नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

कृष्ण शर्मा सुमु :

हुनु त समय अविरल बगेको छ । समयसित मानिसको जीवनशैली पनि धेरै अन्तर आएको छ । अब कुरा उखानसित गरौँ बाहुनले च्याउ खाओस् न स्वाद पाओस् भनेर आजको दिनमा जातपात मानेर रुढीबादी कुरा गरे कानुनले पनि समाउँछ कि जस्तो लाग्छ…

हुनु पनि हो पहिला मानिस गाउँमा बस्थे । शहरीकरणको यो ढाँचा थिएन । आज त गाउँमा पनि छेउको घरमा को को छ भनेर छिमेकीलाई सोध्दा छिमेकीलाई थाहा हुँदैन । अब छिमेकीको घरमा के पाक्यो केही थाहा हुँदैन । वैज्ञानिक युगमा हामी छौँ । अब छिमेकी घरमा के पाक्यो त्यो त थाहा छैन भनेपछि यो जातले यो खान्छ त्यो जातले त्यो खान्छ भनेर मैले यहाँ कुनै जातको मैनु चाट नबनाएको वेश होला ।

यो जात त्यो जात भनेर छुटाउने चलनसित पनि मलाई रिस उठ्छ । खासमा नामको पछाडि जो सरनेम लेखिन्छ नि त्यसलाई नै हटाइदिए कसो होला ? म त भन्छु यो सरनेम लेख्नु भन्दा सबैले गोत्र लेख्दा कसो होला । यदि सरनेम नलेखेर यदि गोत्र मात्रै हामीले हाले संसारमा ठुलो जात सानो जात कोही हुँदैन । जब सृष्टिको सिर्जना भएको थियो तब यो सरनेम (जात) थिएन । मानिसको वंशानुक्रम अनुसार पिता पुर्खाको नामसित वंशको गोत्र मात्रै थियो । गोत्र मात्रै लेख्दा यो छुवाछूत जस्तो कुप्रथा हाम्रो समाजबाट हटेर जानेछ । मानिस चेतनशील प्राणी हो । साम्राज्य विस्तारसितै चलाख जातले आफूलाई उच्च स्थानमा राखेर गरीब वा निचावर्गमा देखाउँदा आफैँलाई फाइदा हुने कुरा वा शासण गर्नु सजिलो भएको थियो।मानिस जन्मले होइन कर्मले महान बन्छ । जातलाई बाँधेर यदि वंश बस्छ भने डाक्टरको छोरा पनि कुनै विद्या वा डिग्री नलिकन उ पनि डाक्टर नै हुनु पर्ने होइन र ? मतलब मानिस कर्मले वा विद्याले महान बन्छ । यो मेरो तर्क हो ।

अँ साँच्चै म के भन्दै थिए… घरि झरीच्याउको कुरा गर्छ घरि च्याउको कुरा गर्छ पक्का पनि यो बाहुनलाई च्याउ मन पर्छ होला भनेर नसोच्नु । अब माथि उठाएको शीर्षक आज एकाइसौं शताब्दीमा तर्क सहित नभए बाहुन जातले च्याउ खानु हुन्छ ।

थुप्रै किंवदन्ती कथा छ साँपले आफ्नो जहर सबै भन्दा पहिला च्याउमा प्रयोग गर्छ रे… तब च्याउ विषालु हुन्छ किन भने साँपको जहर त च्याउमा हुन्छ । यदि विषयुक्त च्याउको सेवनले मानिसमा जहर पुग्ने डरले च्याउ खानु हुँदैन भन्ने किंवदन्ती कथामा कति सत्य छ त्यो तपाईंको मानसपटलमा मैले छोडिदिए…

च्याउ ढुँसी (फगंस) एक प्रकारको बिरुवाहरूमा हरितकण नहुने हुनाले यिनीहरूले प्रकाश संश्लेषण क्रिया गर्न सक्तैनन् । यी बिरुवाहरू मृतोपजीवी हुन् । यिनीहरू कुहिएको वस्तुमा, चिसो र ओसिलो ठाउँमा उम्रन्छन् । यहाँ बुझ्नु पर्ने अर्को के कुरा छ भने यो कुहिएको वस्तुबाट उम्रन्छ । यहाँ मैले वैज्ञानिक कुराको अलिकति एक अंश भने…

बाहुनले च्याउ किन खाएन त ? महाभारत कालको एउटा कथा यस्तो रोचक रहेछ जब स्वर्गका राजा इन्द्रले वृत्रासुरसित युद्ध गर्दा स्वर्ग नै हार्नु परेको थियोे । युद्ध हारेपछि इन्द्रले लुकेर आफ्नो प्राण बचाएको थिए । यसरी लामो समय सम्म वृत्रासुरले स्वर्गमा शासन गर्दा भगवानहरूले इन्द्रलाई मित्रता गाँस्नु लगाएका थिए । मित्रताको लामो समयपछि एकदिन समुन्द्रमा पौडी खेल्न भनेर इन्द्रले छल सहित वृत्रासुरलाई लगेका थिए । समुद्रको नुन युक्त पानी अनि बालुवाको अस्त्र (हतियार) बनाएर वृत्रासुरलाई मारेका घटना उल्लेख छ । वृत्रासुर जन्मले बाहुनका छोरा थिए भने कर्मले उनी राक्षस थिए । अस्त्रको प्रयोग गर्दा वृत्रासुरको रगत समुन्द्रको बालुवामा पर्दा त्यहाँबाट च्याउको सिर्जना भएको थियो । जन्मले वृत्रासुर बाहुन भएको कारण बाहुनको रगतबाट च्याउ जन्मेको हुनाले बाहुनले च्याउ नखाएको मान्यता छ ।

‘च्याउ चिसो र ओसिलो ठाउँमा उम्रन्छन्’ यो जीव विज्ञानले भन्छ । यता एउटा प्रश्न आयो समुन्द्र किनार बालुवा नै हुन्छ वा नुन हुन्छ । च्याउ कसरी बालुवामा उम्रे त ?

ऋषि महर्षिहरू पहिले बाहुन नै हुन्थे । उनीहरू प्राय नै योग वा ध्यानमा बस्थे । कुनै च्याउ वान्ता गराउने खालका हुन्छ । दिसा गराउने र रिङ्गाउने खालको हुन्छन् । कुनै आँखा झिम झिम पार्ने हुन्छ । मुख्य कुरा त्यस समय तकनीकिको आविष्कार भएको थिएन । च्याउले मानिसलाई विभिन्न प्रकारको रोग दिने हुँदा ऋषि महर्षिहरूको ध्यान एकाग्रता नहुने भएको कारणले पनि च्याउ नखाएको मान्यता छ । ध्यानमा बस्दा अचानक दिसा मात्रै आए पनि ध्यान भङ्ग भएन त ?

जे होस मानिस भएपछि एकै जातलाई फाइदा हुने कुरा गरेर अरूलाई मर्नु दिनु भएन ।
च्याउमा हुने फाइदा बारे बुझ्दा च्याउ जातको आधारमा मात्रै राम्रो नभएर यो हरितकण नभएको एउटा ढुँसी हो । तर यसका धेरै अवगुण भए पनि यसको धेरै गुण पनि रहेछ । ब्लड प्रेसर जस्तो बिमारीलाई यसको सेवनले मात्रै पनि नियन्त्रण गर्न मद्दत गरेको पाइन्छ ।

यसमा भिटामिन डी पाइन्छ । यसमा कार्बीहाइडेको मात्रा धेरै हुनाले पेटको धेरै रोग निको पार्छ । यसले कोलेस्ट्रोललाई कम गर्नु मद्दत गर्छ । च्याउले शरीरमा इन्सुलिनको निर्माण गर्छ । यसले सुगर रोग नियन्त्रण गर्छ । यसमा भिटामिन, मिनरल, फाइभर पाइन्छ । यसमा लीन प्रोटिन हुन्छ जसले ओजन घटाउनुमा मद्दत गर्छ । यसमा सोडियम साल्ट हुँदैन यसले मोटाउने वा हृदय रोग जस्तो बिमारी लाग्दैन । यसले खुनमा होमोग्लोबिनलाई सन्तुलित बनाउँछ ।

अब यत्रो गुण भएको च्याउ बाहुनले किन खाएनन् त ? च्याउ सबै जात ,भूगोल तथा वर्गका मानिसले खान मिल्छ । विश्वमा सबैभन्दा बढी च्याउ उत्पादन गर्ने देश चीन हो । भारत वा नेपालको कुरा गर्नु पर्दा १३०० सय प्रजातिको च्याउ यहाँ पाइन्छ तर १०० भन्दा बढी च्याउ विषालु पाइन्छ ।

अब विषालु च्याउ कसरी चिन्नु सकिन्छ त ? खैरो चम्किलो टोपी भएका छाता वा डाँठमा काँडा भएको डाँठमा रिङ भएको च्याउ विषालु हुन्छ ।

विषालु च्याउ कसरी चिन्ने त ? यदि पकाउदा चाँदीको चम्चीले च्याउ चलाउँदा यदि चम्चीको रङ बदलेमा च्याउ विषालु हुने जनमानसको भनाइ छ । यदि चम्चीले रङ बदली नभए खाना योग्य भनेर बुढापाखाले कुरा गरेको पनि सुनेका छौँ ।

यदि कुनै किरा लागेको छ भने पनि च्याउ विषालु छैन भनेर जान्नु सकिन्छ ।
यदि च्याउ पकाउँदा टिमुर, लसुन, निम्बु हालेर पकाउँदा पनि च्याउको विष भाग्छ भनेर कतिले प्रयोग गरेको पनि देखेका छौँ । मशरूमको वैज्ञानिक नाम एगरिकस बिस्पोरस हो।यसरी वैज्ञानिक नाम बाहुनको नाम छैन भनेर पक्का नखाएको होइनन् होला ।

अब कुराको चुरो कुरा गर्दा बाहुन अनि च्याउ माथि यत्रो नानाथरी कुरा गरेता पनि च्याउ विषयमा धेरै अनुसन्धान भएता पनि सबै च्याउ खानु हुँदैन भने पक्षमा म पनि आए।जंगली च्याउ चिनेर मात्रै खाँदा हुन्छ यदि चिन्नु सक्नु भएन भने लोभ गरेर नखाएको राम्रो ।

लास्टमा भन्नुपर्दा इच्छा हुनेले बजारमा बिक्री गर्नु राखेको च्याउ खाँदा हुन्छ तर नानाभाँती कुरा अनि अन्धविश्वास पालेर खाँउ खाँउ लाग्दा पनि मुखभरि थुक निकालेर नखाएको राम्रो ।
अब भन्नु त यत्रो कुरा गरेपछि बाहुनले च्याउ खाँदा हुन्छ कि हुँदैन ?

०००
सिलगढी, भारत ।