नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

रामप्रसाद पन्थी :

दान के हाे ? कसलाई दिने ? किन दिने ? भन्ने सवाल सलबलाएपछि मन पनि खलबलाउन थालेकाे धेरै दिन भयाे । याे सवालले केही दिन केही रात बबाल गरायाे । न निकास दियाे। न निदाउन दियाे । दानकाे विषयले याे नादानलाई शाेक सुर्तामा डुबायाे मात्रै ।

कुनै दिन जंगलमा गाई चराउदै गर्दा बाले गरेका कुरा भुराकाे दिमागमा झल्यास आउँदा भने मन प्रफुल्ल भयाे । बाले भनेका कुराकाे पूरा ज्ञान त याे अज्ञानलाई अझैसम्म आएकाे छैन । बाले आफ्नो सारा सम्पत्ति चुनावी दानमा सिध्याउँदा हाम्राे पाटीकाे बास भएकाे थियाे रे ! तर पनि बाले उतिबेला भनेका थिए -” बाबू ज्ञानी बन्नू। दानी बन्नू ।” हुनसक्छ बालाई पाटीकाे बास हुँदा पनि पार्टीप्रति आश थियाे । आफू जस्तै मलाई पनि दानवीर बनाउने भित्री मनमा केही खास थियाे । त्यसैले हाेला बाले मेराे नाम नै दानबहादुर राखिदिएका थिए ।

बाले जेसुकै भने पनि बा दानी भएर हामीलाई कङ्गाल बनाएकाे कुरा कहिल्यै बिर्सिन सक्ने कुरा थिएन । न त म हाम्रै महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकाेटाकाे आनीबानीबाट अपरिचित थिएँ । बाटामा कसैले केही माग्याे भने आफूसँग भएकाे दिइहाल्ने देवकाेटाकाे बानीले परिवारमा उत्पन्न आर्थिक सङ्कटका कुरा पनि बिर्सिएकाे थिइनँ । तसर्थ म बाकाे बाटाे हिड्न चाहन्नथे । मलाई मेरै नामकाे सिकसिकाे लाग्न थालेकाे थियाे । त्यसैले जान्ने भएपछि नाम नै परिवर्तन गरिदिएँ । अब म दानबहादुरले हाेइन। धनबहादुरका रूपमा परिचित भएँ ।

मैले सम्झिएकाे छु ती दानी पात्रहरू जसकाे कथा बाबाट सुनेकाे थिएँ । जसका कथा सुनाएर बाले आफ्नो बाटाेमा हिँडाउन चाहेका थिए । ती आदर्श पात्रका सुन्दर कथाहरू कसरी भुल्न सकिन्छ र ?

अथर्वा ऋषि पुत्र दधिचिले देवताहरूकाे कल्याणका लागि अस्थि दान गरे । प्रह्लादका नाति विराेचनका छाेरा असुरराज बलीराजाले वामन अवतारसँग तीन पाउ भूमि दान गर्दा सर्वश्व गुमाए । राजा शिविले परेवाकाे प्राण जाेगाउन आफ्नै शरीरकाे मासु काटेर दान गरे । रन्तिदेवले आफूसँग भएकाे भाेजन र पानीसमेत अतिथिलाई दान गरे । महाभारतका एक याेद्धा सूर्यपुत्र कर्णले आफू दान दिएकै कारण युद्धमा मारिन्छु भन्ने जान्दा जान्दै पनि माग्ने कसैलाई न नकार्ने हुँदा कवच र कुण्डल दान गरेका थिए । बाेधिसत्वले पत्नी र सन्तान समेत दान गरेका थिए । राजा हरिश्चन्द्र , सम्राट अशाेक, राजा बिम्बिसार आदि थुप्रै पूर्वीय जगतका दानवीरहरूका कथा भुल्न सक्ने करै रहेन !

विद्यालय हुँदै विश्वविद्यालयकाे विद्यार्थी हुँदा दानका सम्बन्धमा थुप्रै किम्बदन्ती कान परेका थिए । प्रमिथसले मानव जातिलाई आगाे दान गर्दा देवताहरूबाट दण्डित हुन परेका कुरा सुन्दा आङ सिरिङ्ग नभएकाे हाेइन । तत्कालीन समयमा राेमन सम्राट सेन्सिनाटसले सत्ताकाे त्याग गरी जनसेवामा समर्पित भएका थिए रे ! सेन्ट फ्रान्सिस अफ असिसिले आफ्नो सम्पूर्ण सम्पति गरिबलाई दान गरेका थिए । सेन्ट निकाेलस दानशीलताका प्रतीक नै मानिन्छन् । जसले दान गर्दा आफ्नो नाम कहिल्यै सार्वजनिक गरेनन् । उनी निस्वार्थ सेवा , गाेप्य दान, करूणा र मानवताप्रति समर्पित थिए । खाेज्दै जाँदा यस्ता तमाम दानवीरहरूकाे लामाे लिस्ट तयार हुन सक्छ ।

दानका कुरा गर्दा मेराे पूरा खानदानले दान नदिने सङ्कल्प गरेकाे छ । जसले जे साेचाेस् कुनै प्रवाह छैन । मेरा बा पार्टीमा लागेर पाटीकाे बास गराए । बासँगै र बापछि राजनीतिमा लागेका बा , हजुरबा, दाइ – भाउजू , मामा- माइजू र भाइ- बुहारीहरूले अकुत सम्पत्ति कमाएकाे देख्दा मलाई कस्ताे हुन्छ हाेला ? तपाईं आफै विचार गर्नुहाेस् । त्यसैले मेराे प्रष्ट धारणा छ पैसा नलिई म विद्यादान दिने पक्षमा छैन । न त सित्तैमा श्रमदान गर्ने पक्षमा छु । यसकाे अर्थ स्पष्ट छ म कुनै दानकाे पक्षमा छैन । अपवाद ऋतुदान । यसकै कारण पत्नीकाे पति र पुत्र/ पुत्रीकाे पिता हुने साैभाग्य मिलेकाे छ । पुत्रीकाे पिता भएका नाताले कन्यादान त गर्नुपर्ला नि भन्नू हाेला । त्यसकाे विकल्प काेर्ट म्यारिज हुन सक्छ ।

जहाँसम्म मतदानकाे सवाल छ ; यस विषयमा मेराे प्रष्ट धारणा छ । हिजाे जान -अन्जानमा मतान्धता बनियाे । कुनै खास दलकाे दलदलमा लागेर जीवन फालियाे । मत हालियाे । अहिले त्यसरी मतदान गर्ने हातहरूलाई सिलाैटाले थिच्न मन लाग्छ । साेंच्छु साैताकाे रिसले पाेइकाे काख भिजाइदिएर के गर्नु ? आफैलाई टन्टा । त्यसले हत्केलामाथिकाे कारबाही हाललाई विचाराधीन छ ।

मैले दान दिएकाे मतकाे सदुपयाेग कम र बढी दुरूपयाेग भएकाे देख्दा दान दिने मेराे कर्म नै बिटुलाे भएकाे महसुस भएकाे छ । जन सेवामा समर्पित हुनु पर्ने मतदान अभिमानकाे हुङ्कार बनेपछि , उमेर पुगेर बैंसले मात्तिएकाे मदमत्त हात्ती जस्तो बन्न पुगेपछि , मधुशालाकाे मधुरसले मैमत्त मधुपायी हुन पुगेपछि ; किन गर्ने मतदान ? त्यसैले मेराे दृढ संकल्प छ “म त दान दिन्नँ ।”

राजनीतिका साम, दाम (दान), दण्ड, भेद चार जुक्तिमध्ये दाम (दान) एक हाे । शत्रुलाई धन दिएर अधिनमा राख्न दाम (दान)काे प्रयाेग गरिन्छ । यस अर्थमा हेर्दा राजनीतिक जगतमा दानकाे महिमा अपरम्पार भएकाे बुझिन्छ । यसैले हाेला धनप्रतिनिधिहरूले धन हालेर टिकट किन्छन् । नाेट हालेर भाेट किन्छन् । भाेट पाएर सत्तामा आएपछि, सरकारी ढुकुटी खाएपछि , सत्ताकाे नसा लाएपछि गनीगनी चाेट दिन्छन् । तै पनि बबुरा जनता प्रभुकाे शक्ति अपरम्पार मानिदिन्छन् । धुप, दीप र कलश लिएर फन्फनी घुमिदिन्छन् । मेरा लागि सुमेरू पनि तपाईं, कुमेरू पनि तपाईं भन्दै शिव पार्वतीकाे फन्काे मारिदिन्छन् । गणेश बनेर कुमारजीलाई पछारिदिन्छन् ।

हिजाे कुनै दिन मतदान जाैं, तिल, कुश र जलसहित संकल्प गरेर दिएकाे महादान ठानिन्थ्याे । तँछाडमछाड गरेर भाेट हानिन्थ्याे । जबरजस्ती दुईचार भाेट हान्नुलाई पुरूषार्थ ठानिन्थ्याे । फरक धारमा विश्वास गर्नेलाई धार्ने हात लगाइन्थ्याे । छिमेकीकाे बाेली बारिन्थ्याे । पानी बारिन्थ्याे । दसदिने दाजुभाइकाे समेत जुठाे बारिदैनथ्याे । अरू सबथाेक बारिन्थ्याे । अर्काे खेमाकाे भए छाेरीचेली चल्दैनथ्याे । डाेली चल्दैनथ्याे ।

सुन्छु, हिजाे भाेटदानी (मतपेटिका) लाई सर्वश्व ठान्नेहरू आज पिकदानी वा थुकदानी ठान्न थालेका छन् । मतदान गर्नुलाई दिक्क मान्न लागेका छन् । निर्वाचन भनेकाे धेरैमध्ये ठीक छुट्याएर गरिने छनाेट हाे भन्ने बुझाइ आज केवल भाष्य भएकाे छ । जति जाेगी आए पनि कानै चिरेका भनेजस्तै पुराना हुन् या नयाँ, बुढा हुन् या युवा सबै एउटै ड्याङ्का मुला भएपछि कसलाई पत्याउने ? कसकाे विश्वास गर्ने ?

विध्वंसबाट विकासकाे नयाँ जग हालाैं, परम्परावादी टुकी फालेर प्रविधिको नाैलाे बत्ती बालाैं भनेर राष्ट्रिय सम्पत्तिमा आगाे लगाउनेहरू पनि दियालो खाेज्दै हिडेकाे देख्दा केवल वैराग लागेर आउँछ । माछाे फुत्काएर दुलाेमा हात हाल्नेहरूलाई के भन्नू ? घरमा आगाे लगाएर हात सेकाउने अक्कलवालाहरूसित कुनै गुनासाे छैन । न त डढेलाेले सिध्याएपछि कुवा खन्नेहरूसित केही भन्नू छ । यसपालि खरानीकाे कुनै दरिद्रता छैन । जति घसे पनि पुग्छ । नयाँ जाेगीलाई अलिकति बढी नै घस्नु पर्छ । जसले जति खरानी घसे पनि भयाे । पुगेन भने फेरि आगाे झाेस्न सकिन्छ । सत्तासिनका कुर्सी खाेस्न सकिन्छ, विपक्षीलाई भ्रष्टाचारमा झाेस्न सकिन्छ । स्वार्थ मिलेमा स्वदेशी- विदेशीमा कुनै भेद छैन जाे काेहीलाई पाेस्न सकिन्छ ।

यी त हाम्रा सनातन परम्परा नै भइहाले । यसबाट काेही पनि टसकाे मस हुनेवाला छैन । चाहे त्याे जेन्जी हाेस् या अल्फा- बिटा । चाहे त्याे वृद्ध हाेस् या तन्नेरी ठिटा । सबै बिटामा बिक्ने भएपछि , आइएनजीओ छत्रछायाँमा टिक्ने भएपछि कसलाई भराेसा गर्ने ? त्यसैले मेराे एउटै धारणा छ । दिन्न भनेपछि दिन्नँ दिन्नँ । चाहन्छ जसले मेराे दान । बिक्रीमा छ भनेर जान । लिलाम बिक्रीकाे याे दान । बढाबढामा जितेर तान । हाेइन भने …! बुझिराख म फेरि पनि दाेहाेर्याएर दाबाका साथ भन्छु- “म त दान दिन्नँ । मतदान दिन्नँ ।”

०००
रेसुङ्गा न पा २, गुल्मी
२०८२ पाैष १५ लेखनाथ जयन्ती ।