नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

शनिबार (धुलो र हिलोको विशेष संस्करण)
सङ्घीयताको सुवास त कहाँ हो कहाँ, बरु सडक किनारका खाडलमा जमेको फोहोर पानीको सुगन्ध र तराईको ज्यान लिने तातो घामबीच, सिरहाको ऐतिहासिक हुलाकी सडकमा अचेल एउटा अनौठो साहित्यिक महामारी फैलिएको छ । हुलाकी सडक बन्ने छाँटकाँट नदेखेपछि वाक्क भएका जनताका अगाडि साउनको रिमझिम झरी (पढ्नुस्: हिलो बनाउने प्राकृतिक मेसिन) का बीच बरियारपट्टीको श्री जनता माध्यमिक विद्यालयको प्राङ्गणमा एउटा यस्तो ‘साहित्यिक महाकुम्भ’ मच्चियो, जसले देशका नेताहरूलाई समेत माथ खुवाइदियो ।

अवसर थियो- ‘हुलाकी बहुभाषिक राष्ट्रिय कवि सम्मेलन-२०८३’ ।
देशका २२ वटै जिल्लाका कविहरू आफ्नो घरको कामधन्दा छोडेर, झापादेखि बाँकेसम्मका ९ दर्जनभन्दा बढी ‘शब्दका ठेकेदार’ हरू बरियारपट्टीमा ओर्लिए । उनीहरूले आफ्ना भित्री पीडा, युगीन आक्रोश र सुन्दर सपनाहरू यसरी रैथाने भाषामा ओकले कि बेचरा स्थानीय सोझा जनता ‘अब त सडक बन्ने भो’ भन्दै ताली पड्काउन बाध्य भए”। नेपाली, मैथिली, हिन्दी, बज्जिका, उर्दू र भोजपुरी भाषामा यति धेरै कविता वाचन भए कि बरियारपट्टीको हावामा अक्सिजन भन्दा बढी साहित्यिक गफ र आक्रोशको मात्रा बढेको महसुस हुन्थ्यो ।

बालकको काँधमा देशको हिलो, वृद्धको काँधमा दोसल्ला !
सडक भनेको ढुङ्गा, माटो र अलकत्राको निर्जीव थुप्रो मात्र होइन (हुन त हुलाकी सडकमा अलकत्रा खोज्न टर्चलाइट नै बाल्नुपर्छ), यो त नेताहरूको चुनावी एजेन्डा हो भन्ने कुरा प्रमाणित गर्दै कार्यक्रमको उद्घाटन एक निर्दोष आठ वर्षीय बालकबाट गराइयो । नेताहरूले रिबन काट्दा काट्दा पुल नबनेपछि आयोजकले बुद्धि पुर्‍याए- ‘अब यो हिलो र अलपत्र पुलको पाप नयाँ पुस्ताकै काँधमा हालिदिऊँ !’ देशका ठूला नदीहरू कमला, कन्काई, बागमती र नारायणीमा वर्षौँदेखि माछा मार्ने अखडा बनिरहेका लङ्गुर बुर्जा जस्ता पुलहरूको दुरावस्था हेरेर आउने पुस्ता समयमै सचेत होस् भनेर यो नौलो नाटक रचिएको थियो ।

कार्यक्रमका विशिष्ट अतिथि, ‘हरेक घटनामा वक्तव्य दिन सक्ने’ वरिष्ठ साहित्यकार पुण्य कार्कीले मधेसको धोती र माटोको यसरी तारिफ गरे कि मानौँ भोलिदेखि नै देशको सबै समस्या समाधान हुँदैछ । उनले भने- “मधेसको धोतीले मुलुकको राष्ट्रिय इज्जत ढाकेको छ ।” यो सुनेर हलमा यति जोडले ताली बज्यो कि विद्यालयको पुरानो छाना खस्न मात्र बाँकी थियो ।

त्यस्तै, अर्का ओजस्वी वक्ता बोधकुमार घिमिरेले त झन् मधेसको एक्सरे नै गरिदिए । उनले भने, “सडकको दुर्गति त देखाउने दाँत मात्र हो, भित्र त भोकमरी, अशिक्षा र अन्धविश्वासको ठूलो सुरुङ छ ।” उनले कवितामै मधेसका पुराना समस्याको जरो उखेल्ने धम्की दिए, तर व्यवहारमा भने बरियारपट्टीको सडकको एउटा ढुङ्गो पनि हल्लिएन । राममणि पोखरेलले हुलाकी सडक र जनजीवन नेपालीको परिचयसँग गाँसिएको बताए ।

कोसी तरेर आँसु पुछ्न आउनेहरू र ‘भौगोलिक शरणार्थी’ को रुवाबासी
हुलाकी सडकको दुःखमा ऐक्यबद्धता जनाउन झापादेखि आएका कविहरूले यस्तो गफ दिए कि लाग्थ्यो मेचीमहाकाली हुलाकी सडक नबन्दा झापालीहरूलाई पनि राति निद्रा लागिरहेको छैन । सुनसरीका कविहरू त झन् झन् भावुक भए । उनीहरूले भने, “हामी त मधेसी जनताको आँसुमा मलम लगाउन ज्यान जोखिममा राखेर कोसी नदी तरेर आएका हौँ।” (हुन त उनीहरू गाडीमै आएका थिए !)

जनकपुरका कविहरूको आक्रोश अर्कै थियो । उनीहरूले काठमाडौँको सिंहदरबारले मधेसप्रति आँखा चिम्लेको आरोप लगाए । कमला नदीमा पुल नबन्दा आफूहरू आफ्नै देशमा ‘भौगोलिक शरणार्थी’ भएको पीडा सुनाउँदा हलमा रुवाबासी चल्न मात्र बाँकी थियोद। तर, कसैले यो सोचेनन् कि कविताले पुल बन्ने भए त अहिलेसम्म नेपालका सबै नदीमा सुनका पुल बनिसक्थे !

आयोजकको स्वीकारोक्ति र ‘कुर्सी नपाउँदा’ कविहरूको फन्को
कार्यक्रमका परिकल्पनाकार रामरिझन यादवले मञ्चमै भावुक हुँदै एउटा ठूलो बम पड्काए । उनले इमानदार बन्दै स्वीकार गरे, “हाम्रा पुर्खाहरू राज्यको ठूलठूला कुर्सीमा त पुगे, तर यो हुलाकी सडकतिर भने कहिल्यै आँखा घुमाएनन् ।” उनले यो कार्यक्रम मनोरञ्जनका लागि नभई शान्तिपूर्ण क्रान्ति भएको दाबी गरे ।

त्यसैबीच, उदयपुरका नन्दलाल आचार्यले ‘हुलाकीको हुङ्कार’ नामक यस्तो कविता पढे, जसले मानिसको श्वास नै रोकिदियो । उनले सडकलाई विद्यार्थीको सपना, बिरामीको श्वास र श्रमिकको सङ्घर्षसँग तुलना गरे । कविता सुन्दा लाग्थ्यो, यो सडक होइन, कुनै साक्षात भगवान् हो !

तर, पर्दा पछाडिको नाटक अर्कै थियो । आयोजना जिल्ला (सिरहा) का कतिपय रैथाने कविहरू भने “हामीले भाउ पाएनौँ, देशैभरिका कविलाई दोसल्ला ओढाउँदा हामीलाई सोध्दा पनि सोधेनन्” भन्दै मुख बिगारेर, असन्तुष्टि छाद्दै, फन्केर घरतिर लागे । साहित्यिक क्रान्तिमा पनि ‘मान-मर्यादा र कुर्सी’ को लडाइँ देख्दा दर्शकहरू भने पेट मिचीमिची हाँसिरहेका थिए ।

पुरस्कारको ललिपप र ६ घण्टे गफको महाकाव्य
यो महाकुम्भमा साना भुराभुरी (विद्यार्थी) हरूलाई पनि तानिएको थियो । विषय तोकिएको थियो- “हुलाकी सडकको दशा, दिशा र दुर्दशा” । विद्यार्थीहरूलाई बुढा कविहरूको गनगन सुन्न गाह्रो नहोस् भनेर नगद पुरस्कारको ललिपप देखाइएको थियो । प्रथम हुनेलाई ५ हजार, द्वितीयलाई ३ हजार, तृतीयलाई २ हजार र पाँच जनालाई १ हजारका दरले सान्त्वना पुरस्कार !

एक दर्जन विद्यार्थीले तत्कालै पुल र हिलोका विरुद्ध कविता वाचन गरे । तर, आयोजकले पुरस्कार भने तत्कालै दिएनन् । “कार्तिक ११ गते फेरि बोलाएर, अझै धेरै विद्यार्थी जम्मा पारेर मात्रै विधिवत् रूपमा दिन्छौँ” भन्दै उधारो आश्वासन बाँडियो ।

उदयपुर, झापा, सुनसरी, सर्लाही र बाँके जस्ता टाढाटाढाबाट आएका बूढा कविहरूलाई भने दोसल्ला र प्रमाणपत्र दिएर मख्ख पारियो । करिब ६ घण्टासम्म चलेको यो ‘गफ र कविताको म्याराथन’ मा १०० भन्दा बढी कविहरूले मुक्तक, गीत र झ्याउरे भाका पस्किए। श्रोताहरू मन्त्रमुग्ध भएका हुन् कि ६ घण्टासम्म एउटै ठाउँमा बस्दा बस्दा निदाएका हुन्, त्यो त भगवानलाई नै थाहा होला !

समग्रमा, हुलाकी सडकको हिलो जतिसुकै कारुणिक भए पनि, बरियारपट्टीको यो ‘बहुभाषिक कवि सम्मेलन’ नेपाली साहित्यको इतिहासमा ‘काम कुरो एकातिर, कुम्लो बोकी थिमीतिर’ भन्ने उखान प्रमाणित गर्ने एउटा अमिट कोशेढुङ्गा साबित भएको छ ।

०००
बकेटमा हिलो बोकेर सिरहाबाट नन्दलाल आचार्यको रिपोर्ट