नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

कुखुरालाई मान्छेको समाजमा मिलेर उठबस गर्ने खूबी भएको पक्षी प्राणीका रूपमा लिइन्छ । यसले केही चारो जुठेल्नामा खसेको तीतामीठा भातका सिताहरू कीराफट्याङ्ग्रा खाएको बदलामा निःशुल्क रूपमा फुल, चल्ला र आवश्यक परे पोथी र भालेसमेत मान्छेसँग सती जान्छन् । यसो हुँदाखेरि मान्छेहरू आफूलाई खुसी र सुखी सम्झिन्छन्, तर आजको समयले दुर्भाग्यका रूपमा कुखुरा परिवारमा ‘वर्डफ्लु’ नामक नराम्रो रोगले च्याप्दा स्वार्थी तर दयालु मान्छेहरू रुन पनि सकेका छैनन् । एकातिर मूल्यवान् कुखुराहरूलाई एकै चिहान बनाइएको र्याल आउँदो, लोभलाग्दो दृश्य देख्नुपरेको छ भने अर्कोतर्फ साँझ बिहान कुखुराको जुठो बारेझैं निस्तो भात निल्न विवश मान्छेहरू एकान्तमा कुखुरा सम्झिएर रुन बाध्य छन् । के गर्नु रोग चाहेर लाग्ने तत्व परेन, चाहेर रोग लाग्ने भए देशद्रोहीलाई लागोस् भनिन्थ्यो होला । देशलाई आतङ्ककारीजस्तो डरलाग्दो रोग लागेको छ भने कुखुरालाई चाहि ‘वर्डफ्लु’ जस्तो अक्षम्य दैवीप्रकोप पक्षीको थाप्लामा बज्रिएको छ । दशाको भुमरीमा कुखुराका वंशहरू विनाशलीला रच्न विवश छन् । यसको अधिक सङ्गतको कारण मारमा परेका बुझक्कड मान्छेहरू कुखुरालाई एकछत्र रूपमा शत्रुको संज्ञा पनि दिइराखेका छन् भने कतिपयचाहिँ कुखुरालाई गाँस, बास र कपासको भरपर्दो ऊर्जाको रूपमा जीवनको पुर्जा घुमाइराखेका छन् ।

एउटा बिराउने सारा पिराउने ‘वर्डफ्लु’ रोगको विशेषता रहेछ । जसको कारण कुखुराहरूको अभिभावक भाले र पोथी हंशवृद्धिको जीवनचक्र जारी राख्न लीन छन् भने कुखुरापालक मान्छेहरू चाहिँ भान्सेतिर फर्किएर खानपान खस्किन्छ कि भन्दै नरमपन्थी बन्न विवश छन् । रक्तवर्णका लोकल कुखुराहरू भने श्वेतवर्णका ब्रोइलर कुइरा कुखुराहरू विस्थापित गरिपाऊ यही अल्छी सेतो कुखुराले हो रोग ल्याएको भन्दै गलै फुटाउँलाझैं गरेर बसिराखेको पनि देखिएको छ । त्यस्तै श्वेतवर्णका कुखुराले पनि लोकल राता कुखुरालाई जहाँ पायो त्यहाँ चरेर रोग ल्याएको भनेर दोषादोष गरिराखेको खुल्नमा आएको छ । तर कुखुराहरू मान्छे जस्तो डरछेरुवाचाहिँ नहुँदा रहेछन् । कारण यस्तो भयावह रोग लगेको भए मान्छेले आफन्त नभनी देश छोडेर उपियाँझैं कहाँ फड्किसकेका हुन्थे । कुखुराहरू मरेर जान्छन् बरू, तर आफ्नो आवासकक्ष छोड्दैनन् । छोडेको इतिहास पनि छैन । त्यसैले कुखुरालाई संयमी, चलाख, विवेकी, निर्भीक र निडर मानवहरूको सङ्गत गर्ने पक्षीको रूपमा लिनु मनासीव त देखिन्छ नै यसको अलावा कुखुराबाट केही चार कुरा सिक्नुपर्ने सल्लाह चाणक्य नीतिको छैठौं अध्यायमा दिइएको छ ।
प्रत्युत्थानं च युद्धं च संविभागं च बन्धुषु ।
स्वयमाक्रम्य भुक्तं च शिक्षेच्चत्वारि कुक्कुटात् ।

कुखुराबाट प्राप्त गर्नुपर्ने शिक्षामध्ये ब्रह्ममुहूर्तमा आँखा खुलेपछि जाँगरका साथ बास्ने कुखुरी काँऽऽ को लयमा के के न बितेझैं गरेर चिच्याउने । दोस्रो शिक्षा अंशवन्डामा मानव दाजुभाइले झैं झगडा नगर्ने, कीराफट्याङ्ग्रा जे जस्तो छ बाँडेर भोजन गर्ने । तेस्रो शिक्षामा कुखुराको भालेले झै पोथीप्रति हरदम समर्पणभाव दर्साउने, कहिल्यै नतर्साउने, यसो गर्नाले श्रीमती व्यभिचारिणी बन्दिनन् र चौथो शिक्षा युद्धका लागि सदा तत्पर रहने । पक्षीबाट प्राप्त यति ज्ञानले मात्र मान्छे अर्धशिक्षित बन्छ । यस जमानामा अर्धशिक्षाले सिन्को भाँच्न पनि सकिँदैन । कुखुराले मात्र मान्छेलाई पुग्दैन, त्यसैले चाणक्यनीतिमा अगाडि भनिएको छ ।
इन्द्रियाणि च संयम्य वकवत् पण्डितो नरः ।
देशकालवलं ज्ञात्वा सर्वकार्याणि साधयेत् ।।

विवेकशील व्यक्तिले देशकाल परिस्थिति र आफ्नो हैसियतलाई ख्याल गर्दै इन्द्रियहरूलाई बकुल्लाले झै वशमा राख्नु एकाग्रचित्त वा एकनिष्ठ भएर कर्तव्यपथमा लाग्न सके सफलता अवश्य पक्रिन सकिन्छ । यस श्लोकलाई वा उक्तिलाई मनन गरेका भए हाम्रा ६०१ सभासद्ले दुई वर्षमा संविधान जन्माउन सक्थे तर सकेनन्, तुहिए । यस मानेमा यिनीहरू बकुल्लाजत्तिको एकाग्रचित्त वा एकनिष्ठ बन्न सकेनन् । त्यस्तै पक्षीजन्य कागबाट पाँच शिक्षा लिएपछिमात्र काँचो मानव पक्का मान्छे बन्ने कुरा चाणक्यनीतिमा भनिएको छ ।
गूढमैथुन चारित्वं काले काले च सङ्ग्रहम् ।
अप्रमत्तमविश्वासं पञ्च शिक्षेच्च वायसात् ।।

कसैप्रति झट्ट विश्वास नगर्नु, मैथुन गोपनीयता अनिवार्य, समय समयमा खान्कीको जोहो, दुष्टताको पाइला पाइलामा हुने गतिविधिको ख्याल र अन्तमा अल्छी पटक्कै नगर्ने शिक्षा हामीले पक्षीजन्य कागबाट लिएर असल बन्ने चेष्टा वा ध्याउन्न जारी राख्नुपर्छ ।

आज पक्षीजन्य वस्तुहरूमा रोगले गर्दा भयावह भूकम्प गएको छ । मांसाहारी मान्छेहरू एकाएक खसी, बोका, राँगो, भैंसी, सुङ्गुर र माछामाथि खनिएका छन् । भोका प्यासा मांसाहारी जनावरहरूले तिनै रोग लागेका पक्षीहरू पक्रिएर खान विवश छन् या नखालान् भन्न सकिन्न भने सचेत मान्छेले कतिलाई मार्ने ? कति सिध्याउने ? रोग अनि खाने क्रमसँगै सर्वपक्षीय विनाशको क्रम पनि तीव्र गतिले फैलिने र मान्छेहरू वैलिने हुन्छन् । मान्छेको सबभन्दा ठूलो बल नै आत्मबल हो । रोग र मृत्युको चक्रवातमा आत्मवल क्षीण हुनसक्छ । त्यसैले सावधानीपूर्वक दानापानी काखी च्यापिएन भने ज्यानले कुनै पुस्तामा नखाएको गोता खानुपर्छ । अतः सचेत मान्छेहरूले पक्षीजन्य वस्तुको अस्तुमा गिर खेल्नुभन्दा पहिले गम खानु पनि अनिवार्य हुन्छ ।
रातो भाले क्वायँक्वायँ सुत्केरीलाई ख्वाएँ
सुत्केरीको नाम गरी टाउको मैले खाएँ

यस्तो लोकप्रिय लोकगीत कुखुरामा आइलागेको रोगको कारण अर्थहीन बन्ने हो कि भन्ने सन्त्रास सुत्केरी र सुत्केरा सबैमा व्याप्त छ । लुकीछिपी स्वादका साथ जिब्रो फट्कार्दै कुखुराको टाउको खाने दिन अब गएछ कि झैं लागेको छ । बिचरा चराहरूमाथि परेको यस वज्रपातको कारण मानव भान्साहरू एकाएक बिरसिला बन्न पुगेका छन् । कुखुराको अभिभावक भाले मानव हितार्थ रातको तीन प्रहरदेखि बास्ने, पोथीलाई छास्ने र मायाप्रीति गाँस्नेमात्र होइन वैज्ञानिक, ज्योतिषी, ज्यामी, कुल्ली, कवाडी, खेलाडी, ब्यापारी, राजदूत, राष्ट्रपति, रानीमुखर्जीदेखि राजेश हमालसम्मलाई जगाउने, उठाउने, जुटाउने र फुटाउनेसम्मको काम गरेको देखिन्छ । त्यसैले कुखुरालाई सबैले मान्छन् अनि खान्छन् पनि ।

आफ्नो वंशबाट भरमार फाइदा लिए पनि आफ्नो कर्तव्यपथमा तटस्थ रहँदै मानव मन र सेवामा समर्पित कुखुराको सोझोपनको फाइदा उठाएर हाँसहरूले फुल काढेरमात्र छोड्दा पनि विना भेदभाव कुखुरी जुखुरीले हाँसको फुल ओथारेकै हुन्छे । काग जतिसुकै बाठो भए पनि कोइलीको फुल कोरलेकै हुन्छ । संसार यस्तै रहेछ, ज्ञातअज्ञात नमिल्ने कुरा पनि मिल्दो रहेछ ।

कुखुराको कुलमा र फुलमा चारैतिरबाट आज जेजस्तो अपमान र अपवित्र व्यवहार गरेर छिः छिः दुर्दुर् गरिएको छ, त्यसको लेखाजोखा इतिहासले गर्नेछ । इतिहास आफूतिर आओस् या अरूतिर जाओस् झूटो बोल्दैन । अविचलित कुखुरा बाचुन्जेल बाँच्ने र मरेपछि मान्छेलाई बचाउने मरणोपरान्त शरीरदानमा दत्तचित्त छन् । मरणोपरान्त आँखा दान गर्न कन्जुस्याइँ गर्ने मान्छेका लागि कुखुरा पनि हुटहुटीको स्रोत बन्न सक्छन् भन्ने कुरा ख्याल गरौ । कसैलाई काम लाग्छ भने शेषपछि गोली गाँठो फुस्काएर किन नदिने ?

आफ्नो इतिहासको ख्यालै नराखी ब्राह्मणगणसमेत कुखुराको वंशलाई काखी च्यापेर ओहोरदोहोरमात्र होइन कहिले भान्साकोठा, कहिले पूजाकोठा गरेको देखिएको छ । यस्तो दुविधाग्रस्त स्थितिमा पनि कतिपय कुखुराहरूले बाजेको भान्साकोठा सजाएर अमूल्य योगदान पु¥याएको तथ्याङ्कलाई पनि भुल्नुहुँदैन । यस शताब्दीमा ‘वर्डफ्लु’ जस्तो महामारीमा परेर लाखौ पक्षीजन्य प्राणीहरूले त्यसमा पनि विशेषतः श्वेतअश्वेत कुखुराको कुलमा फुलमा वेला न कुवेला भए र हुने गरेका आक्रमणप्रति हामी सोझा मानव मूकदर्शक बन्न विवश छौं भने शोक र ग्लानिले सम्पूर्ण भालेका सिउर झुकेको छर्लङग देखिन्छ । तै पनि वंशको अविच्छिन्न श्रीवृद्धि र मानवहितार्थ हरपल, हरक्षण, हरकुखुरी, हरभालेहरू स्वस्थ, स्वच्छ, पवित्र र हितकारी फुल र कूलको सिर्जना गर्दै आगामी वर्षसम्ममा प्रकृतिले हामी र हाम्रा पाहुनाको दाँतमात्र होइन आँतै हँसाउने कुरामा हामी आशावादी बनाअाैं र भनौं कुखुरा जिन्दावाद !

अक्षर साहित्यिक चौमासिक, वैशाख–साउन २०६३, हेटौँडा