नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

श्रीमान् नगर–रक्षक महोदय,
म धेरै कुरा जान्दिनँ । धेरै सोच्न पनि सक्दिनँ । जे जहाँ छ, त्यही देख्छु । नभएको देख्दिनँ । भएको छोड्दिनँ । लेख्न बसेँ भने भएको कुरा लेख्छु । नभएको कुरा लेखी कलमको निब खियाउँदिनँ । आजलाई मात्र लेख्दिनँ । भोलिका लागि छाड्दिनँ । र, पो हैरानी थाप्लोमा लिएको छु । जानी–जानी आफ्नै कपाल दुखाएको छु । नपत्याए आफैं हेर्नुस् । चारैतिर चहार्नुस् । तपाईंको नगर कस्तो छ, आफैं अघाउञ्जेली प्रदक्षिणा गर्नुस् । नत्र भने हामीजस्ता भुइँफुट्टे नगरबासीका विचार र गन्थनलाई मनन गर्नुस् । यथोचित विचारलाई मार्गनिर्देशको रूपमा लिनुस् । कहाँ र कसरी सम्बोधन गर्नसक्नुहुन्छ, सम्बोधन गरिहाल्नुस् । बेर नगर्नुस् । पुनितकर्म थालनी गर्न आइतबार पर्खनु पर्दैन । ‘तातै खाऊँ जली मरूँ’ पनि गर्नुपरेको छैन । कछुवा गति पक्रनु छैन । साँचो बाटो मोड्नु भनेको हैन ।
महाशय, म मात्र निवेदन गरिरहेछु । विन्ती बिसाइरहेछु । सुव्यवस्था ल्याई हामीलाई अमनचयन दिने ठेक्का लिनुस् भनिरहेको छैन । हामीलाई खाने सामलको जोहो गरिदिनुस् भनी हात पसारिरहेको पनि छैन । मात्र अराजकताको नाम मेट्नुस् भनिरहेछु । जनताका सेवक भनी जनताको तिरो खुवाएका कर्मचारीतन्त्रको प्रजातन्त्र बुझिदिनुस् भनिरहेछु । र, यो पनि भन्न वाध्य छु– सक्नुहुन्न भने आप्mनो नाम रूपान्तरण गरी ‘नगर–रक्षक’ हैन ‘नगर–भक्षक’ राख्नुस् समेत भनिरहेछु । के गर्नुहुन्छ, त्यो चाँडो गर्नुस् । हामीले भनेको नलागे हाम्रा लागि के–के गर्नसक्नु हुन्छ, त्यो चाँडै भन्नुस् ।
म विवश प्राणी ! एक्लै जिउन नसकेर अर्धाङ्गिनी जोडेँ । विचरी सुन लगाउन चाहन्थी । तोलाको साठी हजार उकालो लागेपछि मैले चिताउने कुरै आएन । नकिनी सुखै पाइएन । कतै नचोरी सुनको बाला लगाउने श्रीमती इच्छा पूरा हुनेवाला थिएन । चोरी विद्या जानेको थिइन । बालककालमा भने खमारको धान चोर्न सिपालु थिएँ । थरूनीले भुजा लिएर आउँथी । एक माना धान सुटुक्क चोरेर उसलाई दिन्थेँ । बदलामा एक माना नै भुजा पाउँथेँ । म कहाँसम्मको लाटो ! केही मात्रामा भुजा घरमै लग्थे । अरू त त्यही बुझो लगाउँथेँ । भुजा खाइरहँदा बाख्राले तोरीबारी सिद्धयाउँदा रहेछन् । साँझ आएपछि मेरो जोखाना हेरिन्थ्यो । गोजीमा भुजा फेला पथ्र्यो । अर्कातिर तोरीबारी सखाप भएको रिपोर्ट कुनै न कुनै तवरले पुगिहाल्यो । यी दुबै अपराधका लागि दाजुको फेला परे मरणासन्न हुने गरी गोदाइ खाइन्थ्यो । आमाको फेला परे एक, दुई छडीमै शान्ति पाइन्थ्यो । बुबाको फेला परे हकारपकार मात्र भेटिन्थ्यो ।
त्यो त बाल्यकालको कुरो थियो । एक माना धानले सुन आउँदैन । त्यसमा पनि आफ्नो खमारमा हिम्मत आउँथ्यो । अरूको खमारतिर कतै आँखासम्म लगाएको थिइनँ । त्यसैले श्रीमतीलाई प्रस्ताव राखेँ– रातमा वित्तिय संस्था लुट्न ठूलो जनशक्ति र हतियार चाहिन्छ । दिनदहाडै पकेट मार्न चोर्य विद्यामा निपूर्ण हुनुपर्छ । म कतै पनि पारङ्गत छँदै छैन । अतः प्रथमतः मलाई चोर्यविद्या सिकाऊ । मेरो मनमा बसेको अटल विश्वासलाई पाखा लगाऊ र मलाई ‘नन्देलाल’बाट ‘गन्देलाल’मा परिणत गर । अनि मात्र म तिमीलाई सुनले सजाउन सक्छु । हरइच्छालाई शिरोधार्य गर्न सक्छु । हैन भने सुनको साटो नुनमै चित्त बुझाऊ । सुन र नुन सुन्दा उस्तै लाग्ने शब्द हुन् । ‘अड्को पड्को तेलको धूप’ उखानको मर्यादा पालन पनि हुन्छ र दैनिक भोजनमा काम पनि आउँछ ।
मेरो गन्थनको अन्त्यमा उसले आफ्नो मुख बन्द गरी । धन्य हो मेरी अर्धाङ्गिनी ! भनेको मान्छे र मात्र म ‘म’ हुन पाएको छु । नमानेकी भए मैले आफूलाई नै बेच्नुपर्ने हुन्थ्यो । म बेचिनबाट जोगिएको छु । अरूको थुकाइको सिकार हुनबाट बचेको छु । धन्य अर्धाङ्गिनी ! तिम्रो लचकता नै मेरो नाम राख्ने आधार भएको छ । तिम्रो परिवर्तित विचार नै मेरो समुन्नतिको द्वार भएको छ । अझ, अब कुनै माग तेर्साउँदिनँ भन्ने अठोटले मलाई अघोरै खुशी तुल्याएको छ ।
नगर–रक्षक महोदय, भन्न त भनेँ । धेरै कुरा माथि नै खोलेँ । अझ नखोली तपाईं बुझ्नुहुन्न । सोझै नभनी धरै पाइन्न । जनताको सङ्केत बुझ्ने दिमाख भइदिएको भए किन यस्तो हुन्थ्यो र ! पीरमार्का सम्बोधन गर्दिने सोच भए किन यत्रो पत्र लेख्नुपथ्र्यो र ! एक छिनमा हुने कामलाई किन पाँच दिन धाउनुपथ्र्यो र ! तपाईंका कर्मचारी बस्ने कुर्सीमा पनि धेरै गोजी रहेछन् । गोजी नभर्दिए कुर्सी चट्पटाउँदो रहेनछ । थोरैले भरिने भए त किन मन दुखाउनु थियो र ! भर्दाभर्दा बाउकै बिहे देख्न थालियो र पो आज निवेदन चढाउँदै छु । जग्गा महात्म्य पुराण लगाउँदै छु । अनि तपाईंलाई स्रोता÷पाठक तुल्याउँदै छु ।
महाशय, खुलस्त कुरा राख्न मैले आफ्नै शास्त्र उल्टाउनै पर्छ । आफूलाई लुकाउनेले कसैलाई संसार देखाउन सक्दैन । कलमले संसार देखाउन नसक्नेहरू बाणविनाका धनुषधारी हुन्छन् । म अर्जुनदृष्टि राखेर वाण चलाउन रुचाउँछु । आफ्नो अहङ्कारलाई सार्वजनिक थलोमा ओछ्याएर जग हँसाउन रुचाउँछु । सारा हाँस्दा मन शान्त हुन्छ । सारा रुने र आफूले मात्र हाँस्न पाउँदा मन धमिलो हुन्छ । अतः बेर नगरी पर्दा उघार्दै छु । देखेको मात्र हैन भोगेको सत्य देखाउँदै छु ।
यत्तिखेर मेरी अर्धाङ्गिनी कसममा फेल भई । अहिले आएर आफ्नो एकसूत्रे मागमा अडिग रही । गाउँमा नबस्ने भई । सहरको हावामा फँसी । र, मलाई पनि फँसाउन बाउबाजेको कहिरनको ठूलो थुन्से तयार पारी । उसको कथन थियो– गाउँमा जन्मेँ । लडीबुडी गर्दै हुर्कें । दुईचार अक्षर जान्ने भएँ । कसैको घरमा दुलहीको रूपमा भित्रिनलायक ठहरिएँ । सहरमा भित्रिने रहर पूरा गर्ने बाउआमाको क्षमता थिएन । त्यस्तो अवसर भेट्नैपर्छ भनी अडान लिन सकिएन । भित्रिन पाएपछि, धेरथोर खुट्टा घुमाउनै प¥यो । सुन किन्देऊ भनेँ । बैंक लुट्नुपर्छ भन्यौ । र, नुन किनेर ल्यायौ । गाउँको महल चाहिएन, सहरमै कुटी भए पनि बनाई देऊ । बरू गरगहना फुकालिदिन्छु । जे भन्छौ, मान्छु भनी दिएको पहिलेको कसम पनि फिर्ता लिन्छु । सधैं ‘सहर, सहर’ भनिरहन्छु ।
अब भन्नुस् त ! स्वास्नीका अगाडि महादेवले हारेका थिए भने म नाथेको के सामथ्र्य ! हार खानै प¥यो । भएकी एउटी पुत्री पनि सहरमै जन्मी । सुनपरीको कथा सुनाउँदा सुनाउँदै र सुन्दा सुन्दै हुर्की । अब ऊ ‘गाउँमा पनि मान्छे बस्छन् र !’ भन्न थालेकी छे । जीवन सहरमै वित्छ भन्ने सपनामा हराएकी छे । आफ्नो पनि हातमुख जोर्ने ठाउँ सहर नै भएको छ । सहरिया हावाले नजानिँदो तवरले आफैंलाई पनि छोएको छ । त्यसैले घाँटी छामेँ । सत्र वर्ष कमाउँदा मात्र पाँचलाई पाँच वटै सुन्ना रकम जम्मा पारेको रहेछु । यत्तिले केही त अवश्य होला भन्ठानेको थिएँ । तर, विल्कुलै भ्रममा रहेछु । त्यत्तिले त नगरमा दुई घुर जग्गा पनि मुस्किलले आउने रहेछ । त्यो पनि नगरको मुटुमा हैन, शरीरका अन्य भागमा मात्र रहेछ ।
धुइँपताल खोजेँ । बल्लतल्ल १३ धुर जग्गा भेट्टाएँ । एक्लैको केको आँट पुग्थ्यो । आदिवासी मित्र अभितकुमार चौधरीलाई पक्रिएँ । उसैसँग साझेदारी गर्दै नकिनी नछाड्ने निर्णयमा पुगेँ । यतातिर २०६४ सालमा महाभूकम्प गएको थियो । त्यस भूकम्पमा अड्न नसकेर काठमाडौं गुड्न पुगेका नन्दलाल पोखरेलले त्यो १३ धूर जग्गा तीनलाई पाँच सुन्नामा बेचेका रहेछन् । अहिले आएर हामीले अर्को एउटा शुन्य थप्नुप¥यो । जग्गा–व्यापारी भने ‘नन्दलाल पोखरेलको जग्गा नन्दलाल आचार्यले नै उपभोग ग¥यो, जे भो ठीकै भो, मैले धेरै कहाँ लिन खोजेँ र ! छैटौँ शून्य मात्र त थपेर लिन खोजेको हो नि’ भन्दो रहेछ ।
हे प्रभु ! किन यस्तो मनपरीतन्त्र छ । हैन, यस नगरमा त्यस्तो के छ ? भएका कलकारखाना, उद्योग–धन्दा जनयुद्धकालीन द्वन्दमा बन्द भए । बाँकी रहेका २०६४ सालको महाभूकम्पको नाममा बन्द भए । कहिले जनयुद्धको नाम भजाएर बन्द पार्ने काम भयो, कहिले मधेस आन्दोलन भन्दै भूमिगत गिरोहले औद्योगिक वातावरण भत्काए । बन्द बाहेकको खुल्ला केही रहेन । नगरको हालत वर्णन गरी साध्य छैन । वर्षायाममा नगरको मूल सडकमा भ्यागुताका चेपागाँडाको राज चल्छ । हिउँदयाममा धूलोमैलोको साम्राज्य बस्छ । सगरमाथा अञ्चल नामक सरकारी अस्पताल नाम मात्रको छ । सद्दे मान्छे अस्पतालमा दुई घण्टा ठहरियोे भने इमरजेन्सी बेडमा सुत्नलायकको हुन्छ । निजी क्षेत्रको महंगाइको बखान गर्न पर्दैन । सरकारी कार्यालयमा एउटा हस्ताक्षर लिन दुई दिन भन्दा बढ्ता धाउनु पर्दैन । धमाधम सरकारी कार्यालय लहानस्थित लोकमार्ग छेउछाउ सरिरहेछन् । यहाँ उपभोक्ता र अगुवाहरू टुलुटुलु हेरिरहेछन् । हैन, केले गर्दा चाहिँ यस राजविराज नगरको भाउ बढेको हो ! गुन्नै सकेको छैन । कसै गरेर पनि तपाईंलाई भन्नै सकेको छैन ।
नगर–रक्षकज्यू, तपाईंको नगर कस्तो रहेछ ? त्यो बुझेपछि नगरभित्र अर्को के रहेछ भनी ठम्याउन एक क्षण मेरा कुरा सुन्नुहोला अनि मात्र गुन्नुहोला । लालपुर्जा भन्ने कागज हेरेर १३ धूरका लागि तीस लाख थम्याएँ । नक्सा हेर्नुपर्ने होस आयो । हेर्दा साढे १२ धूर भेट्टाएँ । स्थलगत अध्ययनपश्चात् साढे एघार धूर मात्र उपभोग गर्न पाएँ । हे प्रभु ! म व्यापारी हैन । जानिफकार पनि छैन । सोझो राजमार्ग हिँड्दा जहाँ पुगिन्छ, त्यसैमा सन्तोष मान्ने पटमूर्खमध्येको एक हुँ । मेरो मुख्र्याइँको समेत धज्जी उड्ने गरी किन छक्किनु परेको होला ? मेरो जिज्ञासाले जवाफ भेट्टायो– नगरपालिकाको चलन नै यस्तै हो । जग्गा यता बाटोमा कट्छ ! उता अमिन साहेवको गोजी नभर्दिनेले कैँटे भूमिकाको सिकार हुनुपर्छ । प्रत्येक नापमा ३० इन्च जग्गा तलमाथि गर्ने छुट हामीलाई छ भनेर अमिनहरू हाकाहाकी भन्छन् । जसले खान दिन्छ उसैको भागमा पार्दिन्छन् । दुबैले दिए, चुपचाप चोखो कम गर्दिन्छन् । यस्तै कामको सिकार नगरपालिका भएको छ । यहाँ चलन यस्तै भएको छ ।
नगर प्रभु ! अर्को पुराण नसुनाए मेरो पत्र अधुरै रहन्छ । मैले लाजपचाएर लेख्नैपर्ने भो । आफूले गरेको कमजोरी स्विकार्नै पर्ने भो । त्यसभन्दा बढ्ता त तपाईंले रक्षा गर्ने भारलाई पूरापूरी जिम्मेवारी लिनुपर्ने भो । मेरो कहानी सुन्नुस्– हरेक अमिल्दा कुरालाई मुटु मिचेर स्विकारेँ । जग्गा पास गर्ने दिन आयो । व्यापारीले २०६९ साल पुस महिनाको अन्तिम दिन २९ गते नै रोज्यो । आफू व्याज तिर्नबाट बच्ने र हामीलाई व्याज पाउनबाट बञ्चित पार्ने रणनीति खेल्यो । हाम्रो पैसा बैँकमा थियो, उसले ऋण बैंकलाई तिर्नु थियो । बाँकी रकम लिनु र दिनु एकनास थियो । व्याजबाट बच्ने र बञ्चित पारिने काम पनि एकनासे थियो । त्यसलाई नपचाईकन धरै पाइएन । पचाउँदा पचाउँदै त्यत्तिखेर आफैं पचियो जब प्रत्येक सरकारी टेबलमा हरिया नोटहरूले पूजा नगरी फाइल अघि बढेन । जग्गा लिनेले तिर्नुपर्दो रहेछ । जग्गाको कारोबार गर्ने व्यापारीका नाताले पुराना धनीसँग हाकाहाकी घुस माग्न कर्मचारीहरूले हिच्किचाहट मानेनन् । कतै गैँडाले काम ग¥यो । कतै बाघ नै निकाल्नु प¥यो । दुईचार ठाउँमा त हात्ती नभई फाइलले डेग नै चाल्न सकेन । पिउनदेखि हाकिमसम्म सबैको पूजा गर्दै र मनोवाञ्छित भेटी चढाउँदै जाँदा पनि जग्गा आफ्नो नाममा आउन ठ्याक्कै पाँच दिन लाग्यो । कहिल्यै भेटी नचढाउने र भेटी नलिने मान्छे म, पाइलैपिच्छे भेटीको ओइरो नलगाईकन धरै पाइएन । आफ्नो अन्तस्करणलाई लिलाममा नचढाई सुखै भेटिएन । काम नबने स्वास्नीको आँखामा कायर बन्नु पथ्र्यो । युगअनुसार चल्न नसक्ने प्राचीन मानिस हुनु पथ्र्यो ।
अतः नगर–रक्षक महाशय ! घुस लिनेभन्दा दिने ठूलो अपराधी हो भन्ने कानुनबमोजिम म सामाजिक अपराधी हुँ । मैले दण्ड भोग्नैपर्छ । म पश्चत्तापका आँसु रोक्न चाहन्छु । मैले वैयक्तिकस्वार्थले प्रेरित भई घुस दिने काम गरेको छु । समाजलाई अधोगतितर्फ मोड्ने दुष्प्रयास गरेको छु । म उम्कन हुन्न । म स्वयम् आफ्नो भूलको दण्ड भोग्न लालायित छु । म कानुनी राज्य चाहन्छु । दण्डहीनताको जरो उखेल्न चाहन्छु । तर खबरदार ! मसँगै दण्डका भागिदार एकएक गरेर झ्यालखानामा जाकिनुपर्छ । अपराधी मनोवृत्तिको समूल नष्ट हुनुपर्छ । नत्र मैले भोगेको दण्डको अर्थ रहन्न । म अराजकताको जरो होइन । जरो पत्ता लगाई जरै उखेल्न कम्मर नकसे नगर सफाइ हुन्न । इति श्री स्कन्द नगरपालिका जग्गा महात्म्य पुराणे समाप्तम् !!!

तपेश्वरी–१, गल्फडिया, उदयपुर