नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

उत्तमकृष्ण मजगैयाँ :

स्वास्नीले भात पकाउन ढिलो गरी वा दाल-तिहुन चर्को अलिनो भो भनेर स्वास्नीलाई दश थरी कुरा सुनाउनेहरूसँग कुन्नि किन मलाई रिस पो उठेर आउँछ । प्रकृतिले स्वास्नीमान्छेको मुटुमा ममताको सोतो प्रवाहित गर्नुको साथै सन्तोषको तीव्र जहर भरिदिएकोले मात्रै उनीहरू लाटिएका हुन् । नत्र के यिनी लाटा थिए र ? किन रोज्थे भात पकाउने काम ? किनभने पकाएर ब्वाउनु नरक-भोगभन्दा कम सास्ती होइन । पुरुषलाई एक दिन मात्रै भात पकाउनपरोस् त । राँडो भए आजैबाट विधवा फकाउन र स्वास्नी माइत गएकी भए होटेल धाउन करै लाग्नेछ । बरू छाक बिराउन मञ्जुर । तर थाप्लोमा भात पकाउने टन्टा पर्‍यो कि सबै पुरुषको मोटो आन्द्रो सुकेर आउँछ ।

यस्तै दुर्भाग्यको दिन आइपुग्यो एकपल्ट मेरो घरमा । घरमा स्वास्नी मान्छेहरू भएर पनि उनको भान्छा नचल्ने स्थिति भो । यस मौकालाई दुर्भाग्यपूर्ण भन्नु परेको किनभने म कान्छो भएकोले भात भान्छाको काम मेरै थाप्लोमा पर्न गयो ।

यो चाहिँ सत्य थियो कि घरभरि स्वास्नीमान्छे भएर पनि कुन्नि किन भातभान्छा अबेर गर्थे ? तर आज त मेरै हात थियो । आधा-एक घण्टामै सबै तयार पारिसक्नेछु …

म भान्छाको तरखरमा जुटेँ । तरकारी के पकाउनु ? आहा । मेरो मन परेको तीतेकरेलो । बहिनीलाई काट्न अह्राएँ । छिः, कति फोहोरी ! रुघा लागेको छ भन्दैमा र्‍यालसिँगान सरोबर गर्नुहुन्छ त ? मलाई घिन लागेर आयो । झर्केर भनेँ । ‘भो, पर्दैन । म आफै काट्छु ।’ बहिनी रिसाएर ठुम्कँदै गइन् । मलाई पनि रिस उठेर आयो । आफू फोहोरी भए सबैलाई फोहोरै मन पर्छ भन्ने ? के म तरकारी काट्न सक्दिनँ । तरकारी मात्र हो र…? ‘ऐय्या’- म चिच्याएँ । झोंक-झोंकैमा तरकारीको साटो औंला पो काटेछु । रगताम्य भयो । रिसले थाल भुइँमा पछारिदिएँ । म चिच्याएको एवम् थाल पछारेको आवाज सुनेर आमा दगुर्दै आउनुभयो । कुरा बुझेर डेटोल लगाउन भन्नुभयो- मैले त्यसै गरेँ ।

केही समय बितिसकेकोले अब गुन्द्रुकको तरकारी पकाउने निधो भो- नत्र अफिस पुग्न ढिलो हुन्छ । तर म आत्तिएको छैन । दालभात एकछिनमै पाक्छ । गुन्द्रुक त झन् नपकाए पनि भो । उखानै छ नि- ‘गुन्द्रुक (सिन्की) पकाउनु पर्दैन, साली फकाउनु पर्दैन ।’ भात पकाउनु पनि कुनै गाह्रो काम हो ? स्वास्नीमान्छे त्यसै रुन्छन् । कला हुनुपर्छ कला ! खाना तैयार गर्नु पनि कला हो । म कलाप्रेमी, आफ्नो कला देखाउनुवाट चुक्ने कुरै भए । पटुका कसेर पर्से भान्छामा ।

प्रथमतः आगो बाल्ने प्रयत्न गर्न थालेँ, तर चिसा दाउरा बल्दै बलेनन् । जति प्रयत्न गर्दा पनि दाउराले धूवाँ ओकल्ने मात्र गर्‍यो । म भित्रभित्रै असयत हुन थालेछु । रिसको झोँकमा टुकीको पुरै मट्टीतेल खन्याइदिएँ । एक्कासी आगो हुर्र उठ्यो । होशै पाइएन जुल्फी पक्डेछ । आत्तिएर निभाएँ तर अगाडिको लर्काउने भाग भने सखाप भइसकेको । ग्लानि र क्रोधले रन्थनिएर हातको टुकी हुत्त्याएँ, तर त्यहीँ बसेर बासी भात खान थालेको भतिजोको पुर्पुरो सेक्न पुगेछ । उसको रुवाईले घरै थर्क्याे । भाउजूले पनि छास्नसम्म छासिन्- ‘एकदिन भात पकाउनुपरेको छ र…।’ शायद भन्न खोजिन् ‘बहुलाउनुपरेको छ ।’

घटनालाई बिर्सन खोजेँ । आगो मट्टितेल सकिनासाथ निभेछ । पुनः प्रयास गरेँ । आगो फुक्दा फुक्दा कन्चट चट्केर आयो। पिरो धूवाँले आँखाबाट आँसु र सिँगान आउन छोडेन । साहस गरेर आगो बाल्ने प्रयत्नमा पुनः जुटेँ । जलेको जुल्फी, सिँगान, आँखामा आँसु, मुख र कपालभरि खरानी एवम् अनुहारमा अङ्गारको कालो, मेरो बहुरङ्गी हुलिया देखेर भाउजूहरू हातले मुख थुनेर रोक्दारोक्दै पनि खितखित् हाँसेको स्पष्ट सुनेँ । रिसले रिङ्गटा लागे पनि चुप रहनु नै श्रेयस्कर ठानी सहेँ ।

केही प्रयत्नपछि आगो पिलपिल बल्न थाल्यो । सुस्तसुस्त सामान पनि तैयार हुन थाल्यो । चामलको अट्कल भएनछ- भात आधा काँचो आधा पाकेको भो । पानी थपेँ, तर पाकेन । भाँडोमा नअटाएर भातको हिमालचुली उठ्यो । आमाको आज्ञाबमोजिम तीनवटा खुर्सानी घुसार्दा पनि भात पाकेन । तल आगो माथि आगो पार्दा पनि पाकेन । बरू भात जलेको खबर लिएर बहिनी आइपुगिन् । मलाई पुनः रिसले उफार्‍यो । ‘जा भाग् ।’ डाडु उज्याएर म रन्केँ । मेरो रौद्र रूप देखेर बहिनी चिच्याउँदै भागिन् ।

भात पाकेन त के गर्ने ? पाकेन । तर दाल त पाकेको हुनै पर्‍यो- नत्र गनाउँछ । घिउ, बेसार अझै केही हालेको छैन । सञ्जके हेरेँ- बेसार थिएन । अक्कल न भएका स्वास्नीमान्छेहरू । अब कसरी खोज्ने भण्डार-कोठामा ? एकपल्ट त उनीहरूसँग सोध्ने विचार राखेँ । तर यो मनले खबरदार गराउँदै भन्यो- ‘भण्डारबाट नाथे बेसार नभेट्टाउनेले ससारको सार के भेट्टाउला ?’ भण्डारकोठाभित्र पसेँ । माटोका घैँटाहरू एवं टीन-कनस्तर, प्लास्टिकका डिब्बा आदि थुप्रै भाँडाकुँडाहरू थिए । ‘यिनैमध्ये एउटामा त अवश्य छ’ भनेर हात हाली छाम्न थालेँ । दुईवटा घैटा रित्ता थिए । तर तेस्रोमा हात हालेको त घाउ चहरायो । म पीडाले थर्र कामेँ । हात झिकेर हेरेको त खुर्सानीको धूलो रहेछ । दाह्रा किटेर पीडा सहेँ । चिच्याइनँ, नत्र लाज हुन्छ । बेसार त भेट्टाउनु नै थियो । तसर्थ छाम्दै जाँदा एउटा घैटोमा द्रवको चिसो लाग्नुको साथै घाउ अझ चहरायो । अविलम्ब हात झिकें, तर कुहिनोसम्म कालो चुकैचुक । रुन्नँ भन्दा पनि आँखाबाट तररर आँसु झरेछ । रिसले एक लात्ती दिएको त पैंटो दुई फ्याक पर्‍यो । चुक भुइँभरि पसारियो । तर मलाई चुकको भन्दा पनि आफ्नो घाउको बढी चिन्ता थियो । तत्काल पखालेँ तर एउटा स्थायी पीडा भने रही नै रह्यो ।

बेसार भेटिएन । नखाए पनि हुन्छ । पहेंलो देखाउनु बाहेक कुन स्वाद हुन्छ र त्यसमा अब दाल पाक्यो । दुई हातले पक्डेर उतार्न थालेँ, तर काटिएको औँलाले भरै दिएनछ हातबाट फुत्केर दालको कसौँडीले तीन बल्ड्याङ खायो । छट्ङ्केको दाल थुतुनो, आङ, टाङ, कता हो कता म्वाई खान पुगेछ । म अप्रत्याशित रूपले चिच्याएछु । सुनेर आमा आउनुभयो । पोलेको ठाउँमा तत्काल चुक लगाउन भन्नुभयो नत्र दालको छिटा परेको ठाउँमा फोका उठेर पाक्छ रे ! यो नयाँ विपत्तिले म ‘त्राहि माम्’ भएँ । भण्डार कोठामा पसेँ । कतकता लगाऊँ ? सबै ठाउँमा त पोलेकै छ । तुरून्त मेरो उर्वर मस्तिष्कले युक्ति सोच्यो । म त्यही पोखेको चुकमा लडीबुडी खेल्न थालेँ । चुक सबै ठाउँमा लाग्यो । उठोस् त फोका अब ? (तर यो नभन्नु नै बेस कि यस प्रयत्नमा म वनमान्छे झै देखिएँ ।)

दाल पोखिएर के भो त ? गुन्द्रुक त छदैछ नि ? गुन्द्रुक पकाउन जानेजतिको सीप लगाएँ । तेलकै झोल बनाएँ तथा त्यसै माफिकको नून, खुर्सानी, मसाला आदि मिलाएँ । तयार भयो वाजिदअलि शाहको नवाबिया खाना । म आफ्नो सीप देखाउन पाएकोमा फुरुङ्ग परें।

बुबा लगायत सबै दाजुहरू खान बस्नुभयो । भात पस्केँ । गुन्द्रुकको झोल कचौरामा राख्न थाल्दा देखेँ – झोलमा चार-पाँचवटा झिङ्गाका पखेटा, ढाड र भुँडीको अप्रेसन भएको ! उल्टी आउँला झै भयो । तर भन्नु त भएन । बरू आफू नखाउँला । यति मेहनतले पकाएको वस्तु त्यसै खेर फाल्नु कुन बुद्धिमानी हो र ?

खाना शुरु भयो । ‘नून पुगेनछ’ एउटाको भनाइ । ‘नूनै हालेनछ क्यार ?- अर्को बोल्यो । ‘काँचो भात ?’ बुबा कराउनुभयो । ‘कति तेल हालेको ?- अर्को दाजु । ‘छि, चुक मात्रै ?’ ‘कति पिरो ?’ ‘अचार-चटनी केही छैन ‘लसुन कति गनाएको !’- आदि आलोचना र प्रश्नहरूको झरी लाग्यो । यी आलोचनाहरूले म विचलित हुन थालेँ । दुःख पनि औधि लाग्यो । कति मेहनतले पकाएको खाना यो, स्याबासीको मीठो बोली सुन्ने आशा आलोचनाको तीतो थप्पडले बिलाएछ । ममा अब अरु केही सुन्न सक्ने शक्ति रहेन । तुरून्त फड्केर भान्छाबाट ओर्ले र त्यहाँबाट भाग्न थालें कछाडैसित भाग्न थालेँ । तर ‘भात काँचो भो’ अथवा ‘दाल अलिनो भो’ जस्ता बोलीहरूले मेरो पिछा गरिरहेझै लाग्यो ।

यो घटना बितेको धेरै दिन भइसकेको छ । तर अब कसैले ‘तरकारी अलिनो भो, दाल चर्को भो’ अथवा ‘भान्छा ढिलो भो’ भन्यो भने म त्यसको घाँटी समाएर चिच्याउँदै भन्ने गर्छु- ‘एक छाक मात्रै भात पकाएर हेर त ?’

०००
दाङ
‘धरोधर्म हजुर’ (२०५४)