नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

सुरुभि भट्टराई :

हास्यव्यङ्ग्य साहित्यको उन्नयन र प्रवर्द्धनका लागि हास्यव्यङ्ग्यकार राजेन्द्र कार्कीद्वारा स्थापित खाइराइड हास्यव्यङ्ग्य पुरस्कार स्थापना गरेका हुन् । पुरस्कारको व्यवस्थापक बाङ्गा अक्षरले आयोजना गरेको विद्यालय तहको राष्ट्रव्यापी हास्यव्यङ्ग्य निबन्ध प्रतियोगता २०८२ का उत्कृष्ट पन्ध्र निबन्धहरू फित्कौलीले  प्रकाशन गरिरहेकाे छ। यसले विद्यालय र कलेज तहका विद्यार्थीलाई हास्यव्यंग्य निबन्ध लेखनमा प्रेरणा जगाउने अपेक्षा गरिएको छ ।

युगौँदेखि हामी अठार पुराणका नाम सुन्दै आएका छौँ । अठार पुराण भएको कुरा त सबैलाई थाहा छँदै छ । तर यो साफ झुट हो । अठार होइन, हामीसँग उन्नाइस पुराण रहेका छन् । हामी ती अठार पुराणमध्येका सर्वोच्च पुराणलाई महापुराणको दर्जा दिन्छौँ । तर, यो उन्नाइस पुराणको नाम हो ‘श्रीमद् डोजर अति महापुराण’ ।

यो ग्रन्थ सबैभन्दा जेठो र सबैभन्दा शक्तिशाली पुराण हो । डोजर अति महापुराणका श्लोक यति गहकिला छन् तिनको अर्थ लगाउँदा समाजको वास्तविकता बुझिन्छ रे । अझ भन्नै पर्दा त जसले समाजको वास्तविकता बुझेको हुन्छ उसले समाजका मानिस बुझेको हुन्छ । जसले समाजका मानिस बुझेको हुुन्छ, उसले समाज चलाएको हुन्छ । भनेपछि त यस्तो देखियो कि जसले डोजर अति महापुराणको श्लोकको अध्ययन गरेको छ, उसले समाज चलाएको छ । यस प्रसङ्गलाई पनि प्रस्ट पार्ने छौँ । ध्यान दिनुहोला यो पुराणको सारांश मात्र हो । यद्यपि यो सारांशै बुझ्नलाई निम्न उल्लेखित विधिको प्रयोग गर्नुहोस् । ढाड सिधा गर्नुहोस् । हातमा पैसा लिनुहोस्। उपरखुट्टी लगाउनुहोस् । हातको पैसा गन्नुहोस् । हातमा पैसा जति छ त्यति नै पटक यी तलका मन्त्रको उच्चारण गर्नुहोस् ।
ॐ जय श्री रुपियाँ मुठायै नमः
ॐ जय श्री अति महापुराणायै नमः
ॐ जय श्री महाडोजरायै नमः
ॐ जय श्री पुराणभक्तायै नमः
ॐ श्री ज्ञानम् प्राप्तायै नमः
यो विधि गरेपछि मात्र अब आउने वाक्यको अर्थ लगाउन सकिन्छ तर यदि यस विधि नगरी पनि अर्थ लाग्यो भने त्यसको छुट्टै प्रसङ्ग हुन्छ । त्यसमा पनि हामी स्थानीय बुद्धिमान्, सज्जनमान्, ठगमान् लगायत डोजरे भुँडीमान्‌लाई साक्षी राखेर जाने छौँ । डोजर अति महापुराणको अध्ययनबाटै धेरै मानिस जीवनमा अकाल्पनिक उचाइमा पुगेका छन् । ती मानिस केवल छ शब्दमा आस्था राख्छन् । यी छ शब्दमा नै यस अजबको ग्रन्थ अडिएको छ । सारा पुराणको दिव्य ज्ञान यिनै छ शब्दमा समेटिएको छ । यी छ शब्दलाई म डोजरवादको सिद्धान्त भन्छु । डोजरवादको सिद्धान्तले भन्छ ‘जहाँ डोजर हुन्छ, त्यहाँ विकास हुन्छ ।’

यो ब्रह्माण्डव्यापी सत्य हो । आर्य सत्यमध्येको पनि सत्य हो । यी छ शब्दकै वरिपरि डोजर अति महापुराण बेरिएको छ । हामी नेपाली हुनुमा गर्व गर्छौँ । हामी नेपाली आफ्नै मौलिकता, विविधता र इतिहासबारे धाक लगाउन सिपालु छौँ तर नेपालको बारेमा अझ महान्‌् अर्को कुरा छ । डोजरवादको सिद्धान्त ब्रह्माण्डभरि सत्य रहे पनि हाम्रो नेपाली धरतीमा भने अरू ठाउँभन्दा अझ बढी सत्य रहन्छ । के गर्नु, यसको बारेमा त कसैले धाक लगाएको देखिँदैन । नेपालकै धर्तीमै डोजरवादको सिद्धान्त किन विशेष रहन पुग्यो, सोध्नुहोला । त्यसको उत्तर पनि छ । तपाईंलाई अवश्य याद होला कि सुरुको मन्त्रमा हामीले पुराणका भक्तहरूलाई पनि स्मरण गरेका थियौँ । तिनै भक्तहरूले यस भूमिलाई पवित्र पारेका हुन् । अब को हुन् ती भक्त भन्ने प्रश्न उठ्ला ? ती भक्तसँग डोजर अति महापुराणको श्लोकहरूको राम्रो ज्ञान छ । ती भक्तहरूलाई सम्बोधन गर्ने शब्द पनि छ ।

यस्ता भक्तजनलाई हामीले समाजमा मान दिएर राखेका छौँ । धेरै मानिसले यसमाथि प्रश्न उठाउने हिम्मत गरेका पनि छन् । तर, यिनीहरूलाई डोजर अति महापुराणबारे ज्ञान थिएन । यस्तो शक्तिको कल्पना गर्न सकेनन् । डोजर अति महापुराणका श्लोक पढेका मानिस यस्ता छन् कि उनीहरूले कानुनको पालना गर्नुपर्दैन । कानुनले उनीहरूको पालना गर्छ । उनीहरूले राज्यलाई राजस्व तिर्दैनन् । राज्य उनीहरूलाई राजस्व तिर्छ । यी मानिसलाई तपाईँ पनि चिन्नुहुन्छ । म पनि चिन्छु । यिनीहरू नयाँ अनुहार होइनन् । यी यस्ता खतरनाक वर्गलाई म मेरो भाषामा ठेकेदार भनेर चिन्छु । तपाईँले पनि आफ्नो भाषामा त्यस्तै केही शब्दले चिन्नुहोला ।

हाम्रो समाजले मलाई यति चाहिँ सिकाएको छ । केवल ज्ञान मात्र भएर कोही शक्तिशाली हुँदैन । यिनीहरू पनि केवल ज्ञान मात्रले सफल भएका होइनन् । यसको पछाडि अर्को कथा छ युद्धको । दुईजना दाजुभाइ थिए पर्वत र वन । यी दुवैजना धनी राजा थिए । एकदिन ठेकेदारले डोजर पुराणमा रहेको एउटा गोप्य विधिको प्रयोग गरे । यो विधिको नाम थियो डोजर आयात । यो विधि सिद्ध भएर नै डोजर विधि प्रकट भएको थियो । वनजङ्गलका गतिला रुख, ढुङ्गा, बालुवाका साथै खोलाखोलामा डोजरले ताण्डव देखाएपछि राष्ट्रका टाठाबाठा सबैको भुँडी ठुलो हुने नै भयो ।

वातावरणको रक्षाको लागि सरकारले काम पनि पायो । विकासको लहर फैलियो । यसै क्रममा पर्वत र वनका राज्यका जनताले आन्दोलन सुरु गरे विकासको माग गर्दै । आन्दोलनले चरम रूप देखाउन थालेपछि पर्वत महाराज आफ्नो भाइ कहाँ सरसल्लाह गर्न गए । दुवै जनालाई थाहा थियो, यी मानिसहरूलाई चाहिएको विकास दिलाउन साह्रै कष्टकर हुन्थ्यो । यी दुवैलाई आफ्नै हाट र मासुलाई ताछेर दिने बाहेक कुनै उपाय थिएन । निकै कष्ट गरी दुईजनाले आन्दोलन दबाए । यही समयमा त्रसित मानिस डराएर बसे भने ठेकेदारहरूले वीर सिपाही जस्तै डोजर लिएर युद्धको घोषणा गरे ।

युद्ध निकै चर्को रह्यो । डोजरले पर्वतका छाती, ढाड आदिमा चोट पार्दै गयो । भगवान्‌ले पर्वतलाई विशेष वरदान दिएका थिए । आफू घाइते भएको अवस्थामा पर्वतले अस्त्र प्रयोग गर्न सक्थ्यो । यो अस्त्रको नाम थियो पहिरो । डोजरले पर्वतको कुनै पुकारा नसुनेपछि अवस्था गम्भीर बन्यो । पर्वतले आफू मरणासन्न अवस्थामा पुगेपछि पहिरो अस्त्र प्रयोग अनगिन्ती रूपमा गर्यो । कयाँै डोजर पहिरो अस्त्रका सहिद पनि बने ।

उता उनको भाइको अवस्था भने झन् नाजुक थियो । वन महाराजको अस्तित्व बिस्तारै मेटिँदै थियो । जुन मानिसको लागि युद्ध भइरहेको थियो । जुन विकास हासिल गर्न कयौं डोजरले आफ्नो ज्यान गुमाइरहेका थिए । ती सबै व्यर्थमा भइरहेको जस्तो अनुभूत हुन्थ्यो । मानिसले त आन्दोलन विकासका माग राखेर गरेका थिए । युद्धका लागि गरेका थिएनन् । बिस्तारै जन आक्रोश तिनै ठेकेदार माथि चढिरहेको जस्तो थियो । यो कुरा दुई दाजुभाइले बुझे । वनले आफ्नो शक्ति गुमेको बोध गर्यो । अन्तिम प्रहारको रूपमा उसले आफ्नो रुख सेनालाई पहिरो अस्त्रसँग मिसिन पठाए । पहिलो अस्त्र झनै डरलाग्दो भयो । समय अझै बढ्दै गयो । ठेकेदारहरू आत्तिए । उनीहरूसँग मानिसको विश्वास थिएन । युद्धका लागि समर्थन थिएन । उनीहरूलाई समाधान चाहिएको थियो । भाग्यवश समाधान पाए तिनै मानिसहरू बिचबाट ।

ठेकेदार वर्गका प्रतिनिधि, डोजर गणका जनरल र ती मानिसहरू आपत्कालीन बैठक बसे । यो बैठकको घोषणाले संसार हल्लायो । डोजर अति महापुराणमा यसको छुट्टै खण्ड छ । त्यस्तो महान् बैठक थियो । यो बैठकको उद्देश्य सरल थियो । ठेकेदार र डोजरका सरोकारका विषय सम्बोधन गर्ने क्रमलाई कसरी युद्धमा मिसाएर विकासको रूपमा देखाउने । सुन्दा घुमाउरो सुनिन्छ । तर, भयो ठ्याक्कै यस्तै । डोजर जनरलले आफ्नो गुनासो पोख्यो । पहिरोको प्रभावले डोजरहरू चल्ने युद्ध मैदान निकै नै छियाछिया भएका थिए । यसकारण धेरै डोजरको हातखुट्टा भाँचिने, मर्किने घटना भएका थिए रे । उसलाई यस मर्काको समाधान चाहिएको थियो । ठेकेदार वर्गलाई भने युद्धलाई विकासको रूपमा कसरी देखाउने मात्र चिन्ता थियो । तिनीहरू भाग्यमानी थिए । बैठकको तेस्रो पक्षले समाधान निकाल्यो ।

समाधान यस्तो थियो । बर्खा समयमा बाटो चिप्लो हुने हुँदा त्यतिखेर डोजर चलाइने निर्णय भयो । मध्य बर्खामा त्यस्तो बाटोमा कालोपत्र लगाइनुपर्ने भयो । त्यसपछि हरेक हिउँदको अन्त्यमा त्यो कालोपत्र भत्काइनुपर्ने पनि घोषणा भयो । अब यी मानिसहरूको प्रतिभा अद्भुत चमत्कारमा परिणत भयो । यही बैठकबाट नै डोजरवादको सिद्धान्तको उत्पत्ति भएको हो । यी छ शब्दलाई यो प्रसङ्गसँग नजोड्दा सबैथोक मिल्छ । जब कालोपत्र भत्काइन्छ तब डोजर चल्छन् । डोजरवादको सिद्धान्तअनुसार जहाँ डोजर चल्छ, त्यहाँ विकास हुन्छ । बर्खामा जोजल चल्दा टाठा मानिसहरूको विकास भइरहेको बुझिन्छ । बर्खाको अन्त्यमा जब कालोपत्र ओछ्याए जस्तो गरिन्थ्यो तब विकासको परिणाम देखिएको बुझिन्थ्यो । हरेक वर्ष यही चक्र चलिरहन्थ्यो । विकासको यस अवधारणालाई डोजरे विकास भनिन्छ र यो मात्र नेपालमा पाइन्छ । कस्तो भाग्यमानी छाँै हामी यस्तो महान् देशमा जन्म लिने ।

यस घोषणालाई युद्धको प्रसङ्गसँग जोडौँ । जब बर्खाको सुरुमा पहिरो अस्त्रको प्रयोगबाट कालोपत्र ध्वस्त हुन्थ्यो तब त्यसको दोष पर्वतलाई लगाउन पाइन्थ्यो विकास नष्ट गरेकोमा । यसकारण मानिसले अनजानमा पर्वतविरुद्धको युद्धमा जोडदार समर्थन दिन थाले । अब युद्धको प्रतिपक्षमा त वन पनि थियो । त्यतिखेर त्यही बैठकले वनमा पाइने काठ, जनावर, जडीबुटी इत्यादिको व्यापार गर्दा हुने फाइदाबारे एउटा चेतना मूलक पम्प्लेट पनि जारी गरे । पम्प्लेटको शीर्षक थियो ‘हरियो वन नेपालको धन ।’ यति गरेपछि अब पहाड र वनको साम्राज्य ढल्यो । त्यस दिनदेखि प्रकृतिको शासन सकियो । जहाँ शासक आए जनताले चुनेका । ती महापुरुषलाई भगवान् जस्तै पुज्थे जनताहरू । उनीहरूको शक्ति असीम छ । आफ्नै शासक भनेर उनीहरूलाई जनताले यो शक्ति दिए । जनताबाट पाएको शक्तिको केही भाग उनीहरूले ठेकेदारलाई पनि दिए । यी शासक दीर्घजीवी पनि रहेछन् । पुराणको बैठक खण्डमा जसजसको वर्णन गरिएको छ, तिनै मानिसहरू अझैसम्म हामी माझै छन् । यस्ता चतुर मानिस जो युद्धलाई विकास भनेर बेच्न सक्छन्, जो कालोलाई नै सेतो बनाइदिन सक्छन् । ती मानिसलाई म नेता भन्छु । तपाईँ पनि त्यस्तै केही भन्नुहोला ।

शक्तिको खेलमा यिनीहरू माहिर रहेछन् । उनीहरूले देख्नुसम्मको देखिसकेका, भोग्नुसम्मको भोगिसकेका र गर्नुसम्मको गरिसकेका छन् । नेता शक्तिको पनि एउटा विशेष गुण रहेछ । जो कोही मानिस यो शक्ति प्रयोग गर्न पाउँदैनन् वा वञ्चित हुन्छन् । ऊ त्यसको घृणा गर्छ । तर, जब त्यही मान्छे शक्तिको पहुँचमा पुग्छ तब ऊ बितेका कुरा देख्दैन । डोजर अति महापुराणमा रहेको अर्को वास्तविकता यो पनि हो ।

अब नेता युगको उदय त भयो । यिनीहरू आफ्नो शक्ति जमाउने अभियानमा लागे । उनीहरूको मुख्य औजार डोजर थियो । त्यो आज्ञाकारी, अल्पहारी डोजर त्यो नै रिसाहा र मिचाहा डोजर । उही विकासको प्रतीक, उही विकास भाड्ने भँडुवा । डोजरको वास्तविक चरित्र त डोजर अति महापुराणको करोडौँ शलोकमा पनि समेट्न सकेको छैन भने म त के सक्थेँ । नेताको शक्ति जमाउन र भुँडी बढाउन डोजरले खुब मद्दत गर्यो । डोजर गणको नयाँ युद्ध मैदान सहर बन्यो । नयाँ न्यायधीश उसलाई बनाइयो । नेताका विरोधीको घर जग्गा तोड्नु उसको दैनिकको काम थियो । अब यस्ता महान् जनताले मानेर राखेका पर्वतलाई युद्धमा हराउन सक्ने, रातारात वनलाई बेच्न सक्ने नेताको विरोधमा जाने हिम्मत कसरी आयो होला ?

यी मानिस पनि साह्रै पाखण्डी रहेछन् । पहिले एउटालाई चुनेपछि उसलाई टिक्न त दिनुपर्छ नि । उनीहरूलाई पर्वत र वनको शासन मन परेन । उनीहरूले ठेकेदार मार्फत युद्धको घोषणा गरे । युद्धबाट विकास नदेखिएपछि तिनै ठेकेदार विरुद्ध उठौँला झैँ गरे । नेतालाई समाधानको रूपमा ल्याए तर नेतालाई पनि डोजरको प्रयोग गर्न बाध्य बनाए । अहिलेको पुस्ता धन्य छन् । धन्य छन् किनभने उही पौराणिक युगदेखि शासन गर्दै आएका चिरञ्जीवी नेता र उही युद्धबाट विजयी भएर आएको डोजर सेनालाई देख्न पाएका छन् । एउटा कुरा भने उनीहरूले आफ्ना पुर्खाबाट सिकेका रहेछन् । उनीहरूका बाउ बाजेले त नेताका महान् घोषणा र भीषण लडाइँ प्रत्यक्ष देखेका थिए । अन्यायका लागि दरिलो भएर खडा हुन्थे ।

डोजर अति महापुराणको सुरुमा नेपाली मानिस परीक्षण विधि भन्ने विधि रहेको छ । त्यस विधि जसले गर्छन् ती मानिस महान् हुन्छन् नेता, ठेकेदार, डोजर र युद्ध विकासबाट माथि उठिसकेका हुन्छन् । जस जसले त्यस विधि गर्दैनन् ती मानिस उपरोक्त अनुच्छेदमा वर्णन गरिएका नेपाली मानिस हुन्छन् । जो चौबिसै घण्टा किचकिच गर्छन् तर समाधानतिर जाँदैनन् । यदि तपाईँ कुन वर्गमा पर्नुहुन्छ भन्ने कुरा थाहा पाउन मन छ भने यही निबन्धको तेस्रो अनुच्छेदबाट फेरि पढ्न थाल्नुहोस् । यति कुराको बोध हुनु नै किचकिचेपनको एउटा समाधान हो । यदि त्यसो पनि गर्न चाहनुहुन्न भने बधाई छ । तपाईँ नेपालीको बिउ हुनुहुँदो रहेछ । कोही नेपाली जो डोजर विकासबाट आर्जित भएका छन् । कसैले तिनै चिरञ्जीवी नेताको आयु अझै बढाएका छन् ।

मैले सुरुमै भनेको थिएँ जसले डोजर अति महापुराणको सार बुझेको छ त्यसले हाम्रो समाज हल्लाउँछ । डोजरमा अति महापुराणको सार त मैले तपाईंको हातैमा बुझाएको छु । मेरो आशीर्वाद तपाईंसँग छ । अब मैले यसलाई धेरै लम्ब्याउन चाहिनँ । नेता र ठेकेदार साह्रै बाठा हुन्छन् । उनीहरूको गोप्य ज्ञान सार्वजनिक भएको थाहा पाए भने डोजर सेना मेरै ढोका ढकढकाउन आइपुग्न सक्छन् । तर म अन्तिममा एउटा ज्ञान भने दिन्छु । यो त डोजर अति महापुराणको अति छोटो सारांश मात्र भयो । यदि यसको पूरा ग्रन्थ चाहिएको छ भने हरेक मानिसलाई ‘बुद्धि’ भन्ने पुस्तकालयमा निःशुल्क प्रवेश छ । मैले पनि त्यही पुस्तकालयको सिर्जना कक्षामा यो महापुराण लेखेको हुँ । तपाईँ पनि फुर्सदमा बुद्धि नामक पुस्तकालय जाँदा हुन्छ । जय डोजर पुराण । तपाईँहरू अमर रहनुहोस् अथवा नरहनुहोस् तर डोजर अति महापुराण अमर रहोस् ।

०००
कक्षा : १०, मातृभूमि स्कुल सानोठिमी, भक्तपुर