रामप्रसाद पन्थीविद्यालय भर्ना अभियान
म परेँ शिक्षा र स्वास्थ्यको जिम्मेवारी सरकारले लिनुपर्छ भन्ने मान्छे । यहाँ पनि कुरा त्यहीँ नै आउँछ । शिक्षा सम्बन्धी मौलिक हकको कुरा - आधारभूत तहसम्म अनिवार्य र निशुल्क, माध्यमिक तहसम्म निशुल्क ।
रामप्रसाद पन्थी :
‘जब पर्यो राति तब बुढी ताती’ भनेझैँ पैसठ्ठी काटेपछि मलाई पनि विद्यालयमा भर्ना हुने रहरले ठहरै पार्यो । मेरो रहरलाई मलजल गर्यो एस.इ.इ. परीक्षाले । खाने मुखलाई जुँगाले छेक्दैन भनेको त्यसै रहेनछ । एस.इ.इ. परीक्षामा ६२ वर्षीय विद्यार्थी सहभागी भएको सुनिएन मात्रै आफ्नै आँखाले देखियो ।
कति काम रहरले गरिन्छ । कति करले गरिन्छ । विद्यालय भर्ना मेरा लागि रहर र कर दुवै थियो । पैँसठ्ठी कटेको मान्छे आधारभूत तहको कक्षा ५ मा भर्ना भएर भाइरल बन्ने रहर मनमा पलाएको कुरा किन पो लुकाउनु पर्यो र ? कक्षा ५ मा भर्ना हुनुको अर्को पनि फाइदा छ । त्यो हो दिवा खाजा । सरकारी विद्यालयमा भर्ना भएपछि दिउँसोको नास्ताको पनि टन्टो भएन । दिनभर भट्टीमा भुलेर टट्टीमा पल्टिनु भन्दा विद्यालयमा भर्ना भएपछि नाति पनि हेरिने मुख पनि फेरिने । भएन त दुवै हातमा लड्डु ? कम्ती बाठो छु म !
रहरसँग जोडिएको अर्को कुरा पनि भन्दिछु मैले । एक दिन संविधान पल्टाएर हेरको त माध्यमिक तह सम्मको शिक्षा त निशुल्क रहेछ । फिरिमा पढ्न पाइने भएपछि किन नपढ्ने त ? गणतन्त्रको फाइदा पनि त उठाउनु पर्यो नि ! आफू त राजनीतिको विद्यार्थी पनि परियो । आधारभूत तहको शिक्षा प्राप्त नगरेमा आगामी २०८५ वैशाख १ गतेबाट न्यूनतम सेवा सुविधाबाट वञ्चित भइने खवरले पनि एक अर्थमा झसङ्ग बनाएको थियो ।
सरकारको विद्यालय भर्ना अभियानको “सबै बालबालिकाको विद्यालयमा सहभागिता, गुणस्तरीय शिक्षा प्राप्तिको सुनिश्चितता” आदर्श वाक्यले पनि तरङ्गित गराएकै हो । तर यस वाक्यको आशय बुझ्न सकेको छैन । युवा जति विदेश पठाउने, बच्चा जन्माउन नखोज्ने, बसाइँसराई गरेर शहर पसिहाल्ने अनि बालबालिकाको विद्यालयमा सहभागिता खोज्ने ? विद्यालय भवन ठूलाठूला छन् । कक्षाकोठा रित्तै । विद्यार्थीभन्दा शिक्षक धेरै तलब खान्छन् सित्तै । बरू बुढापाकालाई जम्मा पारेर विद्यालय चलाए टाइम पास पनि हुने । बुढापाकामा एक्लोपनको महसुस नहुने भएकोले पनि बुढापाका भर्ना अभियान आजको आवश्यकता हो । त्यसैले म भर्ना अभियानमा कसिएर उदाहरण बन्न खोजेको हो । कसैलाई मेरो अभियानमा खसखस लागेको भए मैलाई भन्नुहोला ।
ज्ञान कहिल्यै पुरानाे र नयाँ भन्ने हुँदैन । सिकाइ निरन्तर चलिरहने प्रक्रिया हो । आधारभूत तहमा भर्ना भएपछि बुढो भन्नेका मुखमा पनि त बुझो लगाउन पाइन्छ । आफूलाई पनि बुढोपनको फिलिङ्ग हराउने भयो नि । पोशाक लगायो, झोला भिर्न पर्यो, स्कुल गयो । सबैसित हेलमेल हुन पाइने । राजनीति गर्न कार्यकर्ता बनाउन पनि पाइने । एउटा मट्याङ्ग्राले दुईवटा सिकार ।
दुईचार दिनको मेरो व्यस्तता र बेचैनी देखेपछि बुढियाले खाना खाने मौकामा मुख फोरिन्- “हैन के को रन्कोमा हुनुहुन्छ अचेल ? खालि भौतारिएर हिड्नु भएको छ ।” घुमाउरो भाषामा जवाफ फर्काएँ- “सरकारले भर्ना अभियान चलाएको छ । नातिलाई भर्ना गर्ने बेला भयो । कुन स्कुलमा भर्ना गर्ने भनेर बुझ्दै छु ।” बुढियाको झटारो आइहाल्यो – “अहिले सम्म पाँच / सातवटा स्कुलका मास्टरहरू घरमै धाइसके । पल्लाघरे साइलीको भुँडी देखेर बच्चा जन्मिए पछि हाम्रो शिशु स्याहार केन्द्रमा राख्नु पर्छ है भनेर नम्बर लिएर गएका छन् । तपाईं स्कुल खोज्दै हिड्नु भएको छ ?”
आफ्नै बुढियालाई नबताएर कसलाई बताउने ? सबै कुरा खुलस्त पारिदिएँ । उनलाई मनाउन पनि निकै कसरत गर्नु पर्यो । बुढियालाई मनाउन सफल भएकोमा मेरो मन पनि शान्त भयो । अनि लागेँ धम्मरधुस लाएर स्कुल खोज्न । दसतिर धाउँदा पनि चित्तबुझ्दो कुरा कतैबाट भएन । केटाकेटी भए पो घरघरै डुलेर हत्तुहैरान पार्दा रहेछन् म त परें केटाकेटीको हजुरबा । त्यसकारण भर्नाका लागि मैले नै धाउनु परेको थियो । मुख बाउनु परेको र जुता फटाउनु परेको थियो ।
मैले विद्यालयमा भर्ना पाउने कुरा फलाम चपाएझैँ भयो । मेरै भाग्य खोटी हो कि ? परार छोराको बिहे गर्दा यस्तै भयो । आग्राको कुरा गाग्रामा मिसायो भन्नू होला । कुरा के थियो भने नि ? बाहिर हेर्दा केटीको थुप्रो छ । केटाभन्दा केटी धेरै छन् । कुरा बुझ्दै जाँदा फाल्टु भेटाउन मुस्किल । देख्नमा राम्रा अर्कैका हाम्रा बनिसक्दा रहेछन् । ठिक्कैकाले माथि माथि पढेका हुँदा रहेछन् । लेबल नमिल्दो रहेछ । नराम्रा आफैलाई चित्त नबुझ्दो रहेछ । आफू परियो सोझो मान्छे । सोझो औँलाले घिउ आउँदैन भनेर खरिबोटे खडानन्दले ठिकै भनेका रहेछन् । यसो आइडिया लाएर डाँडा पारि गएर अमेरिकी भिसा लाएको केटो भनी हल्ला पिटाएपछि केटी पाइयो । बुहारी ल्याइयो । अब त कुरा बुझ्नु भए होला नि ! कि मैले नै बुझाइदिनु पर्यो ? लौ सुन्नुहोस् उसो भए । किराना पसलझैँ गाउँ गाउँमा यति धेरै स्कुलले सटर थापेर बसेका छन् । पसलवालाले ग्राहक नपाएझैँ केटाकेटी नपाएका यतिविधि स्कुल छन् । तर मलाई भर्ना गर्न कोही तयार भएनन् ।
बेलुकी भाग बस्यो बुढियाले घोच्न थाल्छिन् “भर्ना पायौ त बुढा ?” खाँदा खाँदैको गाँस छाडेर बिस्तारामा पल्टेर विचार गर्छु । भर्ना अभियानका कुरा । धेरै बेर विचार गर्दा मैले भर्ना नपाउनुका कारणहरू पत्ता लगाएँ –
– स्कुल सरकारी सामुदायिक । पढाउने भाषाको माध्यम अङ्ग्रेजी । आफू परियो शुद्ध नेपाली । त्यसमाथि उमेरमा बुढो । कुरामा टेढो । ऐन ,कानुन र संविधानका कुरा गर्ने । माध्यमका नाममा सरकारी स्कुलले शुल्क उठाउन पाइँदैन भन्ने ।
– कतिपय स्कुलमा आफै व्यवस्थापन समितिको अध्यक्ष भइसकेको मान्छे । मैले चिनेका मास्टर, मास्टरले चिनेको म । कहाँ भर्ना हुनु ? कहाँ भर्ना पाउनु ? पानीको चाल पाएपछि किन खोली धाउनु ? भन्नुहोला, संस्थागत विद्यालयमा गए त भैहाल्यो । म परेँ शिक्षा र स्वास्थ्यको जिम्मेवारी सरकारले लिनुपर्छ भन्ने मान्छे । यहाँ पनि कुरा त्यहीँ नै आउँछ । शिक्षा सम्बन्धि मौलिक हकको कुरा – आधारभूत तह सम्म अनिवार्य र निशुल्क, माध्यमिक तहसम्म निशुल्क ।
के सामुदायिक के सरकारी ? संविधानको मर्म एकै हो । बुझाइ एउटै छ मेरो । संविधानमा लेखिएका कुरा नागरिकले निसर्त पाउनु पर्छ ।
तै पचास काटेका बुढ्यौलीको ढिकढाक लागेका हेडमास्टरसँग मलाई भर्ना गरेपछि हुने फाइदाका बारेमा बताएर जसोतसो कुरा मिलाएँ । खुसियालीमा हेड मास्टरलाई दारु पिलाएँ । तात्तातै सूचीकारकोमा गई पोशाक सिलाएँ ।
म मेरो तर्फबाट विद्यालय भर्ना अभियानमा जोडिन पाएकोमा गौरवान्वित छु । हुने होइन त भर्ना अभियानमा सहभागी ? के छ विचार बताउनुहोला !
०००
रेसुङ्गा न पा २, गुल्मी
मार्मिक मात्र होइन सान्दर्भिक