नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

यो देशको अर्थतन्त्रको सत्तरी भाग कृषिमा आधारित छ भनिन्छ । तर सरकारी कृषि क्याम्पसले कृषि विषय लिएर बि.एस्.सी.एजी. पढ्नका लागि जम्मा ५० जना मात्र विद्यार्थी भर्ना लिने गरेको छ । तिनै ५० जनामा नाम निकालेर पढ्न जाने विद्यार्थीको उद्धेश्य रहेको हुन्छ- बि एस्सी.को प्रमाणपत्र लिनासाथ युएसएको भिसा अप्लाई । खेत रोप्ने बेलामा मल छैन, गहुँ छर्ने बेलामा बिउ छैन, सरकार कता छ कता ! जनप्रतिनिधि चाहिँ विदेशबाट पैठारी गरिएको दुई सय केजीको माला थाप्दैमा बेफुर्सत् । यस्तो दशा देखेपछि मलाई भन्न मन लाग्छ, देशको अर्थतन्त्र धान्ने अभागी किसानहरू ! धान, मकै, गहुँ हैन अब पिँडालुको खेती गरौँ ।

हो नि, पिँडालु खेतीको निम्ति न सिँचाइको जरुरी छ, न महँगो न महँगो आयातित मलको । न बिउका लागि धद्दाउँदै बजार बजार भौतारिनुपर्छ, न आजकालका जेटिएलाई जदौ नै गर्नुपर्छ । तुरून्ता तुरून्ती मौलाउने आजभोलिको खेती भनेकै पिँडालुको खेती हो । खडेरीमै पनि रोप्न सकिने, कम भन्दा कम मेहनतमै बोक्न पनि पाइने र टोक्न पनि पाइने खेती हो पिँडालु खेती ।

हामीलाई थाहा नै छ पिँडालु भनेको असाध्यै कोक्याउने कन्दमुल हो । नेपालीका भान्सामा यसको बहु प्रचलन हुने गरेको छ । सभ्रान्तका भान्सामा पाक्ने कालो दाललाई स्वादिष्ट र एकदमै लयालु बनाउन पिँडालु हाल्ने गरिन्छ । जतिसुकै कोक्याउने भए पनि दालमा हालेपछि यसको मान सम्मान अहिलेका मन्त्रीसन्त्रीको भन्दा बढि नै छ । यसको खेती गर्ने हो भने जात कोक्याउने तर पैसा पोक्याउने खेतीका रुपमा लिन सकिन्छ । फेरि खेती गर्न उल्कै सजिलो, यसो खनखान गरी रोपिदिए भैगो, पातपतिङ्गर र सेउलाले छोपिदिए भैगो । मलजल खासै नचाहिन,े गोडमेलमा दुख पनि गरिराख्नु नपर्ने । ठूला ठूला पात र साँप्रा हालेर आफैं सप्रिन्छ । पिँडालु रोपेको बारीमा यसलाई डस्नखोज्ने बन्सो आफै पन्सन्छ । यसका पातको छहारीमा परेपछि राउन्ने साउन्ने झार त आफैं खुइलिन थाल्छ । क्या गजब !

पिँडालुका जात विभिन्न थरिका छन् । यसका जात सम्झन हाम्रो देशका राजनीतिक दल सम्झे तपाइँहरूलाई सजिलो होल । पिँडालुको एउटा जात हो जाँते । यो रैथाने पिँडालु हो । यसको वंश खोज्दै जाने हो भने २००७ सालभन्दा अगाडि पुग्नुपर्छ । एक दुई पटक लगाएपछि यसले हाम्रो बारीलाई आफ्नै पेवा हो भन्ने ठान्छ । बारीमा अरु अरु बाली लगाएको देखिसहन्न । सबैभन्दा बढी कोक्याउने जात पनि यही हो । गाबादेखि गानोसम्म सर्लक्कै रातो हुने अर्को जात छ राते पिँडालु । जाँतेले रातेलाई आयातित पिँडालु भन्छ । कम कोक्याउने र तरकारी खानलाई बढी मिठो अनि स्वादिलो भएको हुँदा जनमनमा खूब लोकप्रिय पनि भयो यो । तर राते पिँडालुमा गानोदेखि गाबासम्मै ‘खोइरो’ जातको रोग सल्किएको छ । पहाड, तराई मधेस सबैतिर फैलिएको यो पिँडालु अब नेपाली माटोबाट जातै सखाप हुने हो कि भन्ने शंका बढ्दै गएको छ । अर्को एउटा जात जो तराईतिर बढी रमाएर फैलिएको देखिन्छ । कालो कौल्सौँदो वणर्को यो पिँडालु हेर्दा त त्यति नराम्रो देखिन्न तर बेहोरा चाहिँ हेरिनसक्नुकै छ । जुन बारीमा फल्नु छ त्यै बारीलाई आफ्नो नदेख्ने आरोप यस जातको पिँडालुले खेपिरहेको देखिन्छ । कर्कलो जातको जङ्गली पिँडालु खानका निम्ति मानिसले त्यति प्रयोग गर्दैनन्, गाईभैँसी, सुँगुर बङ्गुर आदि जनावरलाई खोलेफाँडो बनाउनमै उपयोग हुने गरेको छ । प्राय धादिङतिर मात्रै पाइने अर्को एउटा जात पनि छ । खरीपिँडालु नामको यो पिँडालु पकाउँदा छिट्टै पाक्ने, खान पनि स्वादिलो छ । यसको विशेषता चाहिँ गानो जमिनमुनि नभएर बाँसको तामाजस्तो पात हाल्दै जमिन छाडेर माथि माथि बढ्दै जान्छ । यो त जमिन छाड्दै गएका नेपाली नेताहरूको काटीकुटी स्वभाव हैन र ?

जात, रङ्ग र रुप जे जस्तो भए पनि पिँडालु काँचै खान नसकिने तरकारी भेटाइटीको कन्दमुमुल विशेष हो । आलुलाई जस्तो मानिसले यसलाई त्यति मन पराउँदैनन् । तर यो आलुभन्दा धेरै गुणकारी अवश्य छ । आलुको पात, बोट क्यै पनि प्रयोगमा आउन्न तर पात, गाबा, गानो सेला सबै उपयोगमा आउँछ । कलिलो गाबा खँगारेर तरकारी खान पल्केका जिब्रामा यसको स्वाद हामी धेरैले पाएका छौँ । छिप्पेकै गाबा ढिकी वा ओखलमा कुटी मासको पिठोमा मिसाएर बनाइने मस्यौराको कुरा गरिसाध्य नै छैन । पिँडालुका गाना र सेला साँँच्चै भन्ने हो भने आलुभन्दा कता हो कता मिठो तरकारी । यसरी मस्यौरा पार्नेदेखि घिउ खार्नेसम्म पिँडालुले काम टार्ने गरेको देख्दा यसलाई राष्ट्रिय तरकारीको मान दिनु पर्ने हो । उसिने र छाक टार्ने त छँदै छ, बिचौलियाहरूले बिचैमा उसिनेको पिँडालु घिउमा मिसाएर घिउकै मुल्य असुल्ने खतरा पनि उत्तिकै छ ।

कोक्याउनु पिँडालकोु मुल धर्म हो । यो कोक्यउँछ नै । आजकलका धेरै सम्बन्धहरू पिँडालु भन्दा बढी कोक्याउने हुँदै गएका छन् । पाक्दै नपाक्ने भनिएको पिँडालुको जातलाई पनि मुढा बालेर कुकरमा दुई चार सिट्ठी लगाएपछि फल्यातफुलुत नगली सुखै छैन ।

मलाई अचम्म लाग्छ- आलु सम्मानित अनि पिँडालु अपमानित किन ? पिँडालु त आलुको पनि बाउ भनेका छन् भैरव अर्यालले । राजनीतिमा खाली आलुकै चर्चा, पिँडालुलाई त कसैले सम्झँदैन बा ! कुहिएको आलुभन्दा गएगुज्रेका हाम्रा नेताज्यूहरू जस्तै मुखले यता पनि ठिक्क उता पनि ठिक्क तर गरिब जनतालाई सधैं दिक्कको दिक्क । मान्छेलाई नै कसैले आलु भन्ने गरेका छन् तर कसैले पिँडालु भन्ने गरेको पाइन्न । मलाई आज भन्न मन लागेको छ कोक्याउने नेताहरू सबै पिँडालु नेता हुन् । जनताका घाँटीमा सधैं कोक्याउँछन् मात्रै । भ्रष्टाचार गरी गरी आफ्नै थैलोमा पैसा पोक्याउँछन् मात्रै । मुखले आलु व्यवहारले पिँडालु । यी नेताहरूलाई पिँडालुको गाबा खारे झै खँगार्नु पर्ने भएको छ ।  दालमा मिसाइ सुप बनाएर कहिलेकाहीँ त पिउन मन लाग्छ । हाम्रो मत लिएर माथि पुगेका यिनीहरू ब्यस्त छन् आफ्नै भकारी भर्नमा । यिनीहरूलाई पिँडालुसँग पनि कसरी तुलना गर्नु ? बरू यिनीहरू भन्दा त पिँडालु धेरै उपयोगी छ हाम्रा लागि ।

नेपाली माटो पिँडालु खेतीका निम्ति उपयुक्त छ । यसको बहुउपयोगिता हेरी अब नेता उमार्न छाडौँ बरु पिँडालु उमार्न थालौँ । यसैमा हाम्रो कल्याण छ । समृद्ध नेपाल निर्माणका लागि पिँडालु खेती अपरिहार्य आवश्यकता हो ।

०००
केवलपुर, धादिङ