नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

आउनुस् धर्मका नाममा जाँड खाने साँझ परेपछि घ्याम्पा रित्याउने महाशयहरू जाँडेश्वर महादेवको दर्शन गरौँ । जीवनमा गरेका सबै खाले फलिफाप र पापको मोचनका लागि जाँड खाएर मात्न नजान्नेहरूले जाँडेश्वर महादेवको दर्शन गरी मद्यशालातिर धाउनुहोस् । यो सुवणर् अवसरको फाइदा लुटेर धनाढ्य बन्नुहोस् । जाँड खानुस् घ्याम्पो रित्याउनुस् पैसा खर्चिनुस् जाँडेश्वर महादेवको दर्शन गर्नुहोस् । तर शिवजीको दर्शन गर्नु भयो भने फल प्राप्त गर्न सक्नु हुन्न । त्यसैले जाँडेश्वर महादेवसँग मितेरी लाएर भाँडेश्वर बन्दै हिड्न सक्नु हुन्छ ।

हामीले पूजा गर्ने शिवजीको नाम पनि कस्तो कस्तो जाँडेश्वर, धतुरेश्वर, घुसेश्वर के के हो के के । नामै सुन्दा रिंगटा लाग्ने, मात्ने भएपछि मात्न बानी परेका जो कोही पनि जाँडेश्वर महादेवको दर्शन गर्न घरकीलाई झुक्याएर, आँखा छलेर, लडेर, रोएर भए पनि पुग्छन् । जाँडेश्वर महादेवको प्रसादका रूपमा ग्रहण गर्ने जाँड, निगार, रकसी, धतुरो, भाङ नभए जयजयकार गर्न भन्न नसक्ने टिल्लरामहरू कोही जाँडेश्वरको रूप हेरेर नै तर्सिएर भाग्छन् । जाँडेश्वर शिवजी कुनै बेला घ्याम्पी देवीसँग गुम्बन क्रीडामा रहेका बेला एउटाले चुम्बन गरेको देखेपछि आत्तिदै भागेछ । भाग्दा आची नै उम्केछ रे । जाँडेश्वरको प्रसाद ग्रहण गर्न गएको त्यस्तो रमिता देखेपछि भाग्नु पर्‍यो । त्यो आची आउने गरिको भगाईका कारण डरले उसको जाँडेश्वरको प्रसाद ग्रहण गर्ने बानी नै छुट्यो रे । जब उसलाई तलतल लाग्थ्यो तब जाँडेश्वर कहाँ जान खोज्थ्यो तर भाग्दा आची आएको सम्झन्थ्यो र गर्मीका दिनमा पनि घरभित्र पसेर सिरकमा गुटुमुटु भै सुत्थ्यो रे । जाँडेश्वर शिवजीको प्रसादको प्रभावले गरेको उपलब्धि हो यो ।

जाँडेश्वर शिव कहाँ धाउने प्रत्येकले यस्तै यस्तै घटना भोग्ने हो भने हाम्रा गाउँघरतिर कुनै पनि शिवालयहरू रहँदैन थिए होलान् । शिवालयको ठाउँमा पुस्तकालय वा विद्यालय हुन्थ्यो होला । तर अहिले पुस्तकालय वा विद्यालय रहनु पर्ने ठाउँमा मदिरालय छ । देवालयका नाममा धतुरालय छ । त्यहाँ कि त धतुरेश्वर कि त जाँडेश्वर महादेवको मन्दिर बनाएर शिवजीकै जात्रा मनाएका छन् ।

यी शिवजी पनि कस्ता हुन कस्ता जसले जे भन्यो वा वर माग्यो त्यही पुर्‍याउँने । कोही पोइला जान पाम शिव पोइला जान पाम भनेर वर माग्दा पनि नदिने कोहीलाई भने भन्ने वित्तिकै जोइ र पोइ मिलाउँछन । सायद यो शिवजीको शक्ति होला । शिवजीमध्ये धतुरेश्वर र जाँडेश्वरको शक्ति पशुपतिको भन्दा पनि बढी हुन्छ भन्थे हो रहेछ जस्तो लागेको छ । मलाई के लाग्छ भने शिवजीले पनि पक्षपात गर्दा रहेछन् । धतुरो र जाँड खानेको कुरा सुन्ने नखानेको कुरा एउटा कानले सुनेर अर्को कानले उडाउने गर्दा रहेछन् भन्ने कुरा पुष्टि भएको छ ।

मलाई के लाग्छ भने उहिलेका देवी देवता बसाईँ सराई गर्नुको कारणमध्ये एक कारण महादेवको रूप देखेर पनि हो जस्तो लाग्छ । कहिले धतुरेश्वर हुन्छन् त कहिले जाँडेश्वर त कहिले घुसेश्वर त कहिले किराँतेश्वर भएर भक्तजनहरूलाई दुखः दिएका कारण पनि देवी देवता उहिलेको जमानामा बसाईँ सरेर विदेश गएको होला । अहिलेको जस्तो समय उहिले भएको भए जाँडेश्वरलाई जाँडकै घ्याम्पामा नौ महिनासम्म थुनेर राख्थे । धतुरेश्वरको धतुरो झारेर कुम्लो कुटुरो बोक्न लाएर समुन्द्रपारि कटाउँथे । तर के गर्नु भाउजु परिन दाजुको हातका रिस पर्‍यो मेरो हातमा भनेझैँ भएको छ । जाँडेश्वरको जल चढाउने कलशमा पनि जाँडकै छोक्रा र निगारले भरिएको हुन्छ । जाँडेश्वर शिवले नेपालमा कति जाँडका प्वाङ जन्माए त्यसको लेखाजोखा गर्ने हो भने आधाभन्दा बढी जनसंख्या नै हिसाबमा आउन सक्छ । जाँड खाने डबका तुम्वा कै हिसाब गर्ने हो भने जनसंख्याको तेबर हुन जान्छ भने जाँडेश्वरले कति जाँड खाँदा रहेछन् भन्ने कुरा यहीबाट पत्ता लाग्न सक्छ ।

व्यक्ति विकासमा निकै ठूलो भूमिका रहेको जाँडेश्वरको ब्राण्ड बनाउने चर्चा चलिरहँदा धतुरेश्वर पनि ब्राण्ड बनेर एकदिन देखाई दिने दाउमा ढ्याउ ढ्याउ गरेर बसेका छन् । जाँडलाई ब्राण्ड बनाउँदा धतुरो, गाँजा, भाङले पनि ब्राण्ड बन्ने कुरामा मुख मिठ्याएर र्‍याल चुहाउँदै बसेका छन् । देवताका पनि देवताको यो अवैध कुराले गर्दा ‘नेपालको कानून भगवान नै जानुन्’ भन्ने उखान चलेको हो भन्न सोमबार पर्खनु पर्दैन । किनभने जाँडेश्वर र धतुरेश्वर शिवजी कहाँ पूजा गर्न जुनसुकै बार गए पनि हुन्छ । नेपालमा सक्कली भगवान नै छैनन् । सक्कली शिव भगवान पूजा गर्न पो खास दिन र बारको महत्व हुन्छ । नक्कली शिव भगवान पूजा गर्न बाह्रैमास, बाह्रैकाल, तेह्रै समय गर्दा हुन्छ ।

बहुरूपी शिवको यो चरित्रका बारेमा चित्रकारले समेत चरित्र चित्रण गरेर भ्याउँदैनन् । एक दुई रूपमात्र भए पो साध्य हुनु विविध रूपका सहस्त्र लिङ्ग नै शिवका छन् । यो जमानामा यस्ता बहुरूपी शिवजीलाई रमाना दिएर अमेरिका, बेलायत, चीन, जापान, कोरिया, इजरायल, पाकिस्तान, अफगानिस्तान लगायतका मुलुकमा पठाउनु पर्ने हो । तर भारत भने पठाउनु हुँदैन । किनभने शिवजीले जाँडेश्वर भएर नेपालको माटो पानी खान बस्नका लागि वातानुकुलित छ भनेर आफूसँगै लिएर गए भने अर्को समस्या उत्पन्न हुन्छ । भारतले नेपालको माटो, पानी नलगेको त होइन तर रमाना लिएर बसाईँ जानेलाई भारत नै पठाउन थालियो भने भोलि नेपाल भन्ने नाम निशाना नै रहँदैन भन्ने मलाई लागेको छ ।

एउटा अचम्मको कुरा नेपालका धेरै विविध नामका शिवजीहरू भारततिर गएर निर्वासित जीवन बिताएका छन् । भारतबाट त्रेतायुगमा राम ससुराली आएर जनकपुरमा बसे । तर अरु देवताहरू भने नेपालमा आएर बस्न नसक्नुको कारण धतुरेश्वर र जाँडेश्वर शिवजी धेरै भएर हो कि जस्तो लाग्छ । शिवजीको नाममा श्वर जोडिएकाले यो श्वर भन्ने शब्द हिन्दूत्वको नभएकोले चरित्र बिग्रने डरले हो कि भन्ने शंका मलाई लागेको छ । नेपालमा ईश्वर, परमेश्वर भन्दा बढी भगवानलाई मान्ने भएकोले श्वर भन्ने शब्द नै बिकृति युक्त छ भन्ने सोंचले पनि भारतबाट देवताहरू नेपाल बसाईँ सर्न नचाहेको कुरा बुझिन्छ ।

उहिलेको जमानामा ऋषिमुनिहरू शिशीमुनि नबसी जमिनमाथि पलेटी कसेर बस्थे । अहिलेका ऋषिमुनिहरू शिशी, घ्याम्पो, बोतल, क्यान भित्र छिरेर बस्छन् । अझ भनौँ ‘जहाँ जाँड र धतुरो त्यही जाँडेश्वर र धतुरेश्वरको डेरा’ भन्ने उखान प्रचलनमा आएको छ । यो उखानको मर्म जाँडेश्वरलाई र धतुरेश्वरलाई भन्दा दुधेश्वर महादेवलाई बढी थाहा छ । अझ भन्ने हो भने शिवजीलाई उट्पट्याङ्गेश्वर भन्दा चाहिँ उपयुक्त हुन्छ । व्यहोरा र चरित्र हेर्दा ठ्याक्कै मिल्छ । पार्वतीलाई होस् वा सती देवीलाई होस् शिवजीले उट्पट्याङ्ग काम गरेर तर्साएका छन् । झुक्याएका छन् । हामी यस्ता फटाहा स्वरूपका उट्पट्याङ्ग शिवजीलाई देवताका रूपमा पूजा गर्छौ । नारीहरूको प्रिय देवता पनि यिनै हुन् । पुरुषहरू भनौँ वा प्रुस भनौँ यिनीहरूको बम भोले खाउ खोले भन्ने उक्ति पनि चलेकै छ । कोही त जय शम्भो पेटमा दम भो गाँजा कम भो पनि भन्छन् ।

जे सुकै होस् हामी नेपालीहरूको प्रिय देवताका रूपमा रहेका उट्पट्याङ्गका राजा शिवजीलाई धतुरेश्वर, जाँडेश्वर लगायतका धेरै श्वरले पुकार्छौ । यो पुकाराई अलि असुहाउँदो भयो कि भन्ने कुरा पनि सुहाउँदा मान्छेहरूले नै भन्ने गरेका छन् । तर म चाहिँ पुकार्दिन बरु धिक्कार्छु नक्कली शिवजीलाई । हामी नेपालीलाई ठगेर हैरान पारेकाछन् । असली रूप लुकाएर बसेका नक्कली शिवजीलाई पशुका पति मानेर पुज्छौँ । हामी मानवले पशुका पतिलाई पुज्दा पशुले पनि हामी मानवका पतिलाई पुज्नु पर्ने हो नि ! तर जाँड, धतुरो, भाङ खाएर पशुका पतिले आफ्नो नाम नै बिगारेर जाँडेश्वर, धतुरेश्वरले चिनिएका छन् । जय जाँडेश्वर वा घ्याम्पेश्वर, भालेश्वर, कालेश्वर, धनेश्वर, जलेश्वर के के हो के के नाम पनि । भो म त नक्कली शिवलाई जाँडेश्वरकै जिम्मा लगाउँछु । जय व्यङ्ग्य, जय जाँडेश्वर र धतुरेश्वर उट्पट्याङ्ग गर बस ।

०००
उदयपुर