नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

पिँडालु पण्डित :

गुहार – गुहार – गुहार ।
हाम्रा कुरा सुन्ने कोही भएनन् यहाँ !
गुहार – गुहार – गुहार ।
बचाओ – बचाओ – बचाओ ।
बेलुका ढिलो सुतेकाले भगवान् विष्णु च्यादरले मुख छोपेर अभैmसम्म पनि घुरेर मज्जाले सुतिरहेकै थिए । बिहान अलिक ढिलासम्म सुत्ने बानी छ उनको । अनि मात्र दाह्री काट्ने, नुवाइधुवाइ गर्ने, चिया खाने र भेटघाटमा आउनेसँग यसो गफिने क्रम चल्छ ।

लक्ष्मीलाई खुब सफासुग्घर चाहिन्छ जहिले पनि । उनी सधैँ भैmँ बिहानै उठेर घर आँगनमा कुच्चो लगाउँदै थिइन् । आज एकाएक यस्तो स्वर सुनेपछि उनी छक्क परिन् । एकाबिहानै यस्तो आपत्कालीन स्वर ! अचम्म भो । कतै भ्रम त भएको हैन मलाई ! भन्दै ठिङ्ग उभिएर सुस्त गरी कान थापिन् । फेरि उस्तै आवाज । हुबहु अघि जस्तै अवाज-
गुहार – गुहार – गुहार ।
हाम्रा कुरा सुन्ने कोही भएनन् यहाँ !
गुहार – गुहार – गुहार ।
बचाओ – बचाओ – बचाओ ।
स्वर्ग । त्यसमाथि नारायणलोक ।

हैन ! यस्तो आपत्कालीन स्वर त विष्णुप्रिया भएर म यहाँ आएदेखि अहिलेसम्म कहिल्यै सुनेकी थिइनँ । कहाँ के भयो आज ! मलाई कतै साँच्चै त्यस्तो भ्रम भएको त हैन ? चङ्गा हुनका लागि उनले उभिएरै दायाँबायाँ गरेर यसो टाउको हल्लाइन् । अहँ ! मलाई केही भएको छैन । फेरि सुनिन्, फेरि उस्तै आवाज । चौराएर सुनिन्, फेरि उस्तै आवाज । हुबहु आप्mनै जस्तो आवाज ! एकाबिहानै चकित परिन् लक्ष्मी ।

स्वर सुनिन्छ तर कताबाट आइरहेछ थाहा छैन । संसारको रक्षा गर्ने जिम्मा लिएका विष्णुका कान कुम्भकणर्का जस्ता छन् । सानोतिनो आवाजले उनी बिउँझदैनन् । उनलाई बिउँझाउन ठुलै स्वर गर्नुपर्छ । अहिले मान्छेका सहरहरूमा टोल टोलमा आपत्कालीन साइरन जडान गरे जस्तै गरी स्वर्गमा पनि ठाउँ ठाउँमा ढलोटका ठुल्ठुला घण्ट झुन्डाइएका छन् । त्यसमध्ये पनि नारायण निवासमा रहेको सबैभन्दा ठुलो घण्ट त उनको ढोकामै झुन्डाइएको छ ।
लक्ष्मीले ठुलै आपत् परेको ठानेर ठुलै आँटले ठुलै स्वरमा घण्ट ठोकिन् ।

दुई मिनेटजति घण्ट बजाएपछि आँखा रातो पारेर विष्णु जर्‍याक्जुरुक उठे । निद्रा पुगेको रहेनछ । दुई हातले आँखा मिचे । कोठामा बत्ती बलेको थिएन । सुत्दा सधैँ बत्ती निभाएरै सुत्थे । यसो यताउति ओछ्यान छामे । सँगै सुतेकी लक्ष्मी छैनन् । दायाँ बायाँ नियाले देखिइनन् । राम्री स्वास्नी हुनु पनि डरै हुन्छ भन्ने उनलाई पहिलेदेखि लागिरहेको थियो । त्यसमाथि धनकी अधिष्ठात्री । जोगाउनै गाह्रो । विष्णुलाई अहिले पनि त्यही कुरा मनमा आयो । त्यसमाथि आपत्कालीन घण्ट बजेको छ । उनी निकै आत्तिए ।

विगतमा निरन्तर यही कुरा खेलाइरहने उनमा अहिले पनि एक्कासि यही सोच पलायो । यतिखेर अकस्मात पलाएको यही सोच बोकेर लौन के भो ! भन्दै राती सुत्दा कन्दनीमा सिउरेको ठाडो धोतीकै भरमा हस्याङफस्याङ गर्दै उनी ढोका बाहिर निस्के र चारैतिर नियाले ।

आत्तिएको अनुहारमा घण्ट बजाइरहेकी रहिछिन् लक्ष्मी । अगाडि लक्ष्मीलाई देखेपछि मन केही शान्त भयो विष्णुको । अघिको अत्याहट हरायो । शङ्का सत्यमा परिणत भएन । लक्ष्मीछेउ गएर पाखुरा समात्दै विष्णुले भने- के भो लक्ष्मी ! किन यसरी उज्यालै नभईकन यसरी आत्तिएर घण्ट बजाएकी ? त्यो पनि आपत्कालीन घण्ट ! के भो ? चोर आयो कि ? अथवा, कुनै जन्तु जनावर आएर यसो गरेकी कि ? कि कोही मेरो वृद्धावस्था देखेर तिमीलाई दागा धर्न आयो ?
भन त किन यसो गरेकी ?

अघि विष्णु नउठ्दै उनी उठेर बाहिरिएकीले प्रातःकालीन ढोग बाँकी नै थियो । लक्ष्मीले सदाको बिहानीमा भैmँ मुन्टो निहुराएर पतिदेव विष्णुका पाउमा शिर राखिन् । लक्ष्मीको शिर आप्mना पाउमा परेपछि विष्णुले छुट्टै किसिमको शीतल अनुभूति गरे । आपूmले पनि निहुरिएर लक्ष्मीको टाउको च्याप्प समातेर उठाए र आशीर्वाद दिँदै भने- ‘जीवनभर तिमीले म बाहेक अरूलाई पति मान्न नपरोस् ।’

यी पात्तिएका बुढा सधैँ यस्तै हुन् भनेर पतिको ठट्टाभावलाई लक्ष्मीले कुनै वास्तै गरिनन् । बरु, अघि आपत्कालीन घण्ट बजाउनाको कारण खोल्दै उनले भनिन्- यसो शान्त भएर सुन्नोस् त पतिदेव, यो मेरो जस्तै स्वर गरेर आपत्कालीन अवस्थामा कराउने को हो ? कहाँ को कराएको हो ? कसलाई कहाँ के आपत् परेछ भनेर मैले यो घण्ट बजाएको हुँ । ध्यानदृष्टिले विचार गर्नुस् त पतिदेव, कहाँ के भएको हो ? विष्णुले अघिको ठट्ट्याउलो मनोभावलाई बिर्सेर यसो कान थापे ।
गुहार – गुहार – गुहार ।
हाम्रा कुरा सुन्ने कोही भएनन् यहाँ !
गुहार – गुहार – गुहार ।
बचाओ – बचाओ – बचाओ ।
हो, तिम्रै जस्तो स्वर छ । पख, म ध्यानदृष्टिले विचार गर्छु कहाँ के भएको रहेछ भन्दै उनी ध्यानदृष्टिमा बसे । छिनभरमै उनले मत्र्यलोकको नेपाल खण्डका गाईहरू कराएको कुरा पत्ता लगाए । त्यही कुरा लक्ष्मीलाई बताए । अहो ! ती त मेरै प्रतिरूप हुन् । म जस्तै गरी पुजिन्थे तिनीहरू त्यहाँ । मेरै प्रतिरूप सम्झेर पुजिने गरेका ती गाई यहाँसम्म आवाज आउने गरी आज किन यसरी कराए ? तिनलाई कसले के गर्‍यो होला र यसरी कराएका होलान् ? लक्ष्मी चकित परिन् ।

घर आँगन बढार्ने र लिपपोत गर्ने काम एकछिन थाती राखेर उनले मत्र्यलोकको नेपाल खण्डमा रहेकी दिदी नाताकी एक वृद्ध गौमातालाई फोन लगाइन् । नेपालका टेलिफोनका टावर र युरोप अमेरिकाका मानिसमा रहेको मानवता एकै किसिमको छ । कतिखेर फ्याट्ट हो जस्तो, कतिखेर छैन । पहिल्याउनै मुस्किल । भेट्टाउनै मुस्किल । निकै प्रयास गरेपछि बल्ल फोन लाग्यो । तैपनि आवाज राम्रोसँग आइरहेको छैन ।
हेलो ! हेलो ! हेलो !
हेलो ! हेलो ! हेलो !
को ? दिदी बोल्नुभएको हो ?
आप्mनो परिचय नै नदिई लक्ष्मीले प्रश्न गरिन् ।

स्वर्गलोकी लक्ष्मीको स्वर सुन्नेबित्तिकै यता वृद्ध गौमाताले उनको स्वर पहिचान गरिहालिन् । वृद्ध गौमाताले प्रत्युत्तर लगाउँदै भन्न थालिन्- हो नानी, हो । गोठ कुर्ने जिम्मा पाएकी तिम्रै दिदी गाई हुँ म । कहीँ हलचल गर्न सक्तिनँ । दिएको खान्छु, गोठ कुर्छु र यहीँ पल्टिरहन्छु । मान्छेका त कुन्नि के के ज्येष्ठ नागरिक, महिला, अपाङ्गता भएका, आदिवासी, मधेसिया, पहाडिया, हिमालिया, पिछडिएका, बाङ्गा, टिङ्गा जस्ता कुन्नि के के नाम झुन्ड्याएर थोरबहुत के के सुविधा हुन्छ क्यार ! जस्तै भए पनि राज्यले अलि अलि सहयोग गर्छ क्यार । हामीलाई त कसले वास्ता गर्नू ? कराउन सक्तैनौँ । दुध दिन सकुन्जेल स्याहारसुसार गर्थे, मिठो पोसिलो तातो चिसो खान दिन्थे । सफासुग्घर राखिदिन्थे । अब त इः दुध दिन पनि नसक्ने, खुट्टा पनि नचल्ने भएपछि कसले हेर्छ ! त्यसमाथि अचम्मका भा’छन् यहाँका मान्छे अहिले । पहिला जस्ता छैनन् । ज्यान जोगाएर बस्नै पनि गाह्रो भ’को छ ।

अनि, आज कहाँबाट सम्झ्यौ त नानी ? अचम्मै भो नि ! धेरै भो नानीसँग कुराकानी नभएको पनि । कहिलेकाहीँ तिमीले फोन सम्पर्क गर्‍यौ भने कुराकानी हुने हो, होइन भने कसले सम्झिन्छ र हामीलाई ? अनि के छ त्यताको खबर ? वृद्ध गौमाताले एकै सासमा यति सबै कुरा लक्ष्मीका सामु राख्न भ्याइन् ।

वृद्ध गौमाताको जिज्ञासामा लक्ष्मी भन्न थालिन्- ज्वाइँ पनि निकै बुढा भइसक्नु भो, पहिला जस्तो हुनुहुन्न । तैपनि यताको चिन्ता नलिनुस् दिदी । ठिकै छ । यहाँ सबै सुखशान्ति छ । जसोतसो गरेर पनि घर व्यवहार भाँडिन दिएका छैनौँ । चलेकै छ । अनि, त्यताचाहिँ के भएको हो ? बिहान बिहानै हारगुहार र बचाओ, बचाओ जस्ता आपत्कालीन आवाज सुनेका थियौँ । निकै अप्ठ्यारोमा परेर कराएका जस्ता । म त साह्रै आत्तिएँ पनि । कताको के आवाज भन्नेसम्म पनि पत्ता लगाउन सकिनँ । ज्वाइँले ध्यानदृष्टिले विचार गरेर पो मत्र्यलोकका नेपाल खण्डका गाई कराएका रहेछन् भनेर पत्ता लगाउनु भो । अनि पो तपाईंसँग फोन सम्पर्क गरेकी । यथार्थमा के भएको हो दिदी त्यहाँ ? किन त्यसरी हारगुहार गरेका त्यहाँका गाईले ? के आपत् पर्‍यो तिनलाई र त्यसरी कराएका ? मलाई त छटपटी भो ! खुलस्त कुरा गर्नुस् त दिदी के भएको हो ?

बहिनी लक्ष्मीको जिज्ञासा सुनेपछि मत्र्यलोकको नेपाल खण्डमा रहेकी वृद्ध गौमाताले सबैभन्दा पहिला चाणक्य नीतिको एउटा श्लोक हालिन् –
नातेन्तं सरलैर्भाव्यं गत्वा पश्य वनस्थलिम् ।
छिद्यन्ते सरलास्तत्र कुब्जा तिष्ठन्ति पादपा ॥
बुझ्यौ नानी यहाँ पनि यस्तै भएको छ । यहाँ कतै पनि सोझाको स्थान छैन । बाङ्गाटिङ्गाहरूले आफ्नै कीर्तन गाएका छन्, आप्mनै भुँडी भरेका छन् । तिनै बडो ऐसआरामले बसेका छन् । दायाँ बायाँ सोझासाझाको कुनै मूल्याङ्कन छैन । त्यस्ताले ज्यान जोगाउनै पनि गाह्रो छ यहाँ, अरू त के कुरा । आज पनि हाम्रा अरू सबै दिदीबहिनी गाईहरू अब त अति भो भनेर जुलुसमा गा’छन् । म मात्र कतै चल्न नसक्ने भएर गोठ कुरेर बसेकी छु । अब आन्दोलन कि कुन्नि के गर्ने भनेर सल्लाह गर्दै थिए उनीहरू । म त मिलाएर भन्न पनि जान्दिनँ । त्यही आन्दोलनमा जाँदा केही अप्ठ्यारो पर्‍यो कि त तिनलाई ? भरे तिनीहरू आएपछि नै सबै कुरा बुझ्नुपर्छ नानी ।

आन्दोलनमा गएकासँग सम्पर्क गर्ने कुनै माध्यम छैन ? लक्ष्मीले प्रश्न गरिन् ।
ए ! अँ, छ । आन्दोलनकी नाइके बनेर गएकी कैलीको सम्पर्क नम्बर छ मसँग । एकै छिन पख है त, यहाँ कता कहाँ लेखेर राखेकी थिएँ, म खोज्छु ।
आन्दोलनकी नाइके कैलीको नम्बर टिपाइदिइन् वृद्ध गौमातले । अघि जस्तै टावर टिप्न गाह्रो भो टेलिफोनको । दुई तीन पटक डायल गरेपछि फोन लाग्यो ।
हेलो ! हेलो ! हेलो !
कैली बोलेकी हैनौँ ?
म लक्ष्मी दिदी स्वर्गबाट ।
हालखबर के त त्यहाँको ? त्यहाँ तिमीहरूलाई केही आपत्विपत् पर्‍यो कि जस्तो लागेर खोजखबर गरेकी । तिमीहरूले अघि त्यहाँ हारगुहार गरेको यहाँसम्म सुनिएको थियो । तिम्रो भिनाजुले यो त मत्र्यलोकको नेपाल खण्डका गाई कराएका हुन् भनेर ध्यानदृष्टिले पत्ता लगाउनु भो । अनि पो के भएछ त बहिनीहरूलाई भनेर फोन सम्पर्क गरेकी ? चिन्यौ मलाई ? कुरा गर्न मिल्छ नि ?

बोलीको स्वरबाटै लक्ष्मी दिदी भनेर चिनिसकेकी थिइन् कैलीले । लक्ष्मी दिदीको खोजखबरीले उनको मन औधी खुसी भो । उनले अरू कुरा बताउनुअघि सुरुमै ‘दिदी दर्शन गरेँ’ भनेर औपचारिक अभिवादन गरिन् लक्ष्मीलाई । अनि, दिदीको जिज्ञासा पूरा गर्न थालिन् ।

हेर्नुस् न दिदी आज गाईजात्रा रे ! हाम्रो नाउँमा जात्रा गरेर मान्छेहरू मजा लिने रे । मान्छेको स्वार्थपूर्तिका लागि हाम्रो जात्रा गर्ने ? हामीलाई पटक्कै चित्त बुझेन यो । जात्रा मनाउनै परे अरू नै नाम दिएर मनाए भो नि । हाम्रो नाउँ लिएर किन जात्रा गर्ने ? हामीले के के न उपद्रो गरे जस्तो । गर्न हुने नहुने चाहिँदो नचाहिँदो गर्ने उनीहरू, अनि जात्राचाहिँ हाम्रा नाउँमा मनाउने ? मान्छेका यी र यस्तै क्रियाकलाप हामीलाई पटक्कै चित्त बुझेन दिदी । अनि, यस विषयमा छलफल गर्न हाम्रो बृहत् बैठक बस्यो । बैठकले यस दिनलाई हाम्रो स्वतन्त्रता दिवसका रूपमा मनाउने निणर्य गर्‍यो । अनि हामी ठाडो पुच्छर लगाएर शहीदगेट, नयाँ सडक, इन्द्रचोक, असन, भोटाहिटी, नारायणहिटी, पुतलीसडक आदि स्थानको परिक्रमामा गयौँ । एक हिसाबले मान्छेले हामीप्रति गरेको व्यवहारको विरोध थियो यो ।

यस विरोध प्रदर्शनका क्रममा हामीले विभिन्न नारा पनि लगायौँ । हक अधिकारका कुरा उठायौँ । हामीले उनीहरूका संविधानमा हामीलाई जनावर भनेका कुरामा पनि प्रश्न गर्‍यौँ र ठाडो विरोध जनाउँदै भन्यौँ – हामी जनावर कि तिमीहरू जनावर ? भनेर । हामी त सोझासाझा प्राणी हौँ, आप्mनो सोझो गर्छौँ खान्छौँ, बस्छौँ । तिमीहरू पो चाहिँदो नचाहिँदो गर्छौ र जनावरको जस्तो व्यवहार देखाउँछौ । अनि, उल्टो जनावर चाहिँ हामीलाई भन्ने ? हामीले कडा रूपमा प्रतिवाद गर्‍यौँ यस कुराको । उनीहरूले उनीहरूको सम्पूणर् मानवीय शक्ति लगाएर हामीमाथि लाठी बर्साए । अन्धाधुन्ध लाठी प्रहार गरे ।

अनि अर्को चित्त नबुझेको कुरो । हामी जस्ता जाँड, रक्सी, गाँजा, भाँङ, धतुरो केही नखाने सोझा प्राणीलाई उनीहरूले बलजफ्ती जाँडको कट खुवाए । हाम्रा इच्छाविरुद्ध हामी जँड्याहा बन्न बाध्य भयौँ । अब उनीहरूले घाँस, पानी, पिठो, कुँडो केही नदिने रे हामीलाई । अनि त्यसभन्दा पनि पीडाको कुरो हाम्रा मर्दाना सन्तानलाई जन्मदै हामीलाई थाहै नदिई गायब पार्न थाले यिनले । हरतरहले पाइला पाइलामा हाम्रो हुर्मत लिन थाले । अनि हाम्रा लागि आन्दोलन रहर र उनीहरूको नक्कल नभएर बाध्यता बन्यो । अनि हामी बाध्य भएर आन्दोलनमा उœयौँ दिदी । दिनप्रतिदिन विकसित भइरहेको यिनीहरूको अवस्था हेर्दा त अब हामीलाई यहाँ ज्यान जोगाउन पनि धौ धौ होला जस्तो छ दिदी ।
अनि नकराएर, हारगुहार नगरेर भो दिदी ? चुप लागेर यहाँ कसले के पाएको छ र ?

ए, अझ एउटा कुरा त अभैm भन्न बिर्सेछु दिदी मैले त । भनूँ ? लक्ष्मीले आप्mना कुरा निर्धक्कसँग खुलेर राख्न अनुमति दिइन् कैलीलाई । कैली भन्दै थिइन् – हामीले यहाँ बसुन्जेल पनि लखेटिनुपर्छ । खेदिनुपर्छ । सानो गल्तीमा पनि कुटिनु चुटिनुपर्छ । अहिले त हाम्रा कुराको केही सुनुवाइ नै हुन छाड्यो यहाँ । उहिले उहिले हाम्रा दुधमा आँखा लगाउनेहरू अहिले जिउमै आँखा लगाउन थाले । थाहा छैन हामीहरूलाई कहाँ कतिखेर के हुनुपर्छ भनेर । यहाँ बसुन्जेल पनि लखेटिनु मात्र नभएर कहिलेकाहीँ रातौँरात अनकन्टार जङ्गलैजङ्गलको बाटो हिँडेर विदेशिनुपर्छ हाम्रा दिदीबहिनीले । त्यतिखेर हामीसँग न राहदानी हुन्छ न कुनै देशको भिसा । विनाअनुमति लुकीलुकी परमुलुकमा जाँदा के गति होला हाम्रो । अनिश्चित छ दिदी हाम्रो भविष्य । कुरा गरिसाध्य छैन । उहिले यस्तो थिएन । अहिले त के भो ! के भो ! चारैतिर त्रासैत्रास । ढुक्कले चर्न पनि पाउँदैनौँ हामी त ।

कुरा गर्‍यो भने तिमीहरू राष्ट्रिय जनावर, कानुनी रूपमै त्यति ठुलो स्थान दिएकै छौँ नि भन्छन् । व्यवहारमा केही न केही । अझ यथार्थमा चाहिँ संविधानमा जोडिएपछि हामी झन् धरापमा पर्न थाल्यौँ । त्यहीँबाट हेपिन थाल्यौँ, त्यहीँबाट पेलिन थाल्यौँ । संविधानप्रति प्रश्न उठाउनेहरूले हामीलाई पनि असन्तुष्टिको अचानोमा तेस्र्याउन थाले । संवैधानिक हिसाबमा सार्वजनिक महत्त्वका प्राणी भएर पनि हामीलाई ज्यान जोगाउन धौ धौ भो दिदी यहाँ त । बाहिर एउटा कुरो भित्र अर्को कुरो ।

अनि, यी कुरा तिमीहरूले तिमीहरूका पोइलाई भनेनौ त ? तिमीहरूको सुरक्षाका विषयमा त तिनले पनि कुरो उठाउनु पर्ने हो नि । नत्र केका पोइ ? निकै क्रोधित मुद्रामा प्रस्तुत भइन् लक्ष्मी ।

लक्ष्मीको क्रोध शान्त पार्न कैली अगाडि भन्दै थिइन् – हाम्रा त अरूका जस्ता पोइ होइनन्, पोइ पनि गोरु परे दिदी । केही बुद्धि नै छैन ती गोरुहरूको । तिनलाई के माता के अरू ! चौबिसै घण्टा आफ्नै मात्र भुँडी भर्न तल्लीन यी गोरुहरूले हाम्रा लागि के गर्थे ? के बोल्थे ? अरूका अगाडि ताइनतुइसँग डुक्रिने मात्र हुन् यी त । केही गर्न सत्तैmनन् यिनले । यिनबाट हामीले केही आस गर्नु नै बेकार छ दिदी । भो यी गोरुहरूका कुरा नगरौँ दिदी । यिनीहरूको कुरा गरेर समय खेर नफालौँ । यी सबै गोरु हुन्, गोरु ! जस्तो बुद्धि त्यस्तै व्यवहार ।

०००
२०८०/५/१६
काठमाडौं