नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

चूडामणि वशिष्ठ :

धनीमानी, वैभवशाली, सम्भ्रान्त भनिने, पैसाकै सिराने लाएर सुत्ने, धनाढ्य, नवधनाढ्य परिवारका मान्छेले आफ्ना छोराछोरीलाई किन बोर्डिङ कलेज पठाएर हैरानी र दुःख दिएका होलान् ? बोर्डिङ पढ्ने, प्राइभेट कलेज पढ्ने ती केटाकेटीलाई कम्ती मात्रै दुःख र हैरानी छ ? त्यत्रा सम्पत्तिका मालिक ती नानीहरूलाई खानै नपाएका ख्याउटे चाउरे मास्टरले लट्ठी लिएर दप्काउँछन्, घन्टीको भरमा दौडाउँछन्, कान समाएर उठबस गराउँछन् । हाम्रो जस्तो देशमा धनी आमाबाबुका छोराछोरीहरूले पढ्ने कामै छैन । सम्पत्ति ओडीओच्छ्याइ भएपछि किन पढ्नु ? जागिर खानुपऱ्या छैन, जागिरले पोसाउने पनि होइन । एउटा अधिकृत जागिरको एक महिनाको तलब त उनीहरूले एकै साँझमा ऐंठन पानी अचाएर र साँप्रा चबाएर सुइ पार्दिन्छन् भन्दै माइला बा आएर ढसमस्स सिकुवामा बसे ।

उनी अझै फलाक्दै गए- व्यापार व्यवसायका अनेक लफडा कचेडा, आनासुका र पाइपाइको गिन्ती, नाफाघाटा बाँकीबक्यौताको तनाव, कुर्सी शक्तिका पछाडि सधैं निगुर्मुन्टी किन हुनुपयो धनीमानीले ? यसो एक नम्बरीबाट दुईतीन नम्बरीतिर लम्किँदा बिताउलान्, सुल्क्याउलान्, पैसावालाका निम्ति यस्तो व्यापार व्यवसाय पनि निचो दर्जाकै काम ठहर्छ । धनीका छोराछोरीले पढेर हड्डी घोट्ने, गिदी गिजोल्ने कामै छैन । मोजमस्ती गर्ने, अनेक मनोरञ्जन गर्ने, ऐस आराम गर्ने, चैन गर्ने, फेसन देखाउने, आफैलाई बिर्साउने जस्ता चिज खोजीखोजी खाने, घुम्ने, रतिक्रीडामा रम्ने, जिन्दगीलाई असली रसमा मस्तसँग पौडी खेलाउने पो हो त !

पैसावालाका छोराछोरीले पढ्नु, लेख्नु व्यर्थ छ । यो दुखिया काम हो । पढेर सचेत बन्नु, संवेदनशील बन्नु, सज्जन बन्न खोज्नु, नियम कानुनले जता डोर्याउछ उतै दसैंको बोको लुरुलुरु डोरिँदै जानु दुःखद पक्ष हो । सामाजिक मानमर्यादा तथा लक्ष्मणरेखाभित्र बसेर कसरी स्वतत्व र स्वच्छन्द बन्न सकिन्छ र ? सब वाहियात । डिग्री नै झुन्डाउन मन लागेकै हो भने यसो मित्रराष्ट्रतिर जानु कुन स्तरको कुन डिभिजनको चाहिएको हो, विद्यावारिधिसम्मकै प्रमाणपत्र किनेर ल्याउनु । यति भए नपढेको मान्छे भनेर कसैले हियाउने होच्याउने आँटै गर्दैनन् ।

स्कुल कलेजको ड्रेस लाएर, कपाल छोट्याएर, स्कुले सामान्य जुत्ता लाएर बोर्डिङ र प्राइभेट कलेजका आठदश हजार तलब खाने ख्याउटे चाउरे सरहरूलाई नमस्ते टक्र्याउनै पर्दैन । त्यत्रा पैसावालाका छोराछोरीले कारमा चढेर कलेज गएर साइकल चुइँक्याउँदै आउने मरन्च्याँसे प्राध्यापकलाई नमस्तै गर्दै हिँड्नु मरेकै जुनी भएन र ? त्यसो गर्दा कहाँ पुग्यो पैसावालाको इज्जत आफ्नो इज्जत आबरु आफैं राख्न सक्नुपर्छ जुन कुरो किन्न पाइन्छ भनेपछि धनीमानीले किन हड्डी घोट्नु ?

पढाइमा अत्यन्तै राम्रो गर्यो, ठुलो भयो, जागिर पायो भने त्यो दुखिया बढीमा सचिवसम्म बन्ला ! के गर्नु त्यो सचिव भएर ? कुनचाहिँ एउटा भङ्जाहा स्वाँठ मन्त्री आएर सचिवको भकुन्डो खेल्छ । विद्वान भयो, चिन्तक बन्यो, देश र जनताका निम्ति राम्रो कुरा गर्यो, जनतालाई सचेत बनाउन खोज्यो भने अर्को कुन धनाढ्यले नेतालाई गरुङ्गो थैली चढाएर, मन्त्री बनेर त्यही विद्वान्लाई जेलमा सडाइदिन्छ, करेन्ट लगाएर त्यसको गिदी डढाइदिन्छ । त्यसकारण पढ्नु भनेको पैसा नहुने दुःखी दरिद्रले यसो थोरबहुत गरिखाने मेलो बनाउनु मात्रै हो । पैसावालाले पढ्ने कामै छैन ।

पढेपछि केही जान्दछ, संसार बुझ्छ, आफू बाँचेको युगलाई पनि पहिचान गर्छ, नियम कानुनका धारा उपधारा केलाउँछ अनि केलाउँदा केलाउँदै अन्त्यमा सेलाउँछ र बिलाउँछ । धनीमानीको मात्रै होइन अरू सामान्य मान्छेले पनि धेरै पढ्नु जान्नु उसैका लागि अभिशाप हुन्छ । ’मूर्खको सभामा लात्तीको बढाबढ’ भन्ने उखान के हाम्रो जस्तो देशमा ज्ञानगुण, पढाइ, संवेदना, सदाचार, सोच, सिप, चिन्तन जस्ता कुराको कुनै आवश्यकतै छैन । त्यसो भएपछि पठनपाठनको के आवश्यकता। यही कुरालाई मनन गरी सरकारले पनि शिक्षा व्यापारीहरूका हातमा सुम्पिएर आफू मजाले राष्ट्रिय गीत गाएर बस्ने सुर कसेको हो ।

अँ, कुरो अलिक बतासियो । म अलिक धेरै गफ गर्छु कि क्या हो ? बेलाबेला ठाउँ छोडिहाल्छु भन्दै माइलाबा फेरि फत्फताउन थाले – पैसाको सगरमाथा ठड्याउनेहरूले पढ्नु नपर्ने कुरा त पक्कै हो । अहिले आएर गरिबगुर्वा, दुःखीदरिद्रहरूले पनि नपढे भयो । किनभने यिनीहरूले पढे पनि नपढे पनि जानुपर्ने खाडी राष्ट्रतिरै हो । त्यहाँ गएर ऊँटको लिदी सोहोर्ने हो, भेडा गोठालो गर्ने हो, खजुरका रुखमा चढ्ने हो । पढेर लिदी सोहोर्नु र नपढी लिदी सोहोर्नुमा के फरक छ र ? उही त हो ! अनि किन पढ्नु ? आधापेट खाएर पैसा बचाएर बोर्डिङका कैयाँहरूलाई पुऱ्यायो उनीहरूले पनि नानीको मार्कसिटमा अन्ठानब्बे उनान्सय प्रतिशत अङ्क दिएर पठाउँछन् । अङ्क दिँदा उनीहरूको के जान्छ र ? अभिभावक मख्ख ! पास गरेपछि अरबतिर जान म्यानपावरको बल्छीमा उनियो, अनि सोहोर्यो ऊँटको लिदी !

हैन मेरा कुरामा फेरि भुमरी पर्यो । बहर गोरु मेलामा नहिँडेकै कुरा बतासियो । बुढाले फेरि आफूलाई झक्झक्याउँदै कुरो थपे – धनीमानीहरूले पढेर जिउ बिगार्नुभन्दा खाएर तिघ्रापाखुरा हाल्नुमा कल्याण छ । मर्यादाको किलोदाम्लोमा टुमरिनुभन्दा छाडा भएर स्वच्छन्द हुनु उत्तम छ । अध्ययनमा घोप्टिनु घोत्लिनुभन्दा मान्छे कुट्ने, काट्ने, थिच्ने, पेल्ने, अभ्यास बेलैदेखि भयो भने राजनीतिमा पारङ्गत भइन्छ । खाने नखाने सबै खाएर र गर्ने नगर्ने सबै गरेर परिपक्व बनी राजनीतिमा झ्वाम्म फाल हानेपछि पढेलेखेका मान्छे तीन कान्ला तल पर्छन् । पढेर हुने भनेको डाक्टर, इन्जिनियर, मास्टर, प्रशासक नै हो । तिनलाई ताप्लेजुङबाट हानेको सरुवाको भकुन्डो बैतडी पुऱ्याउन सकिन्छ । पैसावालाले पढेर दुःख बेसाउने कामै छैन ।

पैसाले राजनीति गर्न सिकाउँछ, मन्त्री बनाउँछ, सारा दुनियाँलाई पछि लाउँछ, भोट जित्न सघाउँछ, के गर्दैन ? जे गर्छ । नपढेको मान्छे नेता मन्त्री बन्दा नियम कानुन कसरी जान्नु, विदेशीहरूसँग कसरी कुरा गर्नु भन्ने कुरो वाहियात हो । प्रशासकहरूलाई नियम कानुन सबै मिलाएर कागज ल्याओ भन्दियो विदेशीहरूसँग कुरा गर्दा, दोभाषेहरूको जन्ती लिएर गयो भइगो त ! अनि किन पढ्नुपर्यो ? किन जान्नुपर्यो ?

मलामी जाँदाको वैराग र पुराण सुन्दाको ज्ञान कतिन्जेल अडिन्छ र ? त्यस्तै हो पाठशालामा गएर पढेकोले कहाँ थाम्छ र ? किताबका कुरा पढ्यो तर बाहिरी संसार अर्कै छ । नपढेका पैसावालाकै दश औंला सधैं घिउमा चोभिएका हुन्छन् । त्यसैले पढेर सानो जागिर वा व्यवसाय गरेर घिनलाग्दो गरी बाँच्नुभन्दा नपढी राजनीति गरेर डरलाग्दो भएर बस्नुमै कल्याण छ। वास्तवमा पढेपछि मान्छे बिग्रिन्छ । उसको आँट हराउँछ, नाङ्गो तरवार लिएर बाटामा निस्कन सक्दैन । ऊभित्रको आदिम पाशविकता नमरे पनि लाटिन्छ । आँतको जुइनो छिन्छ। त्यसैले पढेकाहरू शीर्षस्थ ठाउँमा उक्लिन सक्तैनन् । उही एउटा नातिले “हँसिया निलेँ आमै” भन्दा आमै “हग्दा चाल पाउलास् बाबै” भन्थिन् अरे । त्यस्तै अहिलेलाई यस्तै कुरो ठिक छ । हँसिया निल्दै गरौ, निस्किने बेलामा जसो पर्ला भन्दै माइलाबा थोते गिजा देखाएर एक पटक मजाले हाँसे । आफूलाई एक शब्द बोल्न दिएका होइनन् । उनले आफ्ना कुरा उगेलीसकेर बाटो लागेपछि मात्रै बल्ल मेरा कान न्याना भए ।

०००
झापा
‘मुलाको मुरली’बाट