नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

बी.डी. त्यागी :

समसामयिक नेपाली हास्यव्यङ्ग्यमा कमै चर्चामा रहेका हास्यव्यङ्ग्यकार व्यक्तित्व हुन् बलदेव आचार्य । उनी बी.डी. त्यागीको नामबाट हास्यव्यङ्ग्य लेखनमा सक्रिय थिए । मोहनकुमारी/शुकदेव आचार्यका सुपुत्रका रूपमा वि.सं. १९९६ साल वैशाख १२ गते गहनापोखरी टंगाल, काठमाडौँमा जन्मिएका त्यागीले स्नातक तहसम्मको औपचारिक शिक्षा आर्जन गरेका थिए । वि.सं. २०६० वैशाख १९ गते कीर्तिशेष भएका त्यागीका अन्यान्य फुटकर हास्यव्यङ्ग्य रचनाका साथै ‘उत्पात’ (२०५८) र ‘एक चोक्टा’ (२०७६) दुईवटा हास्यव्यङ्ग्य उपन्यास कृति प्रकाशित छन् । नेपाली हास्यव्यङ्ग्यमा अत्यन्त कम लेखिएको विधा विशेष हो उपन्यास । औँलामा गन्न पनि नपुग्ने हास्यव्यङ्ग्य उपन्यास कृतिमध्ये त्यागीको ‘एकचोक्टा’ उपन्यास कृतिको अक्षराङ्कन प्रति स्रष्टा निबन्ध आचार्यको सौजन्यमा फित्कौलीलाई प्राप्त भएको छ । ‘चार थुम्का’ उपन्यास सङ्ग्रहमा सङ्कलित त्यागीको ‘एक चोक्टा’ हास्यव्यङ्ग्य उपन्यास श्रृङ्खलावद्ध रूपमा क्रमशः प्रविष्ट गरिरहेका छौँ । – सम्पादक

१५

बिहानको दश मात्रै बजेको हुँदो हो । कप्तान कौशीमा बसी घाम तापिरहेका थिए । नरेले टाढैबाट देखी सलाम ठोकेर माथि उक्ल्यो । कप्तान पनि उसलाई देखी खुसी भए । नरेले निदाउरो मुख लगाई उभ्भिई रह्यो । कप्तान साहेव छक्क परे । कप्तान्नी अघि सरेर सोध्न थालिन्‌– “नरे, निदाउरो छस् । एका विहानै किन आइस् ?”

उसले केहि जवाफ दिएन । आँखाबाट बलिन्द्रधारा आँसु खसे । थुरथुर काँपेर थुचुक्क बस्यो । मुख मलिन भैसकेको थियो । खल्तीमा हात राखेर त्यसै झुलिरह्यो । उसको त्यो दयनीय अवस्था देखी कप्तानले सोधे–
नरे किन आइस बाबै ? निक्कै बुढो भैछस् । दुब्लाइछस् पनि । घरमा सन्तानलाई त ठीक छ ? के छ कुरा बताइ हाल्न । किन बेर गर्छस् ?
कप्तान साहेवको कुरा सुनेपछि नरेले सोध्यो –
“मैयाँ साहेव कहाँ नि ?”
“यतै होली, किन र ?”
“दर्शन गरौँ कि ?”
“पर्दैन भैगो ! के छ नयाँ हाल खबर उता ?”
“भए त अगिनै बताई हाल्थेँ नि ! एउटा चिठ्ठी पाएको थिएँ, टक्र्याउँ कि ?”
“के कस्तो चिठ्ठी ? कसको नाउँको ? ”
“हजुरको पनि छ । मैयाँको पनि !”
“ले न त हेरौँ ।”
नरेले चिठ्ठी दियो । कप्तान साहेवले खाम च्यातेर दिपुलाई दिए । दिपुले चिठ्ठी लिई तल वर्ली । चिठ्ठीमा लेखिएको थियो–

प्रिय दिपु,
कुशल रहु । भगवानले तिम्रो कल्याण गरुन् । ईश्वरले दुई–तीन वर्ष अघि तिमी र ममा सम्बन्ध जुराई दिएका थिए । आज सम्बन्ध विच्छेद हुँदैछ । हुन त तिमी ठूूलाकी छोरी म खानसम्म नपाउने कङ्गालको छोरो । जे होस्, आधी पेट माात्रै भने पनि खाए, खुवाएर बसौँला भन्ने मेरो विचार थियो । सुखमा बसेकी तिमीलाई म मिल्दा दुःख शिवाय सुख कहिल्यै मिलेन । यस पापको लागि लाचारसाथ म तिमीसँग माफी माग्छु । माफीको कृपा गर्ने नै छेऊ ।

मेरो दुखद घटनाको व्यहोरा त थाह पायौ नै होली । के गर्नु ? पूर्वजन्मको पाप भोग्नै पर्दो रहेछ । तिमीले पनि मेरो संसर्गमा रहेर निक्कै पाप गरेकी रहिछौ । जसले गर्दा म जस्तो अभागीसँग सम्बन्ध जुट्न पुग्यो । जे होस् मैले तिमीलाई पवित्र नै राखी दिएको छु । आफ्नो इच्छाको राम्रो, धनी, लायक पति रोज । कन्यादान कसैले गरिदिने छैनन् । मलाई दाजु सम्झ । मेरी आमालाई तिम्री आमा । जसले भए पनि कन्यादान दिने छौँ ।

तिमी र म त्यस बखत पति पत्नी थियौँ, जुन बेला लगनगाँठो समातेर म तिम्रो पछि हिँड्दै थिएँ । तिमी मेरो अघि हिंड्दै थियौ । ब्राम्हणहरू ऋचा पाठ गर्दै थिए । आज तिमी कहाँ ? म कहाँ ? कसरी पति–पत्नी मान्ने ? जे होस् । तिम्रो भाग्य रहेछ मसँग सम्बन्ध जुर्‍यो ।

हेर ! म त यहाँ दुई–चार दिनको पाहुना मात्रै बनी बसेको छु । अब त आफ्नै घर जाने भैसकेको छु । भेट्ने मन छ भने एक पल्ट आफ्नो दाजुको नाताले एकै छिनको लागि भए पनि आउने कष्ट गर । मन छैन भने त्यो पनि भैगो ।

दिपु, म पहिलेको दुष्ट सुधिर जस्तो अहिले अवश्य छुइनँ । मैले अन्जानमा तिमी उपर जे जति अत्याचार गरेँ । त्यसको माफी माग्ने मेरो ठूलो इच्छा छ । दया गर्छौ भने एक पल्ट मुख देखाउने कष्ट गर । म उपर घटेको घटनाको पूर्ण विवरण थाह नपाएकी भए त्यो पनि सुनाई दिउँला । तिमी आइनपुग्दै घर जाने साइत निस्क्यो भने नगई भएन । त्यसैले मात्रै सानो विवरण लेखेर छोडेको छु । आइपुग्यौ र सुन्न पायौ भने यो चिठ्ठीको कुनै मतलव छैन । नआई पुग्दै विदा भएँ भने केही जानौली भनेर मात्रै कोरेको छु । बरु अक्षर स्पष्ट भए भएनन् । स्पष्ट नभए सच्याएर पढे–
त्यस ढुस्स फुलेको उराठ लाग्दो दिन तिमीलाई भेटौँ । आफूले गरेको कुकर्मको व्याख्या सुनाउँ । ठूलो घरकी तिमीलाई आफूले हात थाप्नु परेको कारण बताउँ । आफ्नो तर्फबाट तिमीलाई पर्न गएको दुःखको लागि क्षमा मागौँ आदि कुरा लिएर तिमीलाई नै भेट्ने इरादा राखी तिम्रै घरतिर लागिरहेको थिएँ । एक्कासी मनमा कुरा खेल्यो–

म जस्तो गरीव तिम्रो महलमा विना सोधपुछ घुसी दिँदा तिम्रो बेइज्जत होला, तिम्रो दिलले अशान्ति पाउला, वरपरमा तिम्रा इष्टमित्रले तिम्रो गिल्ली गर्लान् । थोत्रो दौरा सुरुवाल लगाएको केटो घुस्दा घरकै शोभा जाला । इत्यादि विचार गरी घरभित्र पस्ने साहसै गर्न सकिनँ । ढोका बाहिरैबाट तिमीलाई धेरैबेर हेरेँ । तिमी दोलैंमा गुटुमुटु भएर बुवासँग कौसीमा बसी गफ छाँटी रहेकी थियौ । हाँसो उडाई रहेकी थियौ । सोचेँ– मेरै गफ उडाई रहेकी हौली । पछि बिचार गरेँ –

म जस्तै झुत्रे भए पनि दिपुले लातै त मार्दिन । मैले उसको के बिगारी दिएको छुर ? बिग्रेकै भए पनि आफू पो बिग्रेको छु । दुःख पाएर छट्पट्टिएको छु । भोकाभोकै रहेर दिन गुजारेको छु । उसलाई मैले के दुःख दिएको छु र ? फेरि बिचार आयो–

दिपुले मलाई लात नमार्ली । मेरो गरिवी पहिरनलाई हेर्दा उसको इज्जतमा बट्टा नलाग्ला र लात नमार्ली । इज्जत कसको हुँदैन ? सानासँग कुरा गर्दा मात्रै पनि ठूलाको इज्जत जान्छ । झन् झुत्रे लोग्नेको रुपमा आउँदा कसलाई रिश उठ्दैन ? त्यसैले घरभित्रै नपस्नु श्रेय ठानँे । अब जाउँ कहाँ ? यत्तिकैमा बिचार उत्पन्न भयो–

म बाँची दिँदा दिपुले सँधै दुःखै दुःखको सागरमा पौडन पर्छ । सँधै आइदेला कि भन्ने त्राशै त्राशले दिन गुजार्नु पर्छ । अन्य दिदी बहिनीले सदा हेलाको दृष्टिले मात्रै हेरिदिन्छन् । उसलाई मरे बाँचेको बराबर हुन्छ । म बाँचुन्जेल उसले ठाडो मुन्टोसम्म पनि लगाएर हिंड्न पाउन्न । मद्वारा नै उसले दुःख पाइरहेकी छे । म नै उसको सुखको तगारो बनेको छु भने म बाँचेर के काम ? यस्तै विभिन्न तर्कना उठे । सुरुवालको ईंजार झिकेर त्यसैले कस्सी मरी दिन्छु भन्ने पनि बिचार गरेँ । पछि लाग्यो–

मरेँ भने त राम्रै भो । मरिन र अस्पताल पुग्नु पर्‍यो भने स्वास्नी, आमा, बाबुको समेत इज्जत जान्छ । त्यसैले झुण्डिएर मर्ने कुरा पनि त्यसै गयो । डुबेर मर्न रानीपोखरी पो जाउँ कि भन्ने पनि बिचार उठ्यो । त्यो विचार त्यसै बिलायो । अनि तिम्रो घरतिरकै परखालमा बसी सोचेँ विभिन्न कुरा । हरतिरबाट मरिदिनुमै तिम्रो भलाई सम्झेँ ।

म मरेमा कसैको नोक्सान हुन्छ कि त्यो पनि बिचार गरेँ । आमाको लागी बहिनी र दुई भाइ छँदैछन् । तिम्रो लागि म थिएँ । भए नभएको बराबर नै भएपछि बराबर किन राख्ने ? नभई दिएमै तिम्रो कल्याण हुन्छ । ठूलो घरानको केटोलाई जीवनसाथी बनाई ऐसआराममा डुल्न पाउँथ्यौ । सदाको दुःखको झक्झकी पनि रहँदै दिदी बहिनीहरूले पनि खिस्सी गर्न सक्दैनन् । आरामै– आरामले तिम्रो जिन्दगी बित्छ । बजार खरीद गरी खानेले पनि एक गेडा अन्न सस्तो पाउलान् । तब निर्णय नै गरेँ मर्ने ! मर्ने !! अब मर्ने पो कसरी ? कुनै तरिकाबाट पनि सजिलो देखिन । पछि सुझ्यो मोटरले किल्चिएर मर्ने । तब बसेँ इन्तिजारमा ।

कैयौं मोटर आए गए । किल्चिइने साहस गर्न सकिनँ । पछि तिम्रो कम्पाउण्डबाट रातो मोटर निस्क्यो बेतोडले साहसै गरी गएर सुतिदिएँ बीच सडकमा । खुट्टा भाँचियो, हात टुट्यो, टाउको बज्रिएर आँखा बन्द भए । प्राण जान सकेन । आज हरबखत तिम्रै संझना आइरहेछ । एकपल्ट यहाँ आउने कष्ट गर्‍यौ भने मुख त देख्ने छैन । कुरासम्म सुन्न पाउने थिएँ । आफ्नो मनमा लागेको कुरा गर्न पाउने थिएँ । केहि कुरा अह्राउन पाउने थिएँ । त्यसैले सामर्थ हुँदैमा यो चिठ्ठी लेखेको छु । दाजुको हैसियतले एक पल्ट पाउ कष्ट गर्‍यौ भने तिम्रो आभारी हुने छु ।

दिपु, तिमीले मेरो तर्फबाट ज्यादै दुःख पायौ हगि ? मलाई पनि तिम्रो दुःखले दिल जलेको छ । के गरुँ ? पूर्व जन्ममा दुबैजना साथै बसी कुनै पुण्य गरेथ्यौँ होला । त्यसैले पति–पत्नीको नाता जोडियो । पुण्य सकियो नाता टुट्यो । जे होस् सबै कुरा आमालाई बताई दिएको छु । मेरी आमा पनि तिम्रै आमा हुनुहुन्छ । फुर्सत मिलेको बेला भेट्ने गरे । मेरी आमा साह्रै सोझी हुनुहुन्छ बुझ्यौ ? एउटी बहिनी यहिं छे । अर्की बहिनी तिमी भयौ । मैले भनिदिएको छु । जेठी तिमी नै हौ : पहिले विबाह तिम्रै हुनु पर्छ । राम्रो बर मात्रै खोज । कन्यादान म नभए आमाले दिनुहुन्छ । तिमीले कुनै सर्जाम केहिं खोज्नु पर्दैन । तिमीबाट आएको सबै सामान जम्मै जस्ताको तस्तै कोठामा राखिदिएको छु । गाई एउटी पनि तिम्रै लागि किनिएको छ । मेरो तर्फबाट एउटा हिराको हार थपिएको छ । सो पनि बाकसमा रहेको छ । हार कहाँबाट ल्यायौ भनौली । त्यो चोरीको होइन भाग्यको । मलाई चिठ्ठा परेको थियो बुझ्यौ भारतको । सबै सामान राम्ररी राखे । दुःख त तिमीलाई पर्ने छैन केहि गरी परेछ भने त्यहि हार बेचेर पनि जिन्दगानी विताउन सक्नेछौ ।

दिपु,
घाउ अति दुख्दै छ । धेरै कुरा बाँकिनै थिए लेख्न सकिनँ । लेखेको पनि बुझ्छ्यौ– बुझ्दिनौ । नजिक भएकी भए घस्रेर पनि भेट्न आउने थिएँ । टाढा भएकीले यो चिठ्ठी छोडेको छु । यहि सानो खेस्राले तिमीलाई केहि शान्ति मिल्ने छ । अव मलाई लोग्ने भन्नु पर्दैन दिपु । दाजु भन्ने गर । कुनै बेला दुःख परेछ भने दाजु … भनी पुकार्नु । उही घरबाट सुनी तिम्रो दुःख दुर पारी दिनेछु ।

प्रिय दिपु,
मैले तिमीलाई यत्ति मायाँ गर्ने थिएँ । के बयान गरौँ ? आफू गरीव भएर जन्मेँ । तिमी अमीर भएर जन्म्यौ । यसैले साथमा रहने अवसर परेन । कुरा कत्ति दोहर्‍याउँ ? अब भेट त्यत्तिकै हो । लौ त विदा देऊ ।

उही
कगाल ‘सुधिर’

चिठ्ठी सकिंदा साथ आँसुको मूल फुट्यो । मुखबाट अनायास आवाज निस्क्यो–
“मेरा पति, मेरा दाजु, तपाईं कहाँ ?”
दिपु डग्रङ्ग लडी । चिठ्ठी हातको हातैमा खुम्चियो । झोक्रिएर बसेको नरेले डग्रङ्गको आवाज सुनी करायो–
“हजूर तल मैयाँ साहेव…”

कप्तान साहेब झसङ्ग झस्केर तल वर्ले । लगाएको ढोका घच्घच्याए । ढोका खुलेन । प्वालबाट हेरे । दिपु इन्तु न चिन्तुसँग घोप्टी रहेकी । कागज हातमा । कप्तान साहेव जोडले कराए ।
“दिपु…. ढोका खोल !”

दिपु चमेलीको घरमा पुगेकी थिई । उहीँ ऊ लडेकी थिई । अगाडि बसेकी चमेलीले सोधिरहेकी थिई–
छोरी, के भो तिमीलाई ? किन लडेकी ?? तिम्रो बुबाले देख्नुभो भने के भन्नु होला ? छिटो उठ ! किन मेरो कुरा पनि मान्दिनौ ? उठ न छोरी तिम्रो बुबाले देख्नुभो भने तिम्रो इज्जत जान्छ । हेर ! तिम्रो विवाहको लागि दाजुले कत्ति सामान जोरेको छ ? देख्यौ । यो पलङ्ग, यो चाँदीको खड्कलो, यो सुनको झारी, यो साडी र यो अनमोलको हिराको हार अनि तल बाँधिएको गाई सवै तिम्रै हुन् । उठ न । उठ्दैनौ ? किन पीर गरेकी तिमीले ? कुनै पीर मान्नु पर्दैन तिमीले बुझ्यौ । म छु ।

तिम्रो कन्यादान दिन दाजुले ठूलो इच्छा गरेको थियो तर के गरोस् ? बाँच्न सकेन । उसले सबै कुरा अह्राएको छ । म आमा बाँचेकै छु । तिम्रो इज्जत अनुसारको विवाह गराई दिन म कहिल्यै पछि हट्ने छैन बुझ्यौ । हो, म गरीव छु । सिर्फ पैसाको दिलको ज्यादै अमीर छु । तिमी मेरो जेठी छोरी हौ । तिम्रो लागि मैले के के जोरेकी छुइन ? हेर्न चाहन्छौ ? आँखा खोलेर हेर । यो कोठाको सबै सामान तिम्रै हो । देख्यौ । के के रहेछ ?

दिपु, तिमी रिसायौ ? किन रिसाउने मसँग ? मैले तिम्रो के बिगार गरेकी छु र ? चिठ्ठी समयमा दिइनँ भनी रिसाएकी होली । किन दिउँ ? थाह नपाएकी भए पो दिने । तिम्रै मोटरले किल्चिएर त्यो गति भयो बिचाराको । आखिर प्राणै समेत गयो । तैपनि तिमीलाई दोष दिएन । थाह पाएर तिम्रो बाबुलाई जेल पुर्‍याउला भनेर गुपचुपमै रहिदियो । हामीले के विगार गरेका छौँ र तिमी रिसाउने ?

तिमी मेरो आफ्नै छोरी हौ । मेरो भूल यहि छ कि तिमीलाई आफ्नो पेटमा राख्न पाइनँ । जे होस् ! सुधिरकी बहिनी मेरै छोरी हौ तिमी । मलाई तिम्रो जत्तीको मायाँ लाग्छ त्यत्तिकै मायाँ आफूले दश महिना पेटमा राखेकी छोरीको पनि लाग्दैन । मैले तिमीलाई छोरी भनेर ल्याउनु पर्थ्यो । बुहारी भनी भित्र हुलेँ । यसको लागि क्षमा गर । अब बुहारी होइनौ, मेरी जेठी छोरी ।

त्यस प्राण जाने दिन सुधिरले तिमीलाई कत्ति भेट्न खोजे रे ! बहिनी दिपु…. भन्दै कत्ति बोलायो रे ! बेहोसमा परेकी मैले केहि थाह पाइनँ । दैवको लात खाएको उसको के जोर चलोस् ? ऊ कस्सिएर हिंड्न सकेन । बोलेको आवाज तिम्रो कानमा पुगेन । आज तिमी कहाँ ? ऊ कहाँ ?? जे होस् ! उसले सबै कुरा मलाई सुनाएको छ । तिमीले कुनै पीर मान्नु पर्दैन । तिम्रो लागि आफ्नो प्राणै समेत दिन तयार छु । उसले मर्ने बेलामा भनेको थियो–
“आमा, मैले गर्दा दिपुले अति दुःख पाएकी छ । तपाईले उसका सबै दुःखलाई सुखमा परिणत गरि दिनु होला है ।”

सुधिरको मर्ने बेलाको त्यो अनुरोध कहिल्यै भुल्न सक्दिनँ दिपु । कहिल्यै भुल्न सक्दिन ।
मेरा तीन छोरा र एक छोरी थिए । अब दुइ छोरा र दुई छोरी भयौ । मेरो केहि पनि घटेको छैन । झन् मैले तिमी जस्ती छोरी पाएँ । आनन्द भने बढेको छ ।

दिपु, उठेर एक पल्ट मुस्कुराई देऊ त । म कत्ति खुशी हुन्छु । सुधिरले दिनदिनै भन्ने गर्थ्यो–
आमा, तपाईंलाई छोराको सट्टा छोरी मिलेकी छ । म बेकामको छोरोलाई दिपु बहिनीले बिर्साइ दिन्छिन् । उनी कत्ति राम्री छिन् ? कत्ति मायालु छिन् ?? कत्ति दयालु छिन् ??? उनको बोलीले नै पेट भरिन्छ केहि खानै पर्दैन । उनले त्यस दिन गरेको कुरा कहिल्यै भुल्न सक्दिन आमा–
“यो संसार त के छ र ? कर्कलोको पानी न हो ?? हावा लाग्यो कि झरिहाल्ने ।”
बहिनी कत्ति बुद्धीमान छे ।

दिपु, तिमीले कुनै पीर लिनु पर्दैन । दाजु विदा भए पनि आमा विदा भैसकेकी छैन । खोज, तिम्रो इज्जत सुहाँउदो बर । बिहे गरिदिने भारा मेरो भो ।

दिपु च्याँँठ्ठिएर कराई–
“आमा …. !”
नरे र कप्तान साहेव ढोका खोली भित्र पसे । दिपुले आँखा पल्टाई फुस्रो ।

०००
चार थुम्का (२०७६)