यसैले अपनाउन सकेन । जाने- बुझेको भए पो अपनाउँथ्यो र । बरू प्रश्न गरिरह्यो, सन्देह गरिरह्यो र भनिरह्यो- ‘पत्रकारिता पनि व्यावसायिक ?’ ‘व्यवसायीको काम पत्रकारले पनि ?’ ‘पत्रकार पनि नाफामुखी ?’ आदि आदि ।

लामै समयसम्म मेरा मनमा यस्ता कुरा खेलिरहे, यस्तै प्रश्नहरू उठिरहे, हाँसो उठिरह्यो र म हाँसिरहेँ । आजसम्म पनि हाँस्दैछु र त व्यवसायी बन्न सकेको छैन । व्यावसायिक पत्रकार बन्न सकेको छैन ।

नयाँ शिक्षा परियोजना लागू हुनेबेला भयो । फेरि कुरा उठे व्यवसायका, व्यावसायिकताका । शिक्षालाई पनि व्यावसायिक बनाउने कुरा चल्यो । त्यसै अनुरूपको कार्यक्रम बन्यो । व्यावसायिक विद्यालयहरूको स्थापना हुन थाल्यो । पुराना विद्यालयहरूले पनि पुरानो स्वरूप त्यागेर व्यावसायिक रूप लिन थाले । त्यसरी ‘शिक्षा व्यावसायिक हुनुपर्छ’ भन्ने चर्चा चलेदेखि व्यावसायिक बन्ने कार्यक्रम चलिरहँदासम्म पनि म मज्जाले हाँसेँ । म जति हाँसे पनि पत्रकारिताले व्यावसायिकता अँगाल्यो । शिक्षाले व्यावसायिकता अँगाल्यो । शिक्षक, प्राध्यापकले व्यावसायिकता अँगाले । शिक्षालयहरूले व्यवसाय गर्न थाले, व्यवसाय चलाउन थाले । तिनलाई सिकाउन, सल्लाह दिन व्यवसायीहरू अघि सरे । अब चाहे पत्रकारिता होस्, चाहे शिक्षणसंस्था, त्यहाँ व्यवसायीहरू नै अगाडि देखा पर्न थाले । मलाई हाँस्ने मौका जुरिरह्यो र म हाँसिरहेँ । म तिनका कुरा सुनेर, तिनका कार्यक्रमहरू देखेर हाँसिरहेँ । मज्जाले हाँसेँ । एक्लै परे पनि, एक्लै भए पनि हाँसेँ । यदाकदा म हाँसेको देखेर केही अरु साथीहरू पनि हाँसे ।

शिक्षा व्यावसायिक भयो, विद्यालयहरू व्यावसायिक भए । व्यावसायिक हुनै नसक्नेहरूले पनि व्यावसायिक विषय चलाउनै पर्ने भयो, चलाउन थाले । व्यवसाय गर्न सिकाउनै पर्ने भयो, सिकाउन थाले । सिकाउने मात्र हो र ? पढाउनै पर्ने भयो, पढाउन थाले । व्यावसायिक परम्परा चल्यो, चल्दै आयो । व्यावसायिक परम्परा जस्तै मेरो हाँसो पनि चल्दै आयो, चल्दै आयो ।

बीचमा म पटक-पटक हाँसेँ । व्यावसायिकता फस्टाउँदै गयो । पत्रकारिताले मज्जैले व्यावसायिक रूप लियो । कतिसम्म भने मिशन पत्रकारितालाई धरापमै पारिदियो । खोज पत्रकारिता रुल्लटुल्ल बन्यो । अब व्यावसायिक पत्रकारिताले चारैतिरबाट सर्लक्कै घेरेको छ । व्यवसाय र व्यावसायिकता अन्तर्राष्ट्रसम्म पुगेको, फैलिएको छ । हर पत्रकार व्यवसायी, हर पत्रकारिता व्यावसायिक । मेरो हाँसोमा पनि व्यावसायिकता देखिन थालेको छ ।

म आफै पनि नचाहँदा नचाहँदै त्यही व्यावसायिताबाट घेरिएको छु । सबैलाई व्यावसायिकतातिर लाउने योजना सफल हुँदै गएको छ । अब त राजनीति व्यावसायिक बन्यो, धर्म व्यावसायिक बन्दै गएको छ । कतिसम्म प्रभाव पर्‍यो भने हाम्रा धर्म, संस्कृति, परोपकार, सेवा जस्ता कुरा पनि त्यतै तानिन थाले । अचम्म, मेरा केही आफन्त, साथीभाइ, इष्टमित्र भने अझ पनि व्यावसायिक हुन सकेका छैनन् । सक्नेहरू सबै बनेका छन् । तिनले, तिनका योजनाले भने सबै घेरिएका छन्, जसरी म घेरिएको छु ।

यी सबै कुरा देखेर, बुझेर पनि म हाँसेकै छु । सन्तुष्टै छु, किनकि मलाई केही गर्नु छैन । पत्रकारितामा, शिक्षामा, स्वास्थ्यमा, राजनीतिमा व्यावसायिकता अपनाउनु छैन । जसलाई अपनाउनु छ तिनले खुशीले अपनाएका छन् । तिनी व्यवसायी बनेका छन् । नाफाका नाफा कमाएका छन् । सङ्गठनै सङ्गठन बनाएका छन् ।

हिजो मेरै साथीहरू मलाई ‘तँ व्यावसायिक हुन सक्दैनस्’ भन्थे । हिजो भने, आज, अहिले भन्छन् र भोलि पनि भन्नेछन्- ‘तैँले गरिखाँदैनस् । गरिखानेले व्यावसायिकता नरुचाउने हुनै सक्दैन । गरिखानका लागि व्यावसायिकता, व्यावसायिकताका लागि व्यवसायी हुनु अनिवार्य हुन्छ ।’

म. आज बल्ल बुझ्दैछु । तिनले भनेको साँच्चै हो रहेछ । म गरिखान नजान्ने, नसक्ने नै रहेछु । गरिखानेले हजार, लाख छोडेर करोड अरवका कुरा गर्न थाले । त्यो पनि एक दुई हो र ? दश, बीस भन्दा धेरै । अझ धेरै धेरै, खरव खरवका पनि ।

म आज पनि उस्तै छु । मेरा ती मान्छे उस्तै छन्, तर देश धेरै अगाडि गयो । व्यावसायिता बुझ्ने ती साथीहरूले उन्नतिको पराकाष्ठा नाघे, नाघ्दैछन् । देशले, व्यावसायिक पत्रकारिता, व्यावसायिक शिक्षा, व्यावसायिक राजनीति, व्यावसायिक स्वास्थ्य… चलाउँदै गएर तिनैबाट चरम उपलब्धि हासिल गर्दैछ । यो विस्तारित हुँदै गएको र एकदमै आवश्यक भएको कुराको महसुस अरुले जस्तै मैले पनि गर्न थालेको छु ।

आज देशको राजनीतिले पूरै व्यावसायिकता अपनाएको छ । राजनेता, सरकारसमेत व्यावसायिक हुँदै जान थालेको अवस्था छ । समाजसेवी, समाजसेवामा व्यावसायिकताको जोश छाएको छ । साहित्य, कला, धर्म, संस्कृतिलाई समेत व्यावसायिक बन्न प्रेरित गरिरहेछन् हाम्रा अगुवा साथीहरू ! प्रेरित हुँदै पनि गएका छन् त्यस क्षेत्रका अगुवाहरू । स्वास्थ्य, शिक्षा त व्यावसायिक भए भए । सांसद्, मन्त्री जस्ता पद समेत व्यावसायिक बन्न थालेका छन् । सबै ठाउँमा व्यवसायीहरू नै अगाडि देखा परेका छन्। यस्ता व्यवसायीहरूले हरक्षेत्रमा राम्रो व्यवसाय चलाउँदै आएका छन् । यो उन्नति देखेर प्रसन्न छु म । प्रसन्नता व्यक्त गरेकै छु । साथीहरूको कुरै नगरौँ, कति खुशी छन् कति । अब …।

म, हिजो व्यावसायिक पत्रकारिता भन्दा हाँसेको अबुझ आज पनि हाँसिरहेछु । पूरै समाज, देश व्यावसायिकतामा चुर्लुम्म डुबिसक्दा पनि म लाटो फरक मत राखेर ‘हरक्षेत्रमा व्यावसायिकता’ भन्ने कुरालाई स्वीकार गर्न नसकेर, धर्मराएर बसेको छु । साथीहरूको प्रस्ताव अनुमोदन भएर कार्यान्वयनको चरण पार गरिसक्दा पनि नपत्याउने बनेर हाँस्दैछु । हो, म त्यतिबेला देखि आजसम्म पनि हाँसेको हाँस्यै छु ।

हिजो नबुझेर हाँसेँ । आज बुझ्नेहरूले गरेको बहस सुनेर, तिनको उन्नति देखेर हाँस्दैछु । म भोलि पनि हाँस्नेछु र हाँसेको हाँस्यै हुनेछु । व्यावसायिकता भने हरक्षेत्रमा सल्किँदो छ, मल्किँदो छ । आज शिक्षा, पत्रकारितामा मात्र होइन, धर्म, संस्कृति, परम्परा, स्वास्थ्य, समाजसेवा, राजनीति हरक्षेत्रमा व्यावसायिकता मौलाएको छ । त्यसकै माध्यमबाट सबैक्षेत्रले चरम उन्नति गरिरहेछन् ।

म बबुरो अहिले पनि कुरोको चुरो नबुझेर दङ्ग पर्दै एकातिर बसेर हाँसिरहेँछु । हिजो पनि हाँसेँ, आज पनि हाँस्दैछु र भोलि पनि हाँस्ने क्रम रहनेछ । सोच्छु- अरु सबै व्यावसायिक भइसक्दा पनि म आफू भने हाँसेको हाँस्यै हुने भएँ !

०००
काठमाडौं
‘टोलटोलमा राजा’ (२०७८)