नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

देवीप्रसाद चापागाईं :

बुद्धि थाेत्रिएको, सुद्धि मक्किएको । कामकुरो एकातिर कुम्लो बोकी ठिमीतिर । नेपाल पहाडी मुलुक हो, पर्वतीय मुलुक । डाँडाकाँडाको समष्टि रूप । खिस्स हाँसेको हिमाली माला उघ्रिएको आकास, सुधिएको भूमि । स्वाभिमानी लेखकका छरपस्ट विषयवस्तुहरू छन्, तर भाट लेखकका छैनन् । यी सारा दृश्य उसका पर्याप्त उर्वरभूमि होइन उसिर भूमि । रमझमको रहमा डुबुल्की मार्दै गुन्यूचोलीको उपेक्षा गर्दै लेखक घण्टौं एकोहोरिन्छ, लेखनी सत्रौंपटक उठ्छ र सुत्छ । घुइँचोको वणर्न खोज्दछ । थुप्रैको आँखा गडेको नियाल्दछ । थोरैको आँखा परेकोमा अल्पिन्छ । लेखक अनेकौँको दिमागको भन्का मलखाल्डोमा हुत्याउँछ । सीमितको सीमालाई दुत्कार्दछ । नेवारी खाना र शेर्पाली संस्कृति ऊ केवल खुम्चिएको बुझ्दछ । पुरस्कारको झोलीतुम्बा भिर्दै कृतिम आत्मरतिमा कुर्लन्छ । ठिग र जिग्रिङ्गको चौपट्ट उतार्नु उसको चाहना होइन । कृतिम पुरस्कारको खात र चाडमा भकुन्डिन्छ । पुरस्कार कुम्ल्याउने उत्कट मोहमा कितें विषय झल्किन्छ र क्षणिक आत्मशान्तिको जन्तर भिराइमा हतारिन्छ । चखेवा र चखेवीको जोडी डलरमा भुत्तिन्छ, अनि लेखक स्वतन्त्र चिन्तनको कटीमा एकाङ्की बनी शरीर सुकाउनुसट्टा महल धाउँदछ । प्रशंसाका शब्दजाल बिच्छ्याउँदै पाखापखेरामा सीधासाधासाम डुक्रन्छ । आफू विशिष्टको चारको ठे चहारेको कथुङ्ग्री

उकेल्दै आर्जनमा लिप्त बन्दछ र धताउँछ । केवल ऊ उडुस बन्दछ इतिहासका पानामा, स्मरणका पर्खालमा, पीडा र वेदनाको दहमा ।

आजको लेखक ज्वरोको जरो सिटामोलको हजममा सिफारिस गर्दछ । ऊ चिराइतोको अस्तित्व बुझ्दैन । ऊं नीमकाठ उमाल्न प्रेरित गर्दैन । तानावानाका रङ्गीचङ्गी उसको भूमि हो, संसार हो । अन्तुडाँडा र नगरकोट आँखा अगाडिको चुनौति हो । उहीं देखेको, धेरैपटक सुनेको संसारको साटो नियात्राबाट नियात्रा जन्माउँछ । सुनेको उडन्ते तर्कमा हौसिँदै लेखको सूची सूचीकृत गर्दछ । पुङमाडे विषयवस्तुको ठेली खड़ा हुनुमा विशिष्टता ओकल्दछ । रमाउँदछ, रैमट्ट दाइँ घिचाउँछ भोलिका अबोध सन्ततिलाई अनि निजात्मक अनुभूति उत्कृष्ट साहित्यको मेरुदण्ड बिर्सन्छ । काल्पनिकताको उकुसमुकुस बेरबार पार्दै किचकन्नेरूपी पुतलीको न्वारनमा साहित्यको व्याख्या खाँद्दछ । विचार र वास्तविकता बाँध्दछ, अनि छोटो किलोदाम्लोमा टुरिन्छ । कपोलकल्पित गुन्द्रुक साँध्दछ र कल्पनाको ढिँडो चोप्दछ ।

मातृभूमिको अङ्गप्रत्यङ्ग झिनामसिनाको झटारोमा लेपासिदिन्छ । पाँचपोखरी, मुक्तिक्षेत्र, रेसुङ्गा, हलेसी किनो स्मरणको संसारमा कोच्दछ । अबोध टोपीका घेरा फाटेका अबोध मानवको वास्तविकताको खोतलखातलमा लेखनी सोझ्याउँदछ । ह्वीस्की, ब्रान्डीका नशामा निर्लिप्त भई, शब्दका तनमा अनवरत रङ्गीन खोल भिराउँदै अव्वल बन्नु उसको सामथ्यं हो, भूखण्ड हो ।

ऊ खिसीट्युरी डकार्दछ । सत्यदेवीको दन्तपतनको कहानीको उपेक्षामा दन्तकाली बिर्सन्छ, भुल्दछ । अन्तु र श्रीनगरको नामको न्वारन गककजेडीको फतफत सुझाउँछ । ऊ सुत्केरीले उचालेको ढुड्गो आधुनिक सुत्केरीको खुती र हुतीमा नियाल्दछ । सत्यतथ्यलाई कुइनेटामा हुत्याउँछ । ऊ पाथिभरालाई देख्दैन, पाथी बिर्सन्छ अनि थुन्सेघोप्टे डाँडो नाम काइदछ । पाँचपोखरी पाँचवटा पोखरीको समष्टि ऐतिहासिक नठानी सुकेका दुई पोखरी घटाई तीन पोखरीको बुद्धि रटाउन खोज्दछ । विगतको घटनाको तालीबेली बेलिबिस्तारबाट भिजाउँदै कटौरे तर्क पोख्दछ ।

बाँसुरीको धुन, मादलको वादलमा रौनकता झुल्किएको आभाष पाउँदैन । मालसिरी, सोरठी, घाट र वालुनलाई पुरातनरूपी कमेरो लेपन गराउँछ । आधुनिक, उत्तरआधुनिकको रुमलोमा जाकिनुमा असल लेखनधर्मको ओछ्यान लगाउँछ । राष्ट्र पीडित र मुच्छित बन्दा पनि उसका ध्यान ग्रीनकार्डको पत्कर बटुलबाटुल पारी सुइँकुच्चाको नाटक मञ्चन हुन्छ । नेपाली आमाको कपालमा लिसिपिएको कुराको जुरो उधिन्नु – उसको कर्तव्य होइन । सगरमाथाको उचाई गर्व होइन, केवल संयोग हो । स्वदेशी चीजवस्तुको पारखमा मौनता साध्नु र विदेशी अल्पसंस्कृतिको जुठेल्नी चहार्नु ताकत हो, फूर्ति हो । ठेलीको डेली भर्दै फलानाको लेखमा तिलानु विषयको चिरफार आवश्यक छ भन्दै औताउनु, शब्दमा मनमौजी पुच्छर जोड्नु, मातृभाषी लेखमा एकथुन्से विमातृक भाषीको शब्दहरू भित्र्याउनु सफलता हो, बौद्धिकता हो । बुझ्झक्कीको तक्मा हो । सत्रौं पुस्तक अरूका वरिपरि राख्दै एकएक अनुकरणबाट खिचडी विचारभाव पस्कनु महाअभियान हो । निमेषभरमा सवालको जवाफ दिने गीताङ्गेलाई पखेराको ढुकुर भन्दै हियाउनु जीवनको ध्येय हो । चरित्रको ’च’ र नैतिकताको ’न’ को साँप्रो च्यात्नु ठूलाघरेको अँगेनीमा टाङ्ग्री पसानुं जीवनको लक्ष्य हो । पुरस्कारको रासी चुल्याउनु सफल हुनुको प्रमाण हो । वनमारा तीतेपाती, धँएरो, बकाइनु, लप्सीमा रमाउनु र हराउनु केवल गोठाले दुनियाँ हो, संसार हो ।

दधिचील दैलेख, दुईलखा दोलखा । गोसाइँकुण्ड गाईको मालिक । यी सारा टाउको टोकसिरहने वृत्तान्त दुब्लाउँदै र टाक्सिँदै छन् । बाँसको झाङ र उखुको झ्याङमा लुटपुटिंदा जठराग्नि निभ्दै धु सकिन्न । आटीको नगिच पाटीको अडेसो लागी लेखनी कुदाउने लेखकको हविगत सन्तानको डुकुसात्तुका उपचारमा थेप्चिन्छ र नेप्टिन्छ । फलानाको त्यत्रो आफ्नो यत्रो ! त्यहीमाथि पनि जस्ताको छानो । यी यस्तै वाणीकी अर्धाङ्गिनीको मुखबुझोमा साहित्यिक यात्रा धर्मराउँछ । खोजेको प्राप्तिको खोल्सी-भङ्गालाहरू तर्काइन्छन् । विराट भनाउँदाको आडम्बरी बखानमा लेट्दछ । स्वाभिमानी लेखकको पगरी र धोती खुस्किएको जस्केलोको भेउ मिल्दैन । अब कसो गरुँ ?

हुन त चरण गाउने भाट लेखक भनिएला । स्तुतिगायकको उपाधि होला यो । तर हिजो यो पद थियो । इच्छा हुनेले यो पेशालाई रोज्दथे तर आज अनेक क्षेत्रमा यस प्रवृत्तिले मुन्टो देखाएको छ, छाती फुलाएको छ र जहानबच्चा भुल्याएको छ । त्याग गर्नको खातिर स्तुति गर्नु हो । आज त्यसलाई अनुरोधमा जोडदिँदा के फरक पर्थ्यो त ? अनुरोध पचाउँदैन ऊ । सभ्य समाजको ओखती नै अनुरोध हो तर स्वाभिमानी प्रवृत्तिको ऊ विरोधी छ अनि किन नकाट्ने त त्यसको उछितो ?

०००
‘बुर्कुसी’ (२०६६)