नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

नन्दलाल आचार्य

(शिक्षा केवल डिग्री हासिल गर्ने माध्यम होइन; यो त बाउआमाको पेन्सन, बैङ्कको किस्ता, सन्तानको ‘फ्यासन शो’ र समयले लिने ‘रि-टेक’ परीक्षाको खिचडी यात्रा हो । गाउँको एउटा चक, मार्कर र डस्टर पिएर बाँचेको गरिब शिक्षक बाबुले सहरमा ‘सेमेस्टर सिस्टम’को हावा खाएर ढलेकी आफ्नी छोरीकी सानीमालाई लेखेको यो पत्र आधुनिक नेपाली समाजका हजारौँ हुतिहारा अभिभावक र ‘फेसबुकिया’ पुस्ताको साझा प्रहसन हो ।)

प्रिय कान्छी,
स्नेहका साथ हँसाउने शुभआशीर्वाद !

धेरै दिनदेखि मनको कुनाकाप्चामा गुम्सेर बसेको अमिलो हावा, बैङ्कको किस्ताको चिन्ता र आफ्नै हुतिहारापनलाई शब्दको ‘कार्टुन’ बनाउन आज यो कलम समाएको छु । फोनका दुई-चार मिनेटका सुक्खा, औपचारिक र ‘डाटा सकियो’ भन्दै काटिने संवादभित्र मेरो खल्तीको रित्तोपन र मनको भूकम्प अटाउन सकेनन् । कतिपय व्यथाहरू फोनबाट होइन, रोएर पनि होइन, ‘मुसुक्क हाँसेर छाती पिट्दा’ मात्रै व्यक्त हुन्छन् ! त्यसैले आज शिक्षकको गम्भीर कोट फुकालेर आफ्नै ह्वाङ्ग परेको मनको ऐनाअगाडि उभिएको छु । एउटा असहाय, कङ्गाल तर हाँस्न बाध्य बाबुको यो लाजमर्दो आत्मसंवाद तिमीसामु बिसाउँदै छु ।

छोरी गरिमाको पहिलो सेमेस्टरको नतिजा केही दिनअघि आएछ । उनले काठमाडौँबाट फोन गरेर, मानौँ कुनै ठूलो युद्ध जितेको स्वरमा, यत्ति भनिन्, “बुबा, म त सोलोडोलो फेल भएँ नि ! उताबाट अलिकति प्याम्परिङ पठाउनू, गालीचाहिँ नगर्नू है !” मैले आफ्नो रगतको चाप (बीपी) लाई जेनतेन सम्हाल्दै सोधेँ, “अलि कति अङ्क आयो त मेरी महारानीको ?” तर उनले आफ्नो ‘आईफोन’को म्यासेज बक्सजस्तै रहस्यमय बन्दै केही खुलाउन चाहिनन् । “छोड्नु न बुबा, अर्को परीक्षामा त म टप नै गर्छु” भन्दै हतार-हतार कुरा मोडेर फोन राखिन् ।

फोन त काटियो, तर त्यसपछि मेरो टाउकोभित्र चलेको आँधी अझै शान्त भएको छैन । बाहिरबाट म सिरहाको धुलो उड्ने स्कुलको गम्भीर शिक्षक हुँ- अरूका छोराछोरीलाई अनुशासन, धैर्य र इमानदारीको पाठ पढाउने बाहुबली मास्टर ! तर भित्रभित्रै म आफ्नै सन्तानको काठमाडौँको सङ्गत र सेमेस्टरको नतिजा देखेर छटपटाउने एउटा निरीह, काँतर र रित्तो खल्तीवाला बाउ हुँ । कहिलेकाहीँ लाग्छ- अरूलाई संसार जित्ने उज्यालो बाटो देखाउने यो मास्टर आफ्नै घरको दियो तेल सकिएर निभ्न लाग्दा पनि केवल मुसुमुसु हाँसेर बस्न विवश छ !

कान्छी, तिमी पनि आफ्ना सन्तानलाई अमेरिकी सहरको हावा खुवाउँदै हुर्काउँदै छ्यौ । जागिर, घरव्यवहार, महँगी र आधुनिक पुस्ताका नखराहरूसँग जुध्दै जीवनका अनेकौँ रङ देखिसकेकी छ्यौ । त्यसैले तिमी गरिमाकी सानीमा मात्र होइनौ; उनकी गसिप पार्टनर, सहरका कलेज बुझ्ने सहयात्री र मेरो दुःखको स्याम्पल सुनिदिने आत्मीय सहारा पनि हौ । यही विश्वासले आज आफ्ना सबै सेता कपाल र रित्ता गोजीहरू तिमीसामु उघारिरहेको छु ।

गाउँको एउटा सामान्य माध्यमिक विद्यालयमा डस्टरको धुलो फाल्दै, सेतोपाटीमा मार्कर घिसार्दै जीवन सिध्याएको म एउटा मामुली शिक्षक हुँ । महिनाभरिको पसिनाको गन्ध सुक्न नपाउँदै काठमाडौँका नामी कलेजहरूको भर्ना र धरौटी बुझाउँदै मेरो तलव स्वाहा हुन्थ्यो । आफ्नो फाटेका सेन्डो गन्जी र पुराना जुत्ता लुकाएँ, रहरहरूलाई काठको बाकसमा ताला मारेर राखेँ, अनि हैसियतभन्दा ठूला सपना देखेँ । सहरजस्तो महँगो र कफी शपको संस्कृति भएको ठाउँमा गरिमालाई ठूलो मान्छे बनाउन सकभर आफ्नो ढाड भाँचिने गरी लगानी गरेँ । मलाई लाग्थ्यो- आजको यो सुक्खा रोटी र नुनको दुःख भोलि छोरीले प्याकेजको जागिर खाएपछि उज्यालोमा परिणत हुनेछ । तर आजको यो सोलोडोलो फेलको नतिजाले त्यो उज्यालो सपनामाथि काठमाडौँको बाक्लो तुवाँलो र फोहोरको डङ्गुर थुपारिदिएको छ ।

जीवनभर अरूका छोराछोरीलाई मिहिनेत, अनुशासन र परीक्षामा चोर्नु हुँदैन भन्ने उपदेश दिइरहेँ । मेरा गाउँका विद्यार्थीहरू लोकसेवा पास गरेर वा वैदेशिक रोजगारीबाट कमाएर फर्किँदा उनीहरूलाई देखेर म छाती फुलाउँथेँ । अरू मास्टरका छोराछोरीले डिस्टिङ्क्सन ल्याएको सुन्दा मनमनै सोच्थेँ- आहा ! एक दिन मेरी गरिमाले पनि काठमाडौँबाट यस्तै नतिजा ल्याएर मेरो अनुहारमा चमक ल्याउनेछ । तर आज गाउँका छिमेकीले “मास्टर साहेब, छोरीको नतिजा के भयो ?” भनेर सोध्दा मलाई चियाको कपमा मुहार लुकाउनुपर्ने स्थिति छ । शब्दभन्दा मौनता र मौनताभन्दा अमिलो हाँसो कति भारी हुँदो रहेछ भन्ने कुरा आज सिरहाको यो गर्मीमा महसुस गर्दै छु ।

मनमा बारम्बार एउटै प्रश्न उठ्छ- के म अभिभावकका रूपमा सर्वोत्कृष्ट फ्लप भएँ ? कि स्कुलको हाजिरी खाता मिलाउँदा-मिलाउँदै आफ्नै घरको हाजिरी लिन बिर्सेँ ? धेरै विश्वास गरेर काठमाडौँ पठाउनु नै मेरो ठूलो भुल थियो कि ? उनीहरूले त्यो विश्वासलाई इन्स्टाग्रामको रिल्स बनाउने स्वतन्त्रता ठाने ? आवश्यक बेला लौरो चलाउन नसक्नु नै मेरो मास्टर-बुद्धि हो ? यी प्रश्नहरूले मेरो मगजलाई दिनरात पोलेर भुटुभुटु पारिरहेका छन् । गरिमा मात्र होइन, घरका अन्य सन्तान पनि जिम्मेवारीको नाममा शून्य र मोबाइलको स्क्रिनमा १००% व्यस्त देखिन्छन् । केही सम्झाउन खोज्यो भने प्रतिवाद गर्दै भन्छन्- बुबा, तपाईं त पुराना ‘८० को दशक’को कुरा गर्नुहुन्छ ! कहिलेकाहीँ त लाग्छ, मेरो ३५ वर्षे शिक्षण अनुभव र जीवनभरको सङ्घर्षको मूल्य आफ्नै घरभित्र कवाडीको भाउमा पनि बिक्न छाडेको छ ।

छोराछोरीलाई सहर पढाउनु भनेको रित्तो खल्तीले महँगो क्याफेमा बसेर ब्ल्याक कफी पिउनुजस्तै हो- महँगो पनि हुने, तीतो पनि हुने, अनि छ्यापछ्याप्ती पेट डढ्ने ! तर कान्छी, गरिमा आफैँमा अयोग्य वा बुद्धू त होइनन् । उनी सानैदेखि मेधावी, जिज्ञासु र गाउँमा सबैले तारिफ गर्ने प्रतिभाकी थिइन् । त्यही क्षमताको भ्रममा परेर मैले आफ्नो औकातभन्दा बाहिर गएर उनलाई काठमाडौँको नामी, महँगो र ठूला मान्छेका सन्तान पढ्ने कलेजमा भर्ना गरिदिएको थिएँ । त्यसैले आज उनको असफलताले मलाई नतिजाभन्दा पनि उनको सम्भावनाको अवसानले बढी दुःखी र स्तब्ध बनाएको छ । कतै काठमाडौँको चकाचौंध, ठूला-ठूला मल, मोमोका पसल, गलत सङ्गत वा टिकटकको क्षणिक नशाले उनको लक्ष्यलाई धमिलो बनाइदिएको त होइन ? यो चिन्ताले मलाई राति निदाउन पनि दिँदैन, अनि दिउँसो स्कुलमा पढाउन पनि दिँदैन ।

अर्को एउटा अनौठो डर पनि छ आजका बाबुआमाको छातीमा ! आजका युवाहरू भावनात्मक रूपमा यति धेरै नाजुक र मेसेन्जरको भ्वाइस नोट जस्तै कमजोर छन् कि अलिकति कडा शब्द बोल्यो भने आवेगमा आएर कतै अप्रिय निर्णय वा घर छोड्ने नाटक गरिदिने हुन् कि भन्ने त्रासले म उनलाई ढङ्गले गाली गर्न पनि डराउँछु ! एउटा बाबुले आफ्नै पसिनाबाट हुर्काएको सन्तानसँग बोल्नुअघि १०० पटक सोच्नुपर्ने र डराउनुपर्ने कति ठूलो कमेडी र विडम्बना हो !

त्यसैले कान्छी, आज भिनाजुको नाताले होइन, एउटा पराजित मास्टरका नाताले तिमीसँग एउटा हार्दिक आग्रह छ ।
समय मिलाएर गरिमाको डेरा वा कलेजतिर हान्निएर भेटिदेऊ । उनलाई ढोकामै पुगेर पढ-पढ भनेर हैरान नपार । पहिले उनको मन पढिदेऊ । उनका कुरा सुनिदेऊ । उनी किन भित्रभित्रै हराइरहेकी छिन् र कता भुलिरहेकी छिन्, त्यो बुझिदेऊ । उनलाई नियन्त्रण गर्ने प्रिन्सिपल होइन, विश्वास गर्ने र गफ हान्ने मान्छे चाहिएको हुन सक्छ । उनको जीवनमा सानीमाको गम्भीर अनुहार लिएर होइन, एउटा असल साथी बनेर प्रवेश गरिदेऊ । कहिलेकाहीँ एउटै आत्मीय मःमःको प्लेट र स्पर्शले सयौँ मास्टरका उपदेशले गर्न नसकेको चमत्कार गरिदिन्छ !

उनलाई हल्कासँग सम्झाइदेऊ- नानी ! सेमेस्टरको असफलता जीवनको पूर्णविराम होइन, यो त केबल अलिकति पैसा र समय थप्ने अल्पविराम मात्रै हो । एउटा परीक्षामा लड्नु भनेको जिन्दगीको रेसबाट बाहिरिनु होइन । बरु यही समयले उसलाई अझ परिपक्व, जिम्मेवार र बाबुको रित्तो गोजी बुझ्न सक्ने बलियो मान्छे बनाउन सक्छ । उनलाई आफ्ना बाबुआमाको सिरहाको तातो घाममा बगेको पसिनाको मूल्य बुझ्न सिकाऊ । समयको सम्मान गर्न र सपनालाई केवल इन्स्टाग्राम बायोमा सीमित नराखी वास्तविक लक्ष्यमा बदल्न सिकाऊ ।

म त अझै पनि हार मानेको छैन, कान्छी ! अरूका हजारौँ सन्तानलाई गाउँको स्कुलबाट उज्यालो बाटो देखाएर पठाएको यो बूढो मास्टरले आफ्नै घरकी छोरीलाई काठमाडौँको अँध्यारो भुलभुलैयामा हराउन दिने छैन । आवश्यक परे फेरि आफ्नो वैशाखको पसिना बेच्नेछु, फेरि आफ्ना मनपर्ने दौरा-सुरुवाल र रहरहरू त्याग्नेछु, फेरि बैङ्कको किस्तासँग सङ्घर्ष गर्नेछु । किनकि बाबुको प्रेम कुनै सेमेस्टरको नतिजाले मर्दैन, असफलताको अङ्क देखेर थाक्दैन, र निराशाको तुवाँलोले कहिल्यै सकिँदैन !

यदि तिमीलाई लाग्छ- भिनाजु, अरूलाई सिकाउने तपाईं नै यहाँनिर चुक्नुभयो, छोरीलाई अलि बढी पम्प दिनुभयो भने निसङ्कोच मुखै फोडेर भनिदेऊ । म त्यसलाई आलोचना होइन, आफ्नो मास्टरी सुधार्ने आत्मसुधारको अवसर ठान्नेछु । अभिभावक पनि जिन्दगीको अन्तिमसम्म सिकिरहने ब्याकबेन्चर विद्यार्थी नै हुन् भन्ने कुरा मैले आज झन् गहिरोसँग बुझेको छु ।

समय मिलेसम्म गरिमासँग अपडेटमा रहिरहनू । उनीबारे जे-जस्ता गुप्तचर खबर थाहा हुन्छन्, मलाई सीधै फोन गरेर भनिदिनू । तिम्रा केही आत्मीय र हास्यास्पद शब्दले सायद एउटी बाटो बिराएकी छोरीको भविष्य मात्र होइन, एउटा हताश बाबुको बचेखुसेको आशा र हाँसो पनि जोगाइदिन सक्छ ।
सबैलाई धेरै माया ! सहरी प्रदूषणबाट जोगिनू र आफ्नो स्वास्थ्यको ख्याल राख्नू ।
उही तिम्रो दगुर्ने, खट्ने र हाँस्न बाध्य भिनाजु,

(यो पत्र केवल एउटा बाबुको व्यथा र हाँसोको खिचडी होइन; यो त हजारौँ नेपाली अभिभावकको साझा कमेडी-ड्रामा हो । सन्तानले अभिभावकको खल्ती र त्याग समयमै बुझ्न सके मात्र शिक्षाले अर्थ पाउँछ । अभिभावकले पनि कडा अनुशासनसँगै संवाद, विश्वास र साथीभाइको जस्तो आत्मीयतालाई प्राथमिकता दिन सके मात्र सन्तानको भविष्य साँच्चिकै उज्यालो बन्छ । आखिर, काठमाडौँको सहरिया चकाचौंध, मल र क्याफेभन्दा गाउँमा पसिनाले भिजेको बाबुको च्यातिएको कमिज र आमाका फुटेका गोडा नै जीवनका सबैभन्दा ठूला र वास्तविक विश्वविद्यालय हुन् !)

०००
-शिक्षक, श्री जनता माध्यमिक विद्यालय (प्राविधिक), गोलबजार-४, सिरहा ।
२०८३ साउन ८ गते