नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

रामप्रसाद पन्थी :

उहिले स्कुले जीवनकाे अन्तिम कक्षा दस थियाे । कक्षा दसकाे अन्तिम परीक्षालाई पञ्चायतकालीन नाम` प्रवेशिका परीक्षा´ दिइएको थियाे। यसैलाई `स्कुल लिभिङ सर्टिफिकेट ´भनेर बेलायती नाम लिइएको थियाे । स्कुल लिभिङ सर्टिफिकेट `एसएलसी´ का रूपमा खिइएकाे थियाे ।

हेर्दाहेर्दै स्कुले जीवन कक्षा दसबाट बाह्र पुग्याे । यसकाे नाम फेरियाे । प्रवेशिका परीक्षा `माध्यमिक शिक्षा परीक्षा ´ का रूपमा गणतान्त्रिक भयाे । बेलायती नाम `सेकेन्डरी एजुकेसन एक्जामिनेसन ´ बन्याे । कर्तन नाम एसईई(SEE) भनिएकाे छ । याे ठीक हाे या हाेइन अंग्रेजी जानिएन । नजानेकाे कुरामा के जिकिर गर्नु र ? उहिले हामीले पढ्दा SEE काे उच्चारण` सी´ गरिन्थ्यो । `सी´ काे नेपाली अर्थ हेर्नु वा देख्नु भनिन्थ्यो । अहिले SEE लाई एसईई भनेकाे सुन्दै छु । कतिपय गाउँघरे जिब्रोले `सी´ उच्चारण गरेकाे पनि सुनिएकाे छ । उच्चारण जस्तोसुकै हाेस् बाल भएन ।` सी´काे नतिजा निस्किएकाे अन्यथा रहेन ।

अलिकति उहिलेकाे एसएलसीका कुरा गराैं । उहिले अर्थात् हाम्रा पालामा कक्षा ९ र १० बाटै प्रश्न काटिन्थे । सरकाे मात्रै भर हुन्थ्याे । परीक्षाकाे डर हुन्थ्याे । नतिजा प्रकाशनकाे शंख रेडियाेले फुक्थ्याे । विद्यार्थीले गाेरखापत्रमा नाम ढुक्थ्याे । पास हुने समाजमा फुक्थ्याे । फेल हुने दिल्ली, पञ्जाब गई लुक्थ्याे । पास हुनेहरू अङ्कमा हुन्थे । प्रतिशतलाई छुन्थे । काेही नेपाल फस्ट हुन्थे । काेही काम नलाग्ने डस्ट हुन्थे । जाेकाेहीले नतिजा बुझ्दथ्याे । साेही अनुसार काेही कलेज कुद्थ्याे । काेही कतार कुद्थ्याे ।

अहिले कक्षा १० बाट मात्रै प्रश्न काटिन्छ । ज्ञानलाई धनसँग साटिन्छ । भर्नासँगै काेचिङमा राखेर भिटामिनकाे क्यापसुल काेचाउन थालिन्छ । यतिले नपुगेर बाेडस हालिन्छ । उपचारात्मक शिक्षण भनेर भाषण छाटिन्छ । बाेडसमा बाेइलर जस्तै बनाएर विद्यार्थी पालिन्छ । प्रविधिमैत्रीका नाममा विद्यार्थीका गिदीमा अनेक विधि र प्रविधि फालिन्छ । परीक्षा हुनुपूर्व नै जिपिएका लागि ओैला गन्न थालिन्छ । जब पनिकाले नतिजाकाे कनिका फाल्छ तब सामाजिक सञ्जाल रङ्गिन थाल्छ । स्कुलहरू टाउका गन्न थाल्छन् । मेरा स्कुलमा ए पलस यति, बी पलस उति भन्न थाल्छन् । पसल पसलमा पलसकाे चर्चा चल्छ । पसलेले दाबी गर्छ मेराे पसल सर्वाेत्कृष्ट । मेराेबाट यतिजना ए पलस । उति जना फाेर जिपिए । समग्र नतिजा पलसमा आउँछ कि जिपिएमा ? पसलेहरूले किन नेपाल प्रथम र देश टपरकाे डम्फू ठाेकिरहेछन् कुन्नि ? लम्फुले बुझ्न सकेकाे छैन । देश टपरकाे कुरा लाेफरलाई थाहा छैन । फाेर जिपिए देशभर नै एउटा मात्रै हुन्छ कि ? धरैजना हुने भए नेपाल प्रथम कसरी ?

सीकाे नतिजा असार पहिलाे हप्ता हुने हल्ला थियाे । शिक्षक आन्दोलनका कारण तेस्राे वा चाैथाे हप्ता भनियाे । एक्कासि एकासीकाे सीकाे नतिजा दाेस्राे हप्ताभित्रै फालियाे । पनिकाकाे गर्भमा रहेकाे सी गर्भबाट निस्कना साथ हरेक वर्षझ‌ैं यस वर्ष पनि बजार ततायाे । खुसीले कसैले ताली बजाए । तालीसँगै बाजाका रूपम थाली बजाए । दुःखीले कसैले गाली बजाए । कतै बाजा बजे । कतै बङ्गरा बजे ।

सीकाे आगमनसँगै हामी नेपाल प्रथम भनेर ढाेलक पिटाउने जीहरू यस पटक पनि देखिए । सामाजिक सञ्जालभरि लेखिए । काठमाडौंकाे टङ्गालदेखि भारतकाे बङ्गालसम्म, न्यूराेडदेखि न्यूवर्कसम्म बधाई आदानप्रदान चल्याे । बधाई तथा शुभकामनामा कुखुराे र खसी ढल्याे । कक्टेल पार्टी चल्याे । र याे क्रम जारी छ । र रहिरहनेछ ।

जेहाेस् राम्राे गर्नेले यसपालि पनि तालीमार्फत् बधाई खाए । नराम्रो गर्नेले गालीमार्फत् गाेदाइ खाए । बधाई खाए पनि खाए । गाेदाइ खाए पनि खाए । जे खाए पनि खाने नै हाे । ताली वा गालीले अघाएर धेरैले डकार गरेकाे कुरा सकार भइसकेकाे छ ।

कहिलेकाहीँ बधाई दिन्छु भन्दा लिनेले नलिएपछि फसाद हुँदाे रहेछ । शिक्षा प्रशासनका क्षेत्रमा लामाे समय बिताएका एक प्रशासकले बधाई दिंदा बधाई खानेले धन्यवाद सम्मकाे प्रतिक्रिया दिन चाहेनन् भनेकाे सुन्दा अचम्म लाग्याे । “काठमाडौंका नाममा क लेख्न नजान्नेहरूले चार जिपिए ल्याएकाेमा खुसी हुन सकिएन । त्यसैले नपच्ने तपाईंको बधाईमा धन्यवाद दिन सकिएन !” तपाईंलाई याे प्रतिक्रिया कस्तो लाग्याे कुन्नि ? इच्छा छ तपाईंको प्रतिक्रिया सुन्नी !

जेहाेस् विभिन्नथरिकाे नतिजा आयाे । एनजी ल्याउने भाञ्जीदेखि जिपिए फाेरसम्मकाे हल्लाखाेर सुनियाे । नतिजाकै कुरा गर्दा इटा भट्टामा काम गरेर सरकारी स्कुलमा पढेकी गाेमा श्रेष्ठले जिपिए फाेर ल्याइन् । अर्काेतिर अर्की नानीले सामाजिक सञ्जालमा सरकारले सजिला प्रश्न काटिदिएर धेरै जिपिए आएकाे भन्न भ्याइन् ।

अघिल्लो वर्ष यहीँ सीकाे परीक्षामा अठ्चालीस प्रतिशत नतिजा ल्याएकाे भनेर प्रधानमन्त्रीले मास्टरकाे झेंकाे झारेका थिए । यस वर्ष आफ्नै कारणले झण्डै बैसठ्ठी प्रतिशत नतिजा आएकाे भनेर जिब्राे बटारे । एकजना शिक्षाविद्ले पत्रकारसँगकाे अन्तर्वातामा भनेकाे सुनियाे- शिक्षकले पाेहाेरभन्दा बढी पढाएर नतिजा बढाएकाे हुन सक्छ । विद्यार्थी आफैले पनि बढी मिहिनेत गरे हाेलान् । पनिकाले सजिला प्रश्न काटेकाे पनि हुन सक्छ । परीक्षकहरूले उदारतापूर्वक कपी परीक्षण गरे हाेलान् । कपी परीक्षण केन्द्र व्यवस्थित भए हाेला । सरकारले दातालाई नेपालकाे शिक्षामा सुधार भएकाे देखाउनु थियाे यसकारण पनि भित्री रूपमा नतिजा बढाइएकाे हुन सक्छ । यसपाली `सी´काे नतिजा प्रतिशत बढ्नुमा यस्ता अनेकाैं संभावनाहरू हुन सक्छन् । यी र यस्ता प्रतिक्रियाहरू सुनियाे । सुन्नेलाई सुनकाे माला भन्छन् । आफू केवल सुनेकाे मान्छे परियाे । सुनकै माला पाइने हाे कि ? गालाका गाला चड्कन खाइने हाे थाहा छैन !

`सी´काे नतिजा निस्किएपछि समीक्षा र बहसहरू सधै हुने गरेकाे पाइन्छ । परीक्षा सञ्चालनमा देखिएका विकृतिहरू किन सुधार हुन सक्दैनन् कुन्नि ? समग्र तराईको परीक्षा केन्द्रमा हुने परीक्षा सबैले देखे जानकै विषय हाे । डाेकाका डाेका पाेकाहरू परीक्षा केन्द्रमा पठाएर कस्तो शिक्षा वा सन्देश दिन खाेजिएकाे हाे उनैले जानून् । कपी जाँचिदा रहेछन् । नतिजा निस्किएपछि सबै ढाकिदा रहेछन् । सुबिधासम्पन्न सहरका विद्यार्थी र विद्यालयसँग दूरदराजका विद्यार्थी र विद्यालयकाे नतिजा एउटै डालेमा मिसाएर किन फालिन्छ कुन्नि ? यस्ता तामाम प्रश्नकाे उत्तर दिने कसले ?

`सी´काे नतिजा बढ्दै गर्दा धेरैका घिराैंले नाक पनि बढेकाे देखियाे । एकासी म‌ै फाेर जिपिए ह्वात्तै बढ्याे । यहीँ सरकार रह्याे भने चाैरासीसम्म कति बढ्ला ? जिज्ञासा धेरैकाे छ ।

एक वर्ष फाेर जिपिए ल्याएर वाह ! वाह ! बनेका संस्थाहरूले अर्काे वर्ष किन ल्याउन सक्दैनन् ? `सी´मा उच्च नतिजा ल्याउने विद्यार्थी उच्च कक्षामा किन थुचुक्क हुन्छ ? सरकारी छात्रवृत्तिमा अध्ययन गरेकाे विद्यार्थीले पछि किन अर्कै मुलुक चुन्छ ? यस्तो विश्लेषण गर्ने सरकार कहिले हुन्छ ? विद्वान् वर्गलाई कहिले छुन्छ ?

आफू परियाे बल्लतल्ल थर्ड डिभिजन पास । फाेर जिपिए त धेरै ठूलाे कुरा भइहाल्यो । त्यत्राे नतिजा ल्याउने भतिजाहरूलाई स्यालुट त गर्ने पर्याे । तर नबुझेको कुरा त्यत्रो नतिजा ल्याउने भतिजाले सिके के ? घरमा आउने पाहुनालाई सञ्चाे विसञ्चाे साेध्न जान्दैन । नमस्कार गर्नुलाई कर्तव्य ठान्दैन । भाेक लागेमा अनलाइन अर्डर गर्न जानेकाे छ । आफै पकाएर खान जान्दैन । दूध बजारकाे डेरीले दिने ठान्छ । भैंसी देखे सुकुटी र मम मान्छ । साग देखे घाँस भन्छ । संस्कार सभ्यता केही जान्दैन । देश देख्दैन । विदेश देख्छ । आफू विदेश गएपछि देशमा केही नभएकाे लेख्छ । हामीले खाेजेकाे शिक्षाकाे गुणस्तर नतिजामा कि व्यवहारमा ?

सीकाे नतिजा हेर्नेले त्याेभन्दा तल र माथि किन हेर्दैन ? एसईईमा फाेर जिपिए ल्याउने कति विद्यार्थीले उच्च शिक्षामा त्याे नतिजा कायम गर्न सके ? यस्ताे विश्लेषण कहिल्यै भयाे ? भएन । इसिडीमा भर्ना भएकाे एउटा विद्यार्थी कस्ताे सिढी पार गर्दै आयाे ? कतै कसैलाई अध्ययन गर्ने फुर्सद छ ? छैन । छैन भने सतही कुरामा किन काेही कुदिरहेकाे छ ? जनता जान्न चाहन्छन् ।

लुताे आएका बेला कनाउँदा आनन्द आउँछ । आनन्द मान्दा मान्दै उता छालामा घाउ बनिसक्छ । सीकाे नतिजाबाट हाैसिनेहरूलाई याे क्षणिक आनन्द दिने लुताे नबनाेस् । बिग्रिनेहरूका लागि फाटेकाे काम नलाग्ने जुताे नबनाेस् । नतिजालाई ज्ञान र सीपसित जाेड्न सकाैं । पलायनवादी साेच र संस्कारलाई माेड्न सकाैं । देशमा विद्यमान विकृतिका जाला ताेड्न सकाैं । यहीँ धरतीमा माटाका डल्ला फाेड्न सकाैं । अनि मात्रै देश बन्ला । अनि मात्रै नतिजा सार्थक बन्ला । यस्ता कुरा कसले भन्ला ? जसले भन्ला त्याे पागल बन्ला
पागलकाे सबैले खाेइराे खन्ला । तपाईं आफै भन्नुहोस् यसरी देश कहिल्यै बन्ला ?

०००
मिति २०८२।०३।२१
रेसुङ्गा न पा २, गुल्मी