नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

चिरञ्जीवी दाहाल :

खै किन हो, आजभोलि रुचुन्जेल खाए पनि मनभित्रको गहिरो शून्यता भर्न सकिरहेको छैन । कता न मलाई पनि लोभेरियाले त समातेको होइन ? कताकता मनभित्र शङ्का उब्जिन थालेको छ । सुनेको छु लोभेरिया रोगको मुख्य लक्षण यही हो । यदि यो रोग लागेको भए समाजमा कसरी मुख देखाउनु ? हुन त अनगिन्ती लोभेरियाले ग्रसित मान्छे पनि लाज लुकाएर निर्धक्कसँग हिँडेको देखिएकै छ !

यस रोगले मान्छेलाई निर्लज्ज भएर बाँच्नुपर्ने अवस्थामा पुर्याइदिन्छ । त्यसैले निकै चिन्ता लागेको हो । भनिन्छ, मस्तिष्कको तृप्ति केन्द्रमा चोट लागेर गम्भीर मस्तिष्क क्षति भएका मानिसहरूमा प्रायः लोभेरिया रोग देखिन्छ । कता न, मेरो मष्तिस्कमा पनि यस्तै चोट त लागेको छैन ? लोभेरिया रोगको विषयमा धेरथोर सबैले जाने जाति नै होला । अचेल अधिकांश मान्छेहरू यस रोगबाट ग्रस्त भएको पाइएपछि यस सम्बन्धि सानो चर्चा गर्ने कोशिस गरेको हुँ ।

आफूसँग भएको वस्तुबाट सन्तुष्ट नभइ सधैं अरुको आस गर्ने र अन्यलाई भन्दा बढी चाहिने रोगलाई लोभेरिया भनिन्छ । कसैले भन्छन् ईर्ष्या डाह र आरिस लोभेरियाका झट्केला सन्तान हुन् । त्यसैले लोभेरियालाई माउ रोग भने पनि फरक पर्दैन । सुन्दा उस्तै सुनिए पनि मलेरिया र फाइलेरिया रोगसँग भने लोभेरियाको कुनै पनि नाता नभएको बुझिन्छ । लोभेरियामा न मलेरिया रोगमा जस्तो ज्वरो आउँछ न फाइलेरियामा जस्तै खुट्टा नै सुनिन्छ !

लोभेरिया रोग सामान्यतया त्यस्ता मानिसहरूलाई लाग्छ, जसले आध्यात्मिक कुराहरू भन्दा भौतिक कुराहरूलाई बढी महत्त्व दिइरहेका हुन्छन् । यतिले मात्र पनि लोभेरियाको परिभाषा पूर्ण हुँदैन,जसले आफूसँग भएको कुराको मूल्य बुझ्दैनन् र अर्कासँग भएको चीजहरूलाई धेरै महत्त्व दिन्छन् , यस्ता स्वभाव भएका मान्छेहरू पनि लोभेरियाका शिकार हुने गरेको पाइएकोछ ।

लोभेरियाले छोएपछि बिरामीहरू निरन्तर आफ्नो सामान र पैसा बचत गर्न अनेक तिकडम प्रयोग गर्न थाल्छन् । लोभेरियाले ग्रस्त बनाएपछि मान्छेहरू तक्षण रुन , हाँस्न, ठग्न,छल्न, ढाँट्न जे पनि गर्न सक्छन् । साथै,लोभेरिया लागिसकेकाहरू त्यस्ता हुन्छन् , जसलाई समुहमा भाग लगाएको वस्तु अन्य मान्छेलाई भन्दा धेरै चाहिन्छ । उनीहरू बराबर भागसँग कहिले पनि सन्तुष्ट हुँदैनन् । परिवारले र समाजले बाँडीचुँडी पालो लगाएर भागवण्डा गर्दा पनि यिनीहरूलाई सबैभन्दा पहिले र धेरै चाहिन्छ ।

सित्तैमा पाए चारमाना चुक पनि खान सक्ने र होइन आफूले खर्च गर्नु परे चारदिनसम्म पनि भोकै रहन सक्ने मान्छेलाई लोभेरिया रोग लागिसकेको रहेछ भनेर बुझ्नुपर्छ । आफूँमा यो रोग लागेको छ छैन सामान्य लक्षणका भरमा पनि थाहा पाउन सकिन्छ । चिठ्ठा पर्दा , पूजाआजामा प्रसाद वितरण गरेको समयमा, दान दक्षिणा पाउँदा , पद प्रतिष्ठा प्राप्त गर्दा, सार्वजनिक समारोहमा भोजन ग्रहण गर्न जाँदा पल्याकपुलुक हेरिरहने र नचाँहदा नचाहँदै पनि मुख अमिलो बनाउने र अतृप्त भए जस्तो लाग्छ भने बुझे हुन्छ आफूमा गम्भिर प्रकृतिको लोभेरियाले छोइसकेको छ । जब अचानक यस्तो अवस्थाको सिर्जना हुन्छ, तिनको पेट भरिए पनि मन भरिएको हुँदैन । यिनीहरूलाई प्राप्त वस्तु यति मात्र होइन, दोब्बर तेब्बर प्राप्त गर्न पाए हुन्थ्यो भन्ने लाग्छ ।

यी त भए उपरोक्त वस्तुहरू आफैले प्राप्त गर्दाको अवस्था । त्यसमाथि अझै यी माथिका कुरा उसले नभइ उसका नजिकका आफन्त, छरछिमेक, दाजुभाइ, र साथीभाइले प्राप्त गर्नुपर्छ र ऊ प्रत्यक्षदर्शी हुनुपर्छ , त्यति बेला उसको मन झनै सम्हालिसक्नु हुँदैन । उसले आफूलाई मनमनै संसारमा सबैभन्दा दु:खी प्राणी भएको महसुस गर्छ । उसको नौनाडी गलेर फतक्क हुन्छ । भयङ्कर औडाहा हुन थाल्छ, छिनमै चिटचिट पसिना आउँछ , झलक्क हेर्दा मान्छे आइ सि यु मा भर्ना गर्नुपर्ने सिकिस्त बिरामी जस्तो देखिन्छ । एकैछिनमा हात खुट्टा काठ्ठिने गरि जाडो हुन्छ , जिउ लुगलुग काँप्न थाल्छ । पेट भतभती पोल्छ । झलक्क हेर्दा ईर्ष्या रोगको जस्तै लक्षण देखिए पनि यो रोगको सुत्रपात गर्ने मुख्य भूमिका भने लोभेरियाले ‌नै खेलेको हुन्छ । जब उसमा यस प्रकारको लक्षण देखिन्छ उसको लोभेरिया रोग सामान्य अवस्थाको मान्न सकिँदैन ।

कसैलाई यिनै लक्षण देखिए पछि केही दिनमा बिस्तारै निको हुँदै जान्छ भने कडा खालको लोभेरियाले छोएका मान्छेहरूमा भने थप लक्षण देखिन थाल्छ । यो रोग लागेको बिरामी आफूभन्दा उन्नति प्रगति गर्ने मान्छेसँग सकेसम्म बोल्न नपरे हुन्थ्यो र देख्न पनि नपरे हुन्थ्यो भन्ने सम्झन्छ ।

लोभेरियाका बिरामीसँग अचम्मको खुबी पाइने गरेको छ । सुरुमा कुनै व्यक्तिलाई कुनै कुरा फाइदा हुन्छ भनेर सुनाउने अनि उसलाई हुन्छ भनिएको फाइदा आफूले लिने लोभेरियाका बिरामीको बानी हुन्छ । त्यसैले लोभेरियाका बिरामीहरू काइते कुरा गर्न खप्पिस हुन्छन् । यिनीहरू आफ्नो कुलदेवताको रुपमा कुबेर र कुलदेवीको रुपमा लक्ष्मीको पूजा गर्ने गर्छन् । यिनले अन्य देवी-देवताको अस्तित्व स्वीकार गर्दैनन् । त्यसैले हरेक साँझ बिहान लक्ष्मी र कुबेरको मात्र पूजाआजामा समय कटाउँछन् ।

अचम्मको कुरा के हो भने लोभेरियाका बिरामीहरू यो रोग लाग्दा मनमा अनगिन्ती कुरा खेलाएर बस्छन् । फलानो म भन्दा गरिब छ, म भन्दा कम पढेलेखेको छ, मभन्दा सानो छ , आफूभन्दा तल्लो तहको हो । अनुहार पनि राम्रो छैन तर कसरी आफूभन्दा अगाडि भयो ? कसरी उसले कमायो ? कसरी ऊ धनी भयो ? ऊ राजनीति र समाजसेवामा कसरी सफल भयो ? यिनको मनमा यस्तै कुराले घर गर्न थाल्छ ।

उसको दिनचर्या मेरोभन्दा किन सामान्यसँग चलेको छ ? उसको भन्दा मेरो खेत अब्बल थियो , उत्पादन किन मेरो कम भयो ? उसको भन्दा मेरा सन्तान किन अल्छी भए ? यस्तै विभिन्न कुरा मनमा खेलाउँदा खेलाउँदै व्यक्तिमा मानसिक तनाव हुन सक्छ । अब ऊ पागल समेत बन्न बेर लगाउँदैन । त्यसैले तुलनात्मक बिश्लेषण गर्दा चर्चित “लभेरिया” रोगभन्दा “लोभेरिया” रोगलाई खतरनाक रोग मान्न सकिन्छ ।

अन्य बिरामीलाई जस्तै लोभेरियाका बिरामीलाई रोगले च्याप्यो भनेर डाक्टरसँग चँचाउन र अस्पताल र क्लिनिकमा भने लैजानु हुँदैन , रोग झनै बढ्ने सम्भावना हुन्छ । उस्तै परे बुिरामीको मृत्यु समेत हुनसक्छ। होइन अवस्था गम्भीर भएर लैजानै पर्ने भयो भने यिनलाई नि:शुल्क अस्पतालमा लैजानुपर्छ, जहाँ एक सुका पनि खर्च नहोस् ।

लोभेरिया रोग निस्सन्देह अनौठो प्रकृतिको र सितिमिति सुधार्न नसकिने रोगहरू मध्ये एक हो। यो रोग प्रायः राजनीति , समाजसेवा, साहित्य, सिनेमा, संगीत, शिक्षा ,गृहस्थाश्रम र चित्रकलाका क्षेत्रमा ज्यादातर देखिने गरेको छ । महत्वपूर्ण पदमा आसिन भएकाहरूलाई यो रोग लाग्यो भने त्यो संस्था र मुलुक नै खोक्रो बन्न बेर लाग्दैन । दु:खको कुरा वैज्ञानिकहरूले यस रोगको प्रभावकारी उपचार पद्धतिको विकास गर्न सकेका छैनन् । यो कोरोना महामारी भन्दा खतरनाक भएको कुरा बिर्सनु हुँदैन।

यो रोगको दायरा यति फराकिलो छ कि हामीले जसरी बच्न खोजेपनि पनि, यो रोगले आक्रमण गर्न छोड्दैन । रोगले अदृश्य स्थानबाट आफ्नो डरलाग्दो र बलिया पञ्जाहरू स्वाट्ट निकाल्छ र मान्छेको अनुहार नै बिगार्ने गरि आक्रमण गर्नेगर्छ ।

जबसम्म त्यस रोगले मान्छेको अनुहार नबिग्रने गरि आक्रमण गर्छ, मान्छेले उन्नति र प्रगति समेत गर्नसक्छ । त्यसैले लोभेरियाको सुरुवाती लक्षणलाई हानिकारक मान्न सकिँदैन । तर जब यो बढ्दै जान्छ , लोभेरियाले न सहजसँग बाँच्न दिन्छ न त मर्न नै दिन्छ ! फेरि यो रोगले सानो, ठूलो, धनी, गरिब, विद्वान, अनपढ केही भन्दैन । कुनै पनि बेला जसलाई पनि लाग्न सक्छ । अहिलेसम्म देखिएको नतिजाले यसै भनेको छ ।

हरेक युग र हरेक भूगोलमा, लोभेरिया रोगको अस्तित्व नभएको होइन । तर पहिलेको तुलनामा लोभेरिया रोगबाट ग्रसित हुनेहरूको संख्या दिनानुदिन बृद्धि भइरहेको पाइन्छ । यो शुभ लक्षण होइन । लाग्छ, बरु गनोरिया रोग लागोस् तर लोभेरिया रोग नलागोस्, कमसेकम गनोरिया रोग त उपचारपछि निको हुनसक्छ नि !

०००
चितवन ।