नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

खन्तरे मुखियाको वास्तविक नाम धनप्रसाद पाध्ये हो । उनी कहलिएका धनी हुन् । तर गाउँलेहरू उनलाई लिच्चड मुखिया पनि भन्ने गर्थे, किनभने उनी जति धनी थिए त्यति नै लोभी पनि । पैसा खर्च हुने डरले तीर्थ, व्रत, धान, धर्मको नामसमेत उनी सुन्न चाहँदैन थे । छोराछोरी भएपछि धन खर्च हुन्छ भनेर उनले बेलैमा श्रीमतीको वन्ध्याकरण गराएका थिए । इस्कुल, कलेज, मठमन्दिरबाट चन्दा माग्न आउँछन् भनेर उनले आफ्नो नाम फेरेर निर्धनप्रसाद पाध्ये बनाएका थिए । घरमा श्रीमती र उनी मात्र थिए । उनको बानी बेहोरा थाहा पाएर उनका घरमा कोही पाहुना पनि आउँदैनथे ।

उनका घरदेखि लगभग पाँच, छ किलोमिटर जति पश्चिमतिर रहेको पवित्र गङ्गा नदीमा स्नान गर्न गाउँका मात्र होइन देशविदेशका भक्तहरू पनि उनकै घरका अगाडिबाट आउने-जाने गर्थे । उनकी श्रीमती चाहिं मेलापर्वका बेला पोइका आँखा छलेर गङ्गा स्नान गर्न जान्थिन् । उनलाई आफ्नो लोग्ने पनि गङ्गा नुहाउन गए हुन्थ्यो भन्ने लाग्थ्यो । एक दिन उनले भनिन्, “मैले पुरानमा सुनेको गङ्गा न्वायो भने धनसम्पत्ति अझै बढ्छ अरे, तपैं नजाने कैल्यै ?”
“तेसो भा ता जाने थेँ, तर‘..।”
“तर…के“ ?. उनले सोधिन् ।
“गङ्गाजीमा पण्डाले दान माग्छन् अरे नि !”
“मागे पनि नदिनू नि”, श्रीमतीले भनिन् ।

भोलिपल्ट बिहानै डराउँदै डराउँदै निर्धनप्रसाद गङ्गा नुहाउन गए । बाटामा मनमनै उनले मसान-घाटमा गएर नुहाउने एउटा जुक्ति निकाले, किनभने त्यहाँ मुर्दा नल्याएका बेला दान लिने पण्डासन्डा, पुरेतसुरेत क्वै हुँदैनन् । नभन्दै उनी पुग्दा मसानघाट सुनसान थियो । त्यही मौका छोपेर लुगा खोली उनी नदीमा नुहाउन पसे । उनले पानीमा डुबुल्की मात्र के लाएका थिए ठीक त्यतिबेलै “पृथ्वीका मान्छे कतिसम्म लोभी हुन्छन्“ भन्ने शीर्षकमा अनुसन्धान गर्दै हिंडेका विष्णु भगवान् पनि पण्डाका रूपमा टुप्लुक्क त्यही मसानघाटमा प्रकट भए । उनले सो लोभी मान्छेतिर हेर्दै भने, “मनकारी जजमानको जय हो ! आज नयाँ मनकारी जजमानबाट धेरै दच्छिना पाइने भयो । महाशय, तपाईँ कति दिनलाई पुग्ने सिधा दान गर्न सक्नुहुन्छ ? एक वर्ष, छ महाना, तिन महिना ! कति ?”

दान घटाघट हुँदैगयो, तर निर्धनप्रसादले एक पैसा पनि नदिने कुरा गरे । विष्णुरूपी पण्डाले भने, “दान दिनुभएन भने तपाईंलाई यस घाटबाट एक पाइला पनि बाहिर जान दिन्न, लु नदिनुहोस् त“ ! केही नलागेपछि निर्धनप्रसाद दान दिन राजी भए । एक रुपयाँमा पण्डा र उनको सहमती भयो । त्यो पनि उधारो (पछि दिने सर्तमा) । पण्डारूपी विष्णुले सङ्कल्प भने, निर्धनप्रसादले पानी समाए ।

“बल्ल यस फालबाट उम्किएँ“ भन्दै उनी साँझमा घर पुगे । भित्र थकाइ मारेर चिया खानै लाग्दा बाहिरबाट “जजमानको जय हो“ ! भन्ने आवाज आयो । उनले श्रीमतीलाई बाहिर बुझ्न पठाए । श्रीमतीले बाहिर निस्किएर नव आगन्तुकलाई सोधसाध गरिन् र भित्र गएर श्रीमान्लाई बेलीबिस्तार लगाइन्, “तपैंले एक रुप्पेको उधारो सङ्कल्प गर्नुभाझथ्यो अरे त्यही लिन आझको पण्डा रझछ, तपैंलाई भेट्ने भन्छ ।“ ए त्यो पण्डा आइहालेछ नि ! बिरामी भझर सुत्नुभाझ छ, अलिक दिनपछि आउनू अरे भन् गएर“ । श्रीमतीले पनि बाहिर गएर त्यसै भनिन् र पण्डाले भनेको कुरा भित्र गएर लोग्नेलाई सुनाइन्- “बिरामी जजमान छोडेर जान मेरो धर्मले दिंदैन । म उहाँ निको नहुन्जेलसम्म एतै बाहिर बस्छु । खाने, सुत्ने सामान यतै बाहिर मिलाइदिनू, भन्छ त्यो मान्छे“ । श्रीमान्ले झस्किंदै भने – “लौ बित्यास पर्यो । मान्छेले था नपाउने गरी सास रोक्ने तडिका जान्या छ मैले, जा बाइर गझर मेरो सिरिमान् ता बित्नुभो भन् । अनि सारसारो रो पनि ।“ श्रीमतीले बाहिर गएर त्यसै गरिन् ।

पण्डारूपी विष्णुले भने, “ज्या है ! हुनसम्म भएछ । जन्मेपछि एक दिन जानैपर्छ । भो नरुनोस् । अब म जजमानको सद्गति गरेर मात्र यहाँबाट बाटा लाग्छु । तपाईंले यो रातीउँदो दुःख पाउनु पनि पर्दैन । म आफैं मलामी खोज्न गाउँतिर लागें । लास बासी राख्नु हुदैन ।” पण्डारूपी विष्णुले गाउँका प्रत्येक घर घरमा पुगेर एकै छिनमा मलामी लिएर आए । हतार हतार बाहिर निकालियो लास । तुरुन्तै टाँड तयार भयो । “रामनाम सत्य“ हो भन्दै निर्धनप्रसादलाई सो टाँड (अरथी) माथि राखेर बाँध्न थालेपछि उनकी श्रीमतीले डाँको छोड्दै भनिन्, “उहाँ मर्नुभझको छैन, नबाँध, सबै आ-आफ्ना घर जाओ, हे भग्वान् के देख्नुपरो नि एस्तो !”

विष्णुरूप पण्डाले मलामीतिर हेर्दै भने, “तपाईँहरू आफ्नो काम छिटो छिटो गरिसक्नुहोस् । मरेको श्रीमान् बौरिदिए हुन्थ्यो भन्ने कसकी श्रीमतीलाई नलाग्ला र ! हेर्नोस् महतारी ! तपाईँका ता श्रीमान् मात्र मरे । श्रीमती मर्नु, श्रीमान् मर्नु प्रकृतिकै नियम हो । तर मेरा ता जिन्दगीभर दानलिने जजमान पो मरे त !, त्यो पनि म यहाँ आउनासाथ । मलाई कति पिर परेको होला ! यत्रो पिर पर्दा पनि मैले रुनसम्म पाएको छैन ।” पण्डा भेषधारी विष्णुले यति भनिसक्ता नसक्ता टूँ !!! पार्दै लास बोकेर हिंडे मलामीहरू । “उहाँले उधारो दछिना नदिनलाई ठिक पारेको हो, घाटाँ नलानोस्” भन्दै श्रीमती कोकोहलोसँग रुँदै थिइन् तापनि मलामीले फिटिक्क पत्याएनन्, घाटमा पुर्याइछाडे ।

मलामीले सबै विधि सकेर सोलामा चढाए । अब विष्णुरूपी पण्डालाई के गरूँ र कसो गरूँ भयो । उनले मनमनै सोचे, “यस लोभीले मलाई पनि जित्यो । मैले लिएको लोभको अनुसन्धानात्मक परीक्षामा यसले ए प्लस ल्यायो । यस्तालाई अकालैमा कसरी मर्न दिनू !” यति सोचेर सबै मलामीले सुन्ने गरी विष्णुरूपी पण्डाले भने, “दागबत्ती दिनुभन्दा अगाडि मर्ने मान्छेका कानमा विष्णुतारक महामन्त्र फुक्यो भने ऊ पापबाट मुक्त हुन्छ ।” विष्णुका कुरालाई मन नलागी नलागी मलामीले स्वीकृति दिए । त्यसपछि विष्णुरूपी पण्डा चितामा चढे र मलामीले नसुन्ने गरी जिउँदो मुर्दाका कानमा भने, आँखा खोल म विष्णु भगवान् हुँ ।” तै हो कि त ! भनेर निर्धनप्रसादले बिस्तारै आँखा खोले । उही उधारो सङ्कल्प गराउने पण्डा पो छ ! उनले तुरुन्तै आँखा बन्द गरे । फेरि उनले मात्र देख्ने गरी पण्डारूपी विष्णुले आफ्नो चारहाते रूप धारण गरेर भने, “निर्धनप्रसादजी, आँखा खोल, पण्डाको रूपमा तिम्रो परीक्षा लिन आएको म साक्षात् विष्णु भगवान् हुँ । तिमीदेखि ज्यादै प्रसन्न भएँ, वरदान माग, जे मागे पनि म दिन तयार छु ।”

तै हो कि भनेर निर्धनप्रसादले फेरि पुलुक्क हेरे । चार हात देखेपछि विश्वास लाग्यो र उनले विष्णुलाई भने, “हे विष्णु भग्वान् ! मलाई साँच्चै बर्दान दिने नै भए मैले हिजो न्वाउँदा गरेको एक रुप्याँको उधारो सङ्कल्प मिनाहा गरिदिनोस् । मलाई तेति भए पुग्छ ।” “तथास्तु” भन्दै विष्णु भगवान् अन्तर्ध्यान भए । यही मौका छोपी निर्धनप्रसादले पनि चिताबाट जुरुक्क उठेर निर्वस्त्र घन्टाको साठी माइलको गतिमा घरतिर धाइफल ठोके । “यो जागित्रलाई नमारी हुँदैन“ भनी मलामीहरू पछिपछि खेद्दै गए । उनीहरू पुग्नुभन्दा आधा घन्टा पहिले नै निर्धनप्रसादका घरभित्र पस्ने गेटमा भोटे ताल्चा लागिसकेको थियो ।

झापा